ىندەت شەڭگەلىنە ءبىرىنشى بولىپ ىلىككەن الماتىداعى ەپيدەميالىق احۋال الاڭداتارلىق. كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالعان جانە اۋىر جاعدايلاردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, قازىر ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ جاقىنى مەن تانىسى ەكى وكپەدەن قىسقان تۇسىنىكسىز تۇماۋدان ارىلا الماي وتىر.
ىندەت بەلگىلەرى بار ناۋقاستاردى ەمدەۋ جالعاسادى
ءوزى دە وسى كەسەلدەن ەمدەلىپ شىققان الماتى قالاسى قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى كامالجان نادىروۆ ءحالى وتە ناشار ناۋقاستاردى ەمدەۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن پلازمانى تاپسىرعاننان كەيىن, ونلاين بريفينگتە قالاداعى ەپيدەميالىق جاعداي تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ, جۋرناليستەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. مەگاپوليستىڭ باس دارىگەرى جاعدايى اۋىر ناۋقاستاردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىن جاسىرعان جوق.
– ءبىز جاعدايى اۋىر پاتسيەنتتەردىڭ كوبەيۋ سەبەبىن تالداي كەلە, بۇل قانت ديابەتى, ارتەريالىق گيپەرتەنزيا, جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋلارى مەن باسقا دا قوسىمشا سوزىلمالى كەسەلدەرى بار پاتسيەنتتەر سانىنىڭ كوبەيۋىمەن بايلانىستى دەگەن قورىتىندىعا كەلدىك. سونداي-اق اۋرۋدىڭ اۋىرلىعى مەن پاتسيەنتتەردىڭ جاسى اراسىنداعى بايلانىس انىق بايقالادى, ياعني جاعدايى اۋىر جانە وتە اۋىر پاتسيەنتتەر اراسىندا 80%-دان استامىن 60 جاستان اسقان ادامدار قۇرايدى.
اۋرۋشاڭدىقتى تالداۋ 20-29 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ ءجيى ىندەتكە شالدىعاتىنىن كورسەتىپ وتىر – 35%, جاسى 60-تان اسقان ناۋقاستار – 8,8%, – دەيدى قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
جالپى, ديناميكادا جاعدايى اۋىر جانە وتە اۋىر پاتسيەنتتەردىڭ كوبەيۋى بايقالادى.
قالا باس دارىگەرى باستاپقى تەست تەرىس ناتيجە كورسەتسە دە, ىندەت بەلگىلەرى بار ناۋقاستاردىڭ ارناۋلى حاتتاماعا سايكەس ەمدەلە بەرەتىندىگى تۋرالى مالىمدەي كەلە:
– كۆي-ءدىڭ قاۋىپتى جانە ءجيى اسقىنىپ جاتقان ءتۇرىنىڭ ءبىرى – پنەۆمونيا بولىپ تۇر. پاتسيەنتتىڭ جاعدايىن باعالاۋ ءۇشىن وكپەنىڭ كومپيۋتەرلىك توموگرافياسى ۋاقتىلى جۇرگىزىلۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى, ءبىز كت قىزمەت كورسەتۋشىلەرىنىڭ ءتىزىلىمىن جاسادىق, ەمحانالار كت ورىندايتىن مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ۇيىمدارمەن شارتتار جاسادى. قالا بويىنشا اتالعان قىزمەت كورسەتۋشىلەر سانى – 12. كت قىزمەتتەرىن جەتكىزۋشىلەر كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيا دياگنوزى راستالعان پاتسيەنتتەردى قابىلداۋ جۇمىستارىنىڭ بولەك كەستەسىن جانە اۋرۋ بەلگىلەرى ۇقساس پاتسيەنتتەر ءۇشىن جەكە ۋاقىتتى انىقتادى. سونداي-اق ءۇش اي ىشىندە كت اپپاراتىن قبجاا-عا جانە جشمككا-عا جەتكىزۋ كۇتىلۋدە, بۇل وسى زەرتتەۋگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرادى. دارىگەردىڭ جولداماسىنسىز, ساۋلەلىك جۇكتەمەنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى كت زەرتتەۋلەرىن جۇرگىزۋ ۇسىنىلمايدى, – دەيدى.
ك.نادىروۆتىڭ ايتۋىنشا, بىرقاتار زەرتحانا ءتۇرلى سەبەپپەن ۋاقىتشا ىستەن شىقتى. وسى اپتادا جۇمىس جاڭارتىلاتىن بولادى. سونداي-اق بولات وتەمۇراتوۆتىڭ قورى سىيلاعان موبيلدىك زەرتحانا پايدالانۋعا بەرىلەدى. قىسقاسى, زەرتحانالاردىڭ ىستەن شىعۋى شاھاردا كادىمگىدەي الاڭداۋشىلىق تۋعىزدى.
«بىراق پاتسيەنتتەردە تەست ناتيجەسى ىندەت جۇقتىرماعانىن كورسەتكەنىنە قاراماستان, كوروناۆيرۋسقا ۇقساس كلينيكالىق بەلگىلەر كورىنىس تاپقان جاعدايدا, ءبىز دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ جاڭا كلينيكالىق حاتتاماسىنا سايكەس, تەستىلەۋ ناتيجەسىن كۇتپەستەن ەمدەۋدى باستايمىز. بۇل ەمدەۋ پروتسەسىن باقىلاۋعا جانە دەرتتى ءورشىتىپ الماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بولاشاقتا وسىنداي ىركىلىستەردى بولدىرماۋ ءۇشىن جەكە جەتكىزۋشىلەردى تارتۋ ارقىلى اعىمداعى قۋاتتى ارتتىرۋ جانە جاڭا زەرتحانالاردى اشۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا», دەدى ول.
13 مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىلدىرىلدى
قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى الماتىدا كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋ ءۇشىن بارلىعى 13 مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىلدىرىلعانىن ايتىپ وتىر.
– سول سياقتى امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. مۇندا ءبىز ۆيرتۋالدى جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسىن اشىپ, راستالعان جاعدايلاردا دا, كوروناۆيرۋستىڭ ىقتيمال جاعدايلارى بار پاتسيەنتتەردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋدەمىز. تاجىريبە كورسەتكەندەي, بۇل جەردە ەڭ قيىنى, بۇل اعىمنىڭ سيمپتومسىز نەمەسە جەڭىل ءتۇرى بار حالىقتى ۇيدە بولۋعا سەندىرۋ. ايتكەنمەن, ستاتسيونارلار تولىپ قالعانىنا بايلانىستى, تۇرعىندارعا ەڭ الدىمەن ۇرەيگە بوي الدىرماۋدى, بولماشى دەنە قىزۋىنىڭ بولۋى ەمدەۋگە جاتقىزۋ ءۇشىن اۋرۋدىڭ سەبەبى ەمەس ەكەنىن ايتقىم كەلەدى, – دەدى ك.نادىروۆ.
قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءار ەمحانادا بەكىتىلگەن رەگلامەنتكە سايكەس پاتسيەنتتەردى مونيتورينگىلەۋمەن اينالىساتىن موبيلدىك بريگادالار قۇرىلعان. بۇگىندە ولاردىڭ سانى – 72. موبيلدىك توپتىڭ قۇرامىنا بولىمشە مەڭگەرۋشىلەرى, ينفەكتسيونيست دارىگەرلەر, ەپيدەميولوگتار, ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر مەن مەيىربيكەلەر كىرەدى. بارلىعى 287 مساك قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلعان. جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وسى بريگادالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتتارى جەتكىلىكتى مە؟
قازىرگى تاڭدا قالانىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارىندا 573 ءوجج اپپاراتى بار. ك.نادىروۆ بۇل اپپاراتتاردىڭ جۇكتەلۋى مەن قاجەتتىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزىلگەنى تۋرالى بىلاي دەيدى:
– بۇدان باسقا, 2 اي ىشىندە 18 ءوجج اپپاراتى مەن مەديتسينالىق جەدەل جاردەم اۆتوكولىكتەرىنە ارنالعان 20 ءپورتاتيۆتى ءوجج اپپاراتى جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسىلايشا قاجەت بولعان جاعدايدا ءوجج اپپاراتتارىن قوسىمشا ىسكە قوسۋ مۇمكىندىگى بار. جالپى, بىزدە قوردا ىندەت جۇقتىرعان پاتسيەنتتەردى ەمدەۋگە ارنالعان 100-دەن استام ءوجج اپپاراتى بار. بۇل جەتكىلىكتى, – دەدى.
قالانىڭ باس دارىگەرى ناۋقاستاردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, قدب كولل-ورتالىعى مەن ەمحانالار اراسىندا ءوزارا ارەكەت جاسالىپ جاتقانىن اتادى.
بۇگىندە پروۆيزورلىق توسەك-ورىندار 90%-عا جۇكتەلگەن, ينفەكتسيالىق توسەك-ورىندار 95%-عا تولدى. جۇقپالى اۋرۋلار بەيىنىندەگى قوسىمشا توسەك-ورنىن اشۋ ءۇشىن «Halyk Arena» بازاسىندا 500 توسەك-ورنىن اشۋ نۇسقاسىن قاراستىرۋدامىز. سونداي-اق ءبىز 150 توسەك-ورىنعا ارنالعان «تج اۋرۋحاناسى» اق گوسپيتالى بازاسىندا جۇقپالى اۋرۋلار ستاتسيونارىن اشۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز.
وسىلايشا جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە بەيىمدەلگەن 1940 توسەك-ورىنعا قوسىمشا تاعى 650 توسەك-ورىن اشىلادى. جاعداي ودان ءارى ۋشىققان كەزدە, «Halyk Arena» بازاسىنداعى توسەك-ورىندار سانىن 300 توسەك-ورىنعا كوبەيتۋ مۇمكىندىگى بار. سول سياقتى «Almaty Arena» بازاسىندا دا توسەك-ورىندار اشۋعا بولادى. وسىنىڭ بارلىعىن ەسەپتەگەندە, 3700-گە دەيىن جۇقپالى اۋرۋلار توسەك-ورنىن, پروۆيزورلىق توسەك-ورىندارىن 1 مىڭعا دەيىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ءبىز جاتاقحانالار بازاسىندا پروۆيزورلىق جانە جۇقپالى اۋرۋلار توسەك-ورىندارىن اشۋ ماسەلەسىن قاراستىراتىن بولامىز, – دەدى باسقارما باسشىسى.
كوروناۆيرۋسقا قارسى انتيدەنەگە قان تاپسىردى
وسى ارادا قازاقستاندا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعانداردىڭ انتيدەنەلەرىن الۋ پروتسەسى باستالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل پروتسەدۋرانى قالاۋشىلار الماتى قالاسىنىڭ رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعىندا وتكىزە الادى.
– وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, مەن وسى ينفەكتسيامەن اۋىردىم جانە مەنىڭ پلازمام اۋرۋدىڭ اۋىر تۇرىمەن اۋىراتىن پاتسيەنتتەردى ەمدەۋگە كومەكتەسەدى دەپ ويلايمىن. جۇقتىرعاندار ءۇشىن قولدانىلاتىن بۇل ءادىس ءتىرى ۆاكتسينانىڭ اسەرىنە يە جانە كوپشىلىككە ساۋىعىپ كەتۋلەرىنە كومەكتەسەدى. دونور بولۋ – ءاربىر ادامنىڭ پارىزى. قازىرگى ۋاقىتتا الماتىدا 2 مىڭنان استام ادام ەمدەۋدەن جازىلىپ شىقتى. مەن ءاربىر اۋىرىپ جازىلعان ادامدى Covid-19 انتيدەنەسىنە قان تاپسىرۋعا شاقىرامىن, وسىلايشا كوروناۆيرۋستان ەمدەلىپ جاتقان كوپتەگەن ادامعا, ەڭ الدىمەن اۋىر جاعدايداعى ناۋقاسقا كومەكتەسۋگە بولادى. پروتسەدۋرا اۋىرتپالىقسىز جانە قاۋىپسىز وتەدى. ءدال قازىرگى جاعدايدا – ۆيرۋسپەن كۇرەس جاعدايىندا بارلىعىمىز بىرىگۋىمىز كەرەك, – دەيدى ك.نادىروۆ.
رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ديلياۆەر بەكيروۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر اي ىشىندە 24 ادام پلازما تاپسىرۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن, بىراق تەك ۇشەۋى عانا دونور بولدى, سەبەبى ولاردا COVID-19 انتيدەنەلەردىڭ جوعارى ءتيترى انىقتالعان. كامالجان تالعات ۇلى بارلىق بەلگىلەر بويىنشا دونور رەتىندە سايكەس كەلدى, ويتكەنى ونىڭ اعزاسىندا انتيدەنەلەردىڭ جوعارى ءتيترى انىقتالعان.
پلازمافەرەز (پلازما دايىنداۋ) پروتسەدۋراسى بارىسىندا ءبىر دونوردان 600 مل پلازما الادى, جۇقتىرعان ادام ءۇشىن 200 مل جەتكىلىكتى. پلازمانىڭ مۇنداي كولەمىن الۋ عىلىمي تۇرعىدان نەگىزدەلگەن جانە دونورعا ەشقانداي زيان كەلتىرمەيدى.
الماتى