الماتىدا كارانتين قايتا كۇشەيتىلۋى مۇمكىن بە؟

وسى ارالىقتا شاھاردىڭ الەۋمەتتىك ومىرىندەگى وزگەرىستەردى ايتپاعاندا, توتەنشە جاعداي مەن كارانتيندىك شارالار كەزىندە قالا ەكونوميكاسى 9,2 پايىزعا تومەندەدى. الماتى ەكونوميكاسىنىڭ شىعىنى شامامەن 100 ملرد تەڭگە بولاتىنىن قالا اكىمىنىڭ ءوزى رەسمي تۇردە مالىمدەدى. مۇنىڭ ءبارى – ماسەلەنىڭ ءبىر قىرى, سالدارى عانا. ال دەنساۋلىق شە, وسى ارالىقتا ىندەت جۇقتىرعاندار, جۇقتىرىپ جاتقاندار, جازىلعاندار مەن كوز جۇمعاندار شە؟

ءدال وسى جولدار جازىلىپ جاتقان­دا دا الماتىدا ىندەت­كە دۋشار بولعان­دار سانى 2957-گە جەتىپ جىعىل­عانى جونىن­دە اقپارات­تار دايەك­تەلىپ جاتىر. دەمەك, كوروناۆي­رۋس­تىق ينفەكتسيا جۇق­­تىرۋدا «كوشباسشىلىقتى» قاي­تارىپ العان الماتىدا پاندەميا اۋىز­دىقتالدى دەپ ايتۋعا ءالى دە ەرتە.

وسى ارادا ءبىر ماسەلەگە توقتالا كەت­­كەن ءجون, وقىرمان ەسىندە بولسا, توتەن­­شە جاعداي كەزىندە مەگاپوليستىڭ مەدي­تسينا سالاسىندا دا بىرقاتار تۇيت­كىل پايدا بولدى. دەنساۋلىق ساق­تاۋ باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى ىندەت جۇقتىرعاندارمەن بايلانىستا بولعاندىقتان كابينەتىندە تۇنەۋگە ءماجبۇر بولعانىن باق وكىل­دەرى ۇمىت­قان جوق.

سونىمەن ءساۋىر ايىنىڭ جيىرما­لارىندا جەلدەي ەسكەن بەيرەسمي اقپا­رات­تار شىندىققا اينالىپ, ونىڭ ورنىنا وعان دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى لاۋازىمدى قىزمەتىن اتقارعان كامالجان نادىروۆ كەلدى.

الايدا ك.نادىروۆ تا جاڭا قىز­مەتىنە كىرىسپەي جاتىپ, كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. جۋىردا دەرتىنەن ساۋىققان ال­ماتى قوعامدىق دەنساۋلىق باس­قار­ماسىنىڭ جاڭا باسشىسى 8 ماۋ­­­سىمدا عانا جۋرناليستەرمەن العاشقى ونلاين-بريفينگىن وت­كىزدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, EQ

ول قالاداعى كۆي جاعدايى تۇ­راقتالعانىمەن بىرقاتار شارا­نى قابىلداۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعانىن جاسىرعان جوق. ون­لاين-بريفينگتە: «وزدەرىڭىز بىلە­تىندەي, مەملەكەت باسشىسى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ساقتاندىرۋ دەڭگەيىن كۇشەيتۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. قا­زىر­گى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, مە­دي­تسينالىق ۇيىمداردىڭ ىشىن­دە ينفەكتسيالىق باقىلاۋدى كۇ­شەيتۋ ءۇشىن جاقىن ارادا قالانىڭ بارلىق ستاتسيونارىندا باس دارى­گەردىڭ ينفەكتسيالىق باقىلاۋ جو­نىندەگى ورىنباسارى لاۋازىمى ەنگىزىلەدى. بۇل گوسپيتالدىق ەپيدەميولوگتەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە, بىلىكتى مامانداردى تار­تۋعا جانە سول ارقىلى ستاتسيو­نارلاردا ءتيىستى ينفەكتسيالىق باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. مساك ۇيىم­­­دا­­رىندا ينفەكتسيونيستەرگە قا­ۋىپ­سىزدىكتىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن قام­­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن ايرىقشا وكى­­لەتتىكتەر بەرىلەتىن بولادى», دەدى.

ال الماتىنىڭ باس ساني­تار­­لىق مەملەكەتتىك دارىگەرى جان­­­­داربەك بەكشين قالاداعى ەپي­­­دە­ميالىق جاعداي تۋرالى ەسەپ بەرە وتىرىپ: «ىندەتكە شال­دى­عۋ الماتىنىڭ بارلىق اۋدانىن­دا تىركەلىپ جاتىر. جالپى قازاقستاننىڭ باسقا وڭىر­لەرى مەن شەتەلدەردەن 107 ادام ىندەت اكەلدى. ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك رەيستەرمەن 66 جاعداي ىلەسىپ كەلدى. الماتىعا سىرتتان اكەلىنگەن كۆي 3,7 پايىزدى قۇ­راي­دى. ىندەت جۇقتىرعاندارمەن باي­لانىس­تا بولعانداردىڭ اراسىنان 1678 ادامنان اۋرۋ تابىلدى. ال­ماتىداعى ىندەت جۇق­تىرۋدىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى 30 مامىردا تىر­كەلىپ, جالپى ال­ما­تىلىقتار­عا شاق­قاندا 4,6 پايىز بولدى», دەيدى.

الماتىنىڭ باس سانيتا­رى ء­وز­ ەركىمەن تەست تاپسىرىپ جات­­­­­­قان­­­داردىڭ ارتقانىن اتا­دى. ما­­­­­­سەلەن, 3-10 ماۋسىم ارا­لى­­­عىن­­­­دا كوروناۆيرۋسقا شال­دىق­قانى انىقتالعان 491 وقي­عانىڭ 248-ءى سيمپتومسىز پاتسيەنتتەر. ج.بەكشين اۋرۋ بەلگىلەرىنسىز اۋى­­رىپ جۇرگەندەردىڭ كوبەيۋىن قا­لاداعى كارانتيندىك شارا­لار­دىڭ بوساڭسىپ, بىرقاتار مەكەمە مەن قوعامدىق ورىننىڭ قىزمەتىنە قايتا كىرىسكەنىمەن باي­­­لانىستىرىپ وتىر. ويتكەنى قاي­تا جۇمىس ىستەي باستاعان كا­سىپ­ورىن­دار, ءدامحانالار مەن ءىرى ساۋدا ورىن­دارىندا كارانتين رەجىمىن بۇزۋ كوپتەپ انىقتالىپ وتىر.

«ال ستاتيستيكانىڭ وسكەنى­نەن قورىقپاۋعا بولادى. بۇل – تۇر­عىنداردى كەڭ كولەمدە تەس­تىلەۋدىڭ ناتيجەسى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 155 مىڭنان اسا پتر-تەست, 27 مىڭ جەدەل-تەست جاسالدى. ال پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋ كە­زىندە 997 وقيعا تىركەلدى. ونىڭ ىشىندە مەديتسينا, اسكەري جانە الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى بار», دەيدى ج.بەكشين. ونىڭ باعالاۋىنشا, قالاداعى سا­ني­تار­­­­لىق-ەپيدەميالىق جاع­داي تۇراقتى.

ءوز كەزەگىندە الماتىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى كورونا­ۆي­­­رۋس جۇقتىرۋ قاۋپى جوعارى ءۇش توپتى اتادى: ء«بىز قالاداعى بار­لىق وسال مەكەمەلەر مەن نى­­­سانداردى انىقتادىق. بۇل – ءبىرىنشى كەزەكتە, ارينە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى. وسى ماقساتتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ پاتسيەنتتەرى اراسىندا 78 مىڭنان اسا پروفيلاكتيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلگەندە, 950 ادام­نىڭ ىندەت جۇقتىرعانى بەل­­گىلى بولدى. ەكىنشى كەزەكتە اسكە­ري كونتينگەنتكە نازار اۋدارىلادى. ويتكەنى ولار كازارمالىق رەجىمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان, جۇقتىرۋ قاۋپى دە جوعارى بولاتىنى بەلگىلى. ءۇشىنشى وسال توپ – بۇلار مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مە­كەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى. بۇل ءۇش توپ تا قالانىڭ ەپيدەميا­لىق-سانيتارلىق قىزمەتىنىڭ نا­زارىندا تۇر» دەدى.

قىسقاسى, الماتىدا ءالى ­دە ­­ىن­­دەت­ تولىق اۋىزدىقتالماعاندىق­تان, جۇقتىرۋ جالعاسا بەرسە, كا­رانتيندىك شارالار قايتا كۇشىنە ەنۋى مۇمكىن بە دەگەن ساۋالدىڭ تۋاتىنى انىق. بۇل ماسەلەگە قا­تىستى الماتىنىڭ باس سانيتارى بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: «كارانتيندىك رەجىمگە وتكەننەن كەيىن ءبىز ينفەكتسيا بەلەڭ الماۋى ءۇشىن قالا تۇرعىندارىنان ساقتىق شارالارىنىڭ قاداعالاۋىن تالاپ ەتىپ كەلەمىز. بۇل سونشالىقتى قيىن ەمەس قوي. ەگەر ۆيرۋس جۇق­­تىرعاندار سانى ءارى قاراي تىر­كەلە بەرەتىن بولسا, ءبىز ساقتىق شارالارىن قايتا قارايمىز جا­نە ەسكەرتۋدى جالعاستىرامىز», دەيدى. سونداي-اق ول كوپتەگەن ەلدە اسا قاتاڭ قادامدار ارقىلى جاعدايدىڭ رەتتەلگەنىن قاپەرگە سالا وتىرىپ: ء«بىزدىڭ تاراپىمىزدان دا شارالار قولدانىلۋدا. ءبىز قىزمەتتىڭ بارلىق باعىتتارى – ساۋدا, تاماقتانۋ, ءبىلىم, ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس, مادەنيەت جانە سپورت بويىنشا قاجەتتى نۇسقاۋلىقتاردى جاسادىق. ءبىز اكىمشىلىكتىڭ ءوزى جانە وسى ۇيىم­داردا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ وزدەرىن, وتباسى مۇشەلەرىن جانە باسقالاردى قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نۇسقاۋلىقتار ازىرلەدىك», دەيدى ج.بەكشين.

اينالىپ كەلگەندە, شارۋاسى شاش ەتەكتەن الماتىدا قان­داي دا كەلەلى ماسەلە قوزعالسا, ونىڭ ءبىر ۇشى مىندەتتى تۇردە جا­­­­ھاندى جايلاعان پاندەميا­عا, ىن­دەتتى تاراتپاۋعا بارىپ تى­رەل­­­مەك. ەگەر شاھار باسشىسى كۇن سايىن ەكى مالىمدەمە جا­سا­سا, ءبىرى ىندەتكە قاتىستى بو­لىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسى سات­تەردە دە قالا اكىمى باقىتجان سا­عىن­تاەۆ كاسىپكەرلەردى سانيتار­لىق ەرەجەلەردى بۇزباۋعا ۇندەپ­تى. شاھار باسشىسى ءوزىنىڭ الەۋ­مەت­تىك پاراقشاسىندا ەپي­دە­ميا­لىق جاعداي تۇراقتال­عان سوڭ ءوندىرىس, قۇرىلىس, ساۋدا مەن قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى جۇ­مىس­تارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن جانداندىرا باستاعانىن ەسكە سالا وتىرىپ: «باستى تالاپ – سا­ني­تار­لىق نورمالاردى ساقتاۋ.  ونىڭ ءوزى قيىن ەمەس, ياعني ساني­تايزەر, قورعانىس بەتپەردەسى, قول­عاپ پەن الەۋمەتتىك قاشىقتىق. ەگەر ءىرى كاسىپورىندار ءوز جۇمى­سىن تەكسەرۋدەن كەيىن باستاسا, شاعىن بيزنەس سالاسىنا رۇقسات حابارلاما ءپرينتسيپى بويىنشا بەرىلدى. بۇل رەتتە جاۋاپكەرشىلىك جۇگى كاسىپكەرگە جۇكتەلدى», دەپ جازادى. ويتكەنى ءىس جۇزىندە جاۋاپ­­كەرشىلىك پەن ونىڭ ماڭىزىن تۇسى­نەتىندەر كوپ ەمەس. قۇزىرلى ورىندار تەكسەرە كەلگەندە 2,4 مىڭ­­عا جۋىق سۋبەكتىنىڭ 138-ىن­دە زاڭبۇزۋشىلىق انىقتالدى. كەيبىرەۋىنىڭ قىزمەتىن توقتاتۋعا تۋرا كەلگەن.

– كاسىپكەرلىك قاۋىمداستىق وكىلدەرىنەن ءوتىنىپ سۇرارىم, قىز­مەت تۇرىنە قاراماستان, بەلگى­لەنگەن نورمالاردى ۇستانۋ كەرەك. ەگەر قاۋىپتى ىندەتتىڭ قايتا ورشۋىنە جول بەرسەك, قالانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە اۋىر سوققى بولارى انىق. ءبىر-ءبىرىمىزدى قول­دايىق! – دەيدى الماتى قالا­سى­نىڭ اكىمى.

الماتى