سەس جۇمىسى نەگە اقساپ تۇر؟

ياعني تازالىقتى تالاپ ەتەتىن سەس قاپتاعان مەكەمەلەر ءۇشىن الاتاياقتى «ماي»-داي كورىنەتىن. بىراق ءدال وسى قىزمەت بولماسا كەز كەلگەن مەكەمە سالدىر-سالاقتىققا سالىنىپ, قاۋىپتى ىندەتتىڭ بۇرق ەتە قالۋى مۇمكىن ەكەنىن ەلدىڭ ءبارى مويىندايتىنى انىق.

ال ەندى قازىر سەس قىزمەتى قايدا؟ ارينە اتام زاماننان جۇرتتىڭ ساناسىندا جاتتالىپ قالعان سەس-ءتىڭ جۇمىسىن اتى باسقا ءبىر مەكەمە جالعاستىرىپ كەلە جاتقانى انىق. اتى عانا ەمەس, بۇل سالانىڭ قۇرىلىمى, جۇمىسى تۇبەگەيلى وزگەرىپ كەتتى. ەندى وسى قىزمەتتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان ءسوز ءوربىتىپ كورەيىكشى.

1930 جىلى ەلىمىزدىڭ دەن­ساۋ­لىق ساق­تاۋ مينيسترلىگىنىڭ جانىنان ساني­تارلىق-ەپيدەميالىق باسقارما قۇرىلادى. ارادا 71 جىل وتكەندە, ياعني, تاۋەل­سىزدىك العانىمىزعا 10 جىل تولىپ جاتقاندا وسى باسقارما سانيتارلىق-ەپيدەميالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى دەپ وزگەردى. ءبىر جىلدان كەيىن كوميتەت بوپ قۇرىلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە باعىندى. 2013 جىلى پرەزيدەنتتىڭ جار­لىعىمەن تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى اگەنتتىك بوپ قايتا قۇرىلدى.

 اتى وزگەرگەنىمەن زاتى باياعى عوي. «تورعاي سويسا دا قاساپشى سويسىن» دەگەن قاعيدامەن سەس قىزمەتىنىڭ باس­شىلىعىنا وسى سالانىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ جۇرگەن ما­ماندار تاعايىندالاتىن شى­عار دەگەن ءۇمىت بولعان. بىراق اگەنت­تىك­كە بۇعان دەيىن قىزىلوردا وبلى­سى­نىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقارعان بولاتبەك قۋاندىقوۆ باسشى بولىپ تا­عايىندالادى. ونىڭ ماماندىعى ەكو­نوميست ەدى. جەتى ايدان كەيىن ەلى­مىز­دەگى 19 اگەنتتىكتىڭ بىرەۋى عانا قالىپ, باسقالارى كوميتەتكە اينالدى. سونىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى اگەنتتىك تە كوميتەت بولىپ قايتا قۇرىلىپ, بۇل جولى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­تر­لىگىنە قوسىلىپ كەتەدى. ەندى مينيستر ەربولات دوساەۆ كوميتەت تورا­عاسى ەتىپ الياكپار ماتيشەۆتى تا­عايىندايدى. ونىڭ ماماندىعى – ين­جەنەر-مەحانيك, كەيىننەن العان ماماندىعى – ەكونوميست. بىلايشا ايت­قاندا, قۋاندىقوۆ تا, ماتيشەۆ تە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەتتەن مۇلدەم حابارى جوق باسشىلار ەدى. ارينە, ەكەۋى دە قول قۋسىرىپ قاراپ وتىردى دەۋگە بولماس. ولار دا شامالارى كەلگەنشە ەڭبەك ەتتى. بىراق, ءدال وسى جىلدار­دان باستاپ ويدا-جوقتا لاۋازىمدى جۇمىسىنان بوساپ قالعان شەنەۋنىكتەر ماماندىعى سايكەس كەلمەسە دە تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەتكە باعىنىشتى مەكەمەلەردى باسقارۋعا كىرىسىپ كەتىپ جاتتى.

ال دەنساۋلىق ساقتاۋ كودەكسىندە تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىن­دەگى كوميتەت باسشىلىعىنا ساني­تارلىق ءپروفيلى بويىنشا مەدي­تسي­نا­لىق جوعارى ءبىلىمى بار ماماندار عانا تاعايىندالۋى ءتيىس دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلعان. ايتەۋىر, قۋاندىقوۆ پەن ماتيشەۆ بۇل كوميتەتكە باسشى بولىپ كەلگەننەن كەيىن وبلىستارداعى فيليالداردى دا زاڭگەر, ەكونوميست, سەس-كە قاتى­سى جوق ماماندىق يەلەرى باسقارا باس­تا­عا­نى جاسىرىن ەمەس.

قوش, سونىمەن... 2014 جىلدىڭ جازىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى قوسىلىپ, ەكى ۇلكەن سالاعا تامارا دۇيسەنوۆا مينيستر بولىپ تاعايىندالدى. مىنە, وسى كەزدە عانا ت.دۇيسەنوۆا سەس سالاسىن جاقسى بىلەتىن, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسورلار كەنجەبەك شايسۇلتانوۆ پەن اناتولي بەلونوگتى وزىنە شاقىرىپ الىپ, اقىل سۇرايدى. ءدال سول كەزدە قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىندا ءسىبىر جاراسى شىعىپ, ۇكىمەت باسشىسى ك. ءماسىموۆ «تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەتتى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنەن قايتارىپ الىڭدار» دەپ تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. «مىنە, سول كوميتەتتى قانداي نەگىزگە سۇيەنىپ سۇراپ الامىز, سونى تۇسىندىرسەڭىزدەر» دەپ اقىل سۇرايدى عوي ت.دۇيسەنوۆا. اقىل سۇراعان ادامنان اينالىپ كەتپەيسىڭ بە؟ شىنىندا ءوزى بىلمەيتىن تىرلىكتى بىلەتىندەردەن سۇراۋ, ءبىلۋ, كەڭەسۋ اقىلدى ادامنىڭ تىرلىگى عوي. قىسقاسى, كوپ ۇزاماي ۇزىن ستولدىڭ ءبىر جاعىندا تامارا دۇيسەنوۆا باستاعان توپ, ءبىر جاعىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ باستاعان توپ بەتپە-بەت وتىرادى. وبالى نە كەرەك, بيشىمباەۆ بۇل كوميتەتتىڭ جۇمىسىن جاقسى بىلمەيتىنىن بىردەن مويىنداپ, «بۇل كوميتەتتى ەرتەڭ ءبولىپ الىپ كەتسەڭىزدەر دە ريزامىن» دەيدى. بۇل كەزدەسۋ 2016 جىلدىڭ 27 شىلدەسىندە وتكەن ەدى. وسىلايشا 2017 جىلدىڭ باسىندا تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىن قور­عاۋ جونىندەگى كوميتەت دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگىنە قايتارىلىپ, جانداربەك بەكشين توراعاسى بولىپ تا­عاي­ىندالادى.

الايدا مينيسترلىك سەس قىز­مە­­تىنە تاعى دا جەڭىل-جەلپى قاراپ, وسى جولى ەكى كوميتەتتىڭ باسىن قو­سىپ جىبەرەدى. ياعني تۇتىنۋشىنىڭ قۇ­­­قىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەت ەندى مەدي­تسينالىق باقىلاۋ كو­مي­­تەتىمەن قوسىلىپ, قوعامدىق دەن­­­ساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتى بولىپ قۇ­رى­لادى. رەفورما جاساۋ مۇ­نى­مەن دە توقتاماي, 2019 جىلى بۇلار­عا فار­ماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كومي­تە­تى قو­سىلىپ ەندى تاۋارلار مەن كور­سە­­تىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قا­ۋىپ­­سىزدىگىن باقىلاۋ جونىندەگى كوميتەت بولىپ شىعا كەلدى.

– وسىلايشا, 2013 جىلدان بەرى قاراي بۇل قۇرىلىم 5 رەت وزگەرىسكە ۇشى­­راپ, ونىڭ قازىرگى دەڭگەيى سىن كوت­ەر­مەيتىن حالگە جەتتى, – دەيدى بىز­بەن اڭگىمەسىندە مەديتسينا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور كەنجەبەك شايسۇلتانوۆ. – ەندى كوروناۆيرۋس الەمدى الەككە سالىپ, باياعى سەس قىزمەتىنىڭ قادىرى انىق بى­لىنگەن كەزدە عانا دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى سانيتارلىق-ەپي­دەميالىق باقىلاۋ جانە مەدي­تسي­نا­لىق تەكسەرۋ كوميتەتىن قۇرۋ تۋرالى جوبانى قولعا العالى وتىر ەكەن. ال شەت مەملەكەتتەردە سەس جۇمىسى قالاي ۇيىمداستىرىلعان؟ 2017 جىل­دىڭ اياعىندا دامىعان ەلدەردىڭ تاجى­ري­بەسىن كورۋ ءۇشىن شەتەل­گە بارىپ قايتتىق. ول جاقتا بيز­نەس­تىڭ دامۋىنا ۇكىمەتتىك ورگاندار ەش­قان­داي كەدەرگى جاسامايدى. سەس قىز­مەتىنە كەلەتىن بولساق, شەتەلدە ءار سالا بويىنشا ارنايى اسسوتسياتسيا قۇرىلعان. تەك سولار تەكسەرەدى. مىسالى, مەريلەند شتاتىنا قا­راي­تىن بالتيمور قالاسىنداعى ءبىر ستوماتولوگياعا كىرىپ اڭگىمەلەستىك, دارىگەرلەر سەس, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دەگەندى مۇلدەم بىلمەيدى. اسسوتسياتسياعا جارنا تولەپ مۇشە بولعان. ۇكىمەتتىك ورگاننىڭ قىزمەتىن اتقاراتىن سول اسسوتسياتسيا ءبارىن ەسەپكە الىپ, مامانداردى ۇيرەتىپ, وقىتىپ, سەمينار وتكىزەدى ەكەن. ەگەر شاعىم ءتۇسىپ جاتسا, تەكسەرەدى. دالەلدەنسە, ايىپپۇل سالادى. ەگەر تىپتەن شەكتەن شىعىپ بارا جاتسا مۇشەلىكتەن شىعارىپ, ليتسەنزيا­سىنان ايىرادى. ياعني, ول فيرما جۇمىسسىز قالادى دەگەن ءسوز. وسىلايشا اقش-تا ءار سالا بويىنشا بارلىعى 45 مىڭنان استام اسسوتسياتسيا بار ەكەن. سول جولى شەتەلدىك قاۋىمداستىق باسشىلارى «ەگەر سىزدەردە وسىنداي ۇيىم قۇرساڭىزدار, كومەكتەسەمىز, جەڭىلدىكپەن ءدارى-دارمەك بەرەمىز» دەپ ايتقان سوڭ ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا نيەت­تەنگەن ەدىك. الايدا ءبىزدىڭ ۇسى­نى­سىمىزدى سول كەزدەگى ۇكىمەت جەتەك­شىسى ب. ساعىنتاەۆ قولدامادى.

دەگەنمەن دە 2015 جىلى سەس سالاسىندا اۋديت جۇمىسى جاندانا باستادى. 2016 جىلى «قازاقستاننىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق اۋدي­تور­لاردىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىم­داستىعى» جك جانە زت بىرلەس­تىگىن تىركەدىك. سول جىلى بىرلە­سىپ جۇمىس ىستەۋ جونىندە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانە تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ جو­نىن­دەگى كوميتەتپەن مەموراندۋم جا­سا­­دىق. ەتيكالىق كودەكس بەكىتتىك. اري­­نە, تەكسەرۋدىڭ دە ءوز ەرەجەسى بار. ءبىز الدىمەن كەلىسىم-شارت جاسايمىز. 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا اۋديتور كومپانيالاردىڭ كومەگىمەن 17,5 مىڭ جارىم نىسانعا تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپتى. ءسويتىپ بيىلعى جىلدىڭ باسىنا دەيىن 92 اۋديتورلىق كومپانيا تىركەلدى. مۇنداي كومپانيا­لار بارلىق وڭىرلەردە جۇمىس ىستەپ جاتتى. بىراق, بۇل اۋديتورلىق كوم­پا­نيالارعا تاۋارلار مەن كورسە­تىلە­تىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپ­­سىزدىگىن باقىلاۋ جونىندەگى كومي­­تەت العاشقى كۇننەن-اق قارسى بولدى. قازىر 92 كومپانيانىڭ 37-ءسى عانا مۇشە (40%). ياعني اقش-تىڭ تاجى­ريبەسىنەن الىنعان ء«وزىن-ءوزى باس­قاراتىن مەكەمە» (سرو) قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستارىمىز 2018 جىلدان بەرى مينيسترلىكتەن قولداۋ تاپپاي وتىر. نەگىزى, دامىعان ەلدەردىڭ بارىندە وسىنداي قىزمەت ورىستەپ تۇر. ءوز ىستەرىنە وزدەرى جاۋاپ بەرەدى. بولماسا تۇتىنۋشىلار سوتقا بەرىپ, ايقاي-شۋ شىعارىپ, فيرماڭدى جاۋىپ تاستايدى. يا, سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ قاۋىمداستىققا بايلانىستى 7-8 شاعىم بولدى. بىراق, سوتتا ءبارىن جەڭىپ شىقتىق. اسسوتسياتسياداعى مامانداردىڭ ءبارى جوعارى ساناتتى. «اتامەكەن» ءبىزدى ءتۇسىنىپ, قولداۋ كورسەتۋدە.

– نەگىزى رەفورمالاردىڭ بار­لى­عى جۇمىستى جاقسارتۋ ءۇشىن جا­سا­­لادى عوي. وسى جىلدار ىشىندە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ كومي­تەتكە بايلانىستى جاساعان رەفور­مالارىن قولدايسىزدار ما؟

– ءۇزىلدى-كەسىلدى قولدامايمىز. بۇل عىلىمي نەگىزى جوق, قوعامدىق تال­قى­لاۋ­لاردان وتپەگەن جانە شەنەۋ­نىك­تەردىڭ كابينەتىندە جاسالعان رەفورمالار. مىسالى, 2015 جىلى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ە.دوساەۆ ەكو­نو­ميكالىق داعدارىسقا قاراماي «ۇلت­تىق ساراپتاما ورتالىعىن» اشىپ, ءبىر ەكونوميستى باس ديرەكتور ەتىپ تاعايىنداپ تاستادى. سودان بۇل ورتا­لىق­تىڭ وبلىستاردان فيليالدارى دا اشىلدى. بۇرىن اۋداندىق سەس وبلىستىق مەكەمەنىڭ فيليالى ەدى. ەندى وبلىستىق مەكەمەنىڭ ءوزى فيليال بولىپ قالدى. الايدا باس مەكەمەدە, ياعني ۇلتتىق ساراپتاما ورتالىعىندا زەرتحانا بولمادى. مىسالى, كۆي بولعاندا وبلىستاردا اناليز الىنىپ, سونى دالەلدەۋ ءۇشىن ورتالىققا جىبەر­ۋى كەرەك. ونداي ورتالىق بۇلاردا جوق. الماتىدا سانەپيدساراپتاما جانە مونيتورينگ دەگەن ورتالىق بولعان. سول وبلىستاردىڭ ۇيىم­داس­تىرۋشى-مەتوديكالىق ورتالىعى ەدى. ودان بولەك سالاۋاتتى ءومىر سال­تىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعى بولدى. قىسقاسى, گيگيەنالىق-ەپي­دە­ميولوگيا جونىندەگى عىلىمي ورتا­لىق, سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قا­لىپ­تاستىرۋ ورتالىعىنىڭ باسىن قوسىپ, قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى دەگەندى اشتى. ال لابوراتورياعا ءبىر اكۋشەر گينەكولوگتى باسشى ەتىپ تاعايىندادى. ول بۇل سالانىڭ جۇمىسىن بىلە مە؟ مىسالى, ەپيدەميولوگ دارىگەرلەر گينەكولوگتاردىڭ جۇمىسىن بىلمەيدى, ولار ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى بىلمەيدى. جالپى جاعدايدى ءبىلۋى مۇمكىن, تە­رە­ڭىرەك بىلمەيدى عوي. وسىلايشا بۇل كوميتەت بۇرىنعى ءوز سالاسىنداعى جۇمىس مەكەمەلەرىنەن جۇرداي بولدى. ساراپتاما ورتالىعىنان باسقا ەشتەڭە قالعان جوق. وسىمەن باياعى سەس-ءتىڭ اتى مەن زاتى دا ءوشتى.

بىلتىر اتىراۋدا داۋ شىعىپ, پەرزەنتحانادا جۇزدەگەن بالا شەتى­نەپ كەتتى. نەگىزى پەرزەنتحانالار تا­ۋەكەلدىگى جوعارعى ىندەت وشا­عى سانالادى. ونى اي سايىن سەس دە­پار­تامەنتىنىڭ ءوزى تەكسەرىپ وتى­رۋى ءتيىس. بۇل پەرزەنتحانادا تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرمەگەن. اقى­رىن­دا وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارماسىنىڭ باسشىسىن كىنالى قىلىپ شىعارىپ, ول جۇمىسىنان كەتتى. ودان دا باسقا قىزمەتكەرلەر جۇمىسىنان بوسادى. بىراق, سەس-ءتىڭ باستىعىنا ەشتەڭە بولعان جوق. باسشىلىق گراموتا بەرىپ, ەكىنشى جەرگە باسشى ەتىپ جىبەرە سالدى. ءدال وسىلايشا الماتىداعى №12 اۋرۋحانانى دا ۋاقىتىندا تەكسەرگەندە قىزمەتكەرلەرى جاپپاي قاۋىپتى ىندەتتى جۇقتىرىپ العان سوراقى جاعداي بولماس ەدى.

– وسى سالانىڭ ماماندارىن دايىنداۋ ءىسى دە سىن كوتەرمەيتىنى سوڭعى كەزدەرى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر...

– سەس مەكەمەلەرىندە 500-دەن استام ۆاكانسيا تۇر. ال جەرگىلىكتى سەس باسقارمالارى كودەكسكە قايشى كەلەتىن باسقا مامانداردى, سولاردىڭ ىشىندە حيميك, بيولوگ, ەكولوگ, ەكونوميست, زاڭگەرلەردى جۇمىسقا الۋدا. ءتىپتى, مەيىربيكەلەردى دە الىپ جاتىر. شالعاي اۋىلداردا بىردە-ءبىر سانەپيدەميولوگ دارىگەر جوق. ءبىر كەزدەرى ءوزىم ەڭبەك ەتكەن كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ قىزىلتۋ اۋدانىندا باس سانيتار دارىگەردەن باسقا بەس دارىگەر بولاتىن. قازىر باس دارىگەردىڭ مىندەتىن اتقارىپ, ءبىر-اق دارىگەر جۇمىس ىستەپ ءجۇر. سوسىن باياعىدا الماتىداعى مەديتسينالىق ينستيتۋتىڭ سانيتارلىق-گيگيەنالىق دەگەن فاكۋلتەتى بولاتىن. كەيىننەن ونى جاۋىپ, قازاقستاننىڭ ورتالىق ايماعى قاراعاندىداعى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ينستيتۋتىن اشتى. جىلىنا 200 ماماندىق دايىنداپ وتىردى. سودان كادر تاپشىلىعى بولعان جوق. جالپى سەس قىزمەتىنە بايلانىستى 15-كە جۋىق ماماندىق بار. الايدا الدىمەن پەدياتريا, كەيىننەن سانيتارلىق-گيگيەنالىق فاكۋلتەتىن جاپتى. «بولون جۇيە­سىنە كىرەمىز, شەتەلدەن قالىپ قوي­ما­ۋىمىز كەرەك» دەپ «مەديكو-پرو­فيلاكتيكالىق», سودان كەيىن «قو­عامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ» دەگەن فاكۋلتەتتەر اشىپ, بەس جىل وقىتىپ ماماندار دايىنداپ جاتىر. بىراق, ولار گيگيەنا, سانيتاريا, ەپيدەميولوگيا, ۆيرۋسولوگيا, ينفەكتسيالىق اۋرۋلار جانە ت.ب. كۋرس­تاردان وتپەگەننەن كەيىن جۇمىس تاپپايدى. وسى ماماندىقتار بويىنشا وقۋدى بىتىرگەن 800 ماماننىڭ 50-ءى عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. بار-جوعى 6,5 عانا پايىز.

سوندىقتان قاراعاندىداعى باياعى فاكۋلتەتتى اشىپ, دارەجەسىن كوتەرۋ كەرەك. ءتىپتى, قاراعاندىداعى اكادەميادان سانيتارلىق-گيگيەنالىق ينستيتۋتتى نەگە اشپاسقا؟ بۇل وقۋ ورنىنىڭ بازاسى وتە مىقتى, ءالى كۇنگە ساقتالىپ قالعان. ازىرگە بەس وبلىستاعى اكادەميالاردا كادر دا­يىنداپ جاتىر, ولاردىڭ ەشقانداي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى دا, تاجىريبەلى ماماندارى دا جوق.

– جاقىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ء«اربىر داع­دارىس­تىڭ ءوز ساباعى بولادى. ونى ەسكەرۋ كەرەك. ءبىز قازىرگى داعدارىس پەن پاندەميادان ساباق الىپ جاتىرمىز. شىن مانىندە, سوڭعى جىلدارى سا­ني­تارلىق-ەپيدەميالىق قىز­­مەت جۇيەسىن دامىتۋعا جانە ونى قولداۋعا ءتيىستى دارەجەدە كوڭىل بولىن­بەدى. ارينە, ونىڭ بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرى بار. ونى سىزدەر جاقسى بىلەسىزدەر. ءبىز قازىر دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىن قايتا قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز. قا­جەتتى رەفورمالار جۇرگىزىلەتىن بو­لادى. اتاپ ايتقاندا, باس سا­ني­تارلىق دارىگەردىڭ وكىلەتتىگى كۇ­شەيتىلەدى» دەپ سانيتارلىق-ەپي­دە­ميالىق قىزمەت جۇيەسىن رەفور­­مالاۋ ماسەلەسى جايلى ايتتى.

– شىنىندا بۇل قىزمەتتى دامىتۋ قاجەت, بىراق قالاي؟ مەنىڭشە سا­نيتارلىق-ەپيدەميالىق جۇ­يە­­سىن باقىلايتىن قىزمەتتى دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرا­مىن­دا قالدىرۋعا بولمايدى. ءوز الدى­نا اگەنتتىك ەتىپ قۇرۋ قاجەت. نەگە؟ ويتكەنى سەس-ءتىڭ بارلىق ەرەجە-تالاپتارى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­ترلى­گىنىڭ قولىمەن بەكىتىلەدى. ودان كەيىن رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى اۋرۋحانالاردىڭ بارلىعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە باعىنادى. ياعني, سەس بۇل اۋرۋحانالاردى دۇ­رىستاپ تەكسەرە المايدى. ءوزى مي­نيس­ترلىككە باعىنىپ وتىرعان كوميتەت سول سالاداعى نىسانداردى تەكسەرىپ, كەمشىلىكتەردى اشىق ايتادى دەپ ويلايسىز با؟ ياعني, قازىرگى كوميتەتتىڭ قۇزىرىندا ەشقانداي بيلىك جوق. مىسالى, وسىدان 15 جىل بۇرىن رەسەيدىڭ سەس قىزمەتى دە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىندا بولاتىن. كەيىننەن وسى سالانىڭ مايىن ىشكەن ايگىلى مامان گ. ونيششەنكو ادام ساۋلىعى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى فەدەرالدىق قىزمەت دەپ قايتا قۇردى. بۇل ۇيىم تىكەلەي ۇكىمەتكە باعىندى. وزبەكستاندا دا سەس قىزمەتى جاقىندا ەكىگە ءبولىنىپ, اگەنتتىك بولىپ اشىلدى. ال بىزدە وسى ۋاقىت ىشىندە بەس رەت رەفورما جا­سالدى. بەسەۋىنەن دە ەشتەڭە وزگەرگەن جوق. كوميتەتكە قارايتىن 500-گە جۋىق مەكەمەلەر بار. سوندا قانشاما رەت قۇجات, ءمور, مەكەمەنىڭ اتىن اۋىستىرۋ سياقتى جۇمىستارعا ميلليونداعان تەڭگەلەر جۇمسالدى دەگەن ءسوز.

قىسقاسى سەس سالاسىنىڭ جاع­دا­يى وسىنداي. ءبىز مينيسترلىكتىڭ جاساپ جاتقان ءىس-ارەكەتتەرىنەن اب­دەن تۇڭىلگەن جانبىز. وسىنىڭ بارىنە جانىڭ اشيدى. اتتەڭ, ەركەك بولعان سوڭ جىلاي المايسىڭ. ايتپەسە, قانشا رەفورما بولسا دا سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعداي تۇزەلمەدى. قىسقاسى, بۇل سالادا ء«اي» دەيتىن اجە, «قوي» دەيتىن قوجا قالمادى. ەندى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ­تىڭ كوميتەتتى كۇشەيتۋ تۋرالى ۇسى­نى­سى ءۇمىتىمىزدى وياتتى. ءبىزدىڭ قا­ۋىم­داستىق پرەزيدەنتتىڭ بۇل ۇسى­نى­سىن قو­ل­دايدى جانە جۇمىس توپتارىمەن تالقىعا سالۋعا دايىن.