مۇعالىمنىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ, مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان تاريحي شەشىم «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ دەر ەدىم. تاۋەلسىز ەل بولعالى ءتۇرلى قيىندىقتى باستان كەشىردىك. ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ ءۇشىن ەكونوميكا سالاسىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ, كەيبىر سالانى ەسكەرۋسىز قالدىردىق.
ەل بولىپ ەڭسەمىز كوتەرىلىپ, دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا نيەت ەتىپ جاتقاندا ولقى تۇسىمىزدى تولتىرۋدى قولعا الدىق. سونىڭ ءبىرى – پەداگوگ بەدەلى. «التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا, توردەگى ورىن مۇعالىمدىكى», دەپ ماعجان جۇماباەۆ ايتقان ەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل اراسىنداعى وسى ءسوزدى قايتا ءتىرىلتىپ, 2019 جىلعى 30 جەلتوقسان كۇنى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا قول قويىپ, پەداگوگ مارتەبەسىن زاڭمەن بەكىتتى.
«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە پەداگوگ مارتەبەسى, وقۋشى مەن مۇعالىمگە جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى 5 قازانداعى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىن جانە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى پەداگوگتەردىڭ تامىز كونفەرەنتسياسىندا ايتقان تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن بولاتىن.
جاڭا زاڭدا قاراستىرىلعان پوزيتسيالاردىڭ بارلىعى مۇعالىمنىڭ جەكە دامۋىنا جانە وقۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, پەداگوگتىڭ وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ اۆتورلىق ادىستەرىن ازىرلەۋ جانە قولدانۋ, وقۋ قۇرالدارىن تاڭداۋ, اقپاراتتىق رەسۋرستاردى تەگىن پايدالانۋ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە تاعىلىمدامادان ءوتۋ فورمالارىن تاڭداۋ بويىنشا كاسىبي قۇقىقتارى كەڭەيتىلدى.
پەداگوگكە ءتان ەمەس فۋنكتسيالارعا تارتۋعا, شامادان تىس ەسەپ بەرۋگە, نەگىزسىز تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ ارقىلى جۇكتەمەنى ازايتۋ بويىنشا جەكە نورمالار كوزدەلگەن. وسى نورمالار بۇزىلعان جاعدايدا قۇقىق بۇزۋشىلىق سۋبەكتىسىنە بايلانىستى 20-دان 120 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە (اەك) دەيىن ايىپپۇل سالىنادى.
بۇدان بولەك, پەداگوگ مامانداردىڭ بالالارىن بالاباقشاعا ورنالاستىرۋدا باسىمدىق بەرۋ, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» مەملەكەتتىك ماراپاتى سياقتى بىرقاتار ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ قاراستىرىلعان. بۇل رەتتە اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ, اۋىلدىق جەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە جوعارى جالاقى تولەۋ, دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, «ۇزدىك پەداگوگ» سىندى گرانتتارعا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر ساقتالعان.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا پەداگوگتەردىڭ ەڭبەگىن كوتەرمەلەۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن, سونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى ەرەكشەلىك بەلگىلەرىمەن, قۇرمەتتى اتاقتارمەن ماراپاتتاۋ, بىرجولعى سىياقى تولەۋ قۇقىعى بەرىلەتىن بولادى.
كوزدەلگەن نورمالاردىڭ ماڭىزدى بلوكتارىنىڭ ءبىرى – ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ. نەگىزگى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋلارعا سىنىپ جەتەكشىلىگى مەن داپتەر تەكسەرگەنى ءۇشىن ەكى ەسە مولشەردە قوسىمشا اقى, پەداگوگيكالىق شەبەرلىگى ءۇشىن قوسىمشا اقى, بارلىق پەداگوگتەر ءۇشىن دەمالىس ۋاقىتىن 56 كۇنگە دەيىن ۇلعايتۋ, تالىمگەرلىك ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەۋ جانە باسقا دا شارالار جاتادى. بۇعان قوسا ماگيستر دارەجەسى بار تۇلعالار ءۇشىن 10 اەك مولشەرىندە قوسىمشا اقى قاراستىرىلعان. بۇل نورما ءوز كەزەگىندە مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن 5029 پەداگوگكە قاتىستى جانە مەكتەپتەرگە اكادەميالىق دارەجەسى بار جاڭا مامانداردى تارتۋدى كوزدەيدى.
«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا قىزۋ تالقىلاپ ءوز تاراپىنان بىرقاتار ۇسىنىس ايتىپ, تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. ولار: – 2021 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى پەداگوگتەرى ءۇشىن اپتالىق نورماتيۆتىك وقۋ جۇكتەمەسىن 18 ساعاتتان 16 ساعاتقا تومەندەتۋ جونىندەگى نورما;
– پەداگوگتەردىڭ پەداگوگيكالىق ەتيكا نورمالارىن بۇزۋى بۇرىن كوزدەلگەندەي اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىققا ەمەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىندە كورسەتىلگەن كاسىبي جاۋاپسىزدىققا اكەپ سوعاتىن تەرىس قىلىققا تەڭەستىرىلدى;
– ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندايتىن تىزبە بويىنشا ءبىلىم الۋشىلار مەن تاربيەلەنۋشىلەر اراسىنداعى حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ, كونكۋرستار مەن سپورتتىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازىن, جۇلدەگەرىن دايىنداعان پەداگوگكە ءتيىستى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ قىزمەتى بويىنشا ۇنەمدەۋ ەسەبىنەن لاۋازىمدىق ءۇش ايلىق اقى مولشەرىندە بىرجولعى سىياقى تولەنۋىن كوزدەيتىن نورما ەنگىزىلدى;
– «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇرمەتتى اتاعىمەن ماراپاتتالعان پەداگوگكە 1000 ەسەلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە بىرجولعى تولەم بەلگىلەندى;
– مادەنيەت جانە سپورت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جانە اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگتەرىنە ماگيستر دارەجەسى ءۇشىن 10 ەسەلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە قوسىمشا اقى ەنگىزىلەدى;
– اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن باسىم تارتىپپەن بەرۋگە كەپىلدىك بەلگىلەندى;
– پەداگوگتىڭ ءبىلىم الۋشىلار, تاربيەلەنۋشىلەر جانە ولاردىڭ اتا-اناسى نەمەسە وزگە دە زاڭدى وكىلدەرى تاراپىنان وزىنە قۇرمەتپەن قاراۋدى جانە ءتيىستى مىنەز-ق ۇلىقتى تالاپ ەتۋ قۇقىعى ناقتىلاندى;
– مۇعالىمدەردى وزدەرىنە ءتان ەمەس جۇمىستارعا تارتۋ, ولاردى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك, مادەني جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋگە مىندەتتەيتىن نورمالار جانە قايتالاناتىن ەرەجەلەرى بار نورمالار الىنىپ تاستالدى;
– ءوزىنىڭ لاۋازىمدىق مىندەتىن ورىنداۋ كەزىندە پەداگوگكە بىلاپىت سويلەگەن, مازاق قىلعان, بەيادەپ ءىس-ارەكەتتەر جاساعان جانە دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن نەمەسە تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرىن پايدالانۋ ارقىلى باسقا دا وسىنداي ارەكەتتەرگە بارعان ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. مىسالى, پەداگوگتەرگە ەتيكاعا جات قىلىق كورسەتكەن جەكە تۇلعاعا 30 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋ كوزدەلگەن. ەگەر ول ادام وسى اكىمشىلىك جازا قولدانىلعاننان كەيىن ءبىر جىل ىشىندە قايتالاپ جاساعان بولسا, وعان 40 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى نەمەسە 5 تاۋلىككە دەيىنگى مەرزىمگە اكىمشىلىك قاماۋعا الىنادى. وسى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ون ەكى جاستان ون التى جاسقا دەيىنگى بالالار جاساسا, اتا-اناسىنا نەمەسە ولاردى الماستىراتىن ادامدارعا 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. وسى ارەكەت اكىمشىلىك جازا قولدانىلعاننان كەيىن ءبىر جىل ىشىندە قايتالانسا, بۇل ايىپپۇل 10 اەك-كە وسەدى;
– جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگتەرىنەن باسقا, بارلىق پەداگوگتەرگە اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ جونىندەگى نورما قاراستىرىلدى. بۇرىن مۇنداي نورما تەك اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە قاتىستى ەدى.
ۇستازداردىڭ قۇقىعى, بەدەلى, الەۋمەتتىك جاعدايى زاڭمەن بەكىتىلىپ, ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىلگەن سوڭ, ولارعا قويىلاتىن كاسىبي تالاپ تا ارتا تۇسەدى. «مەكتەپتىڭ جانى – مۇعالىم. ول قانداي بولسا, مەكتەپ تە سونداي بولماقشى. ياعني, مۇعالىم ءبىلىمدى بولسا, بالالار مەكتەپتەن تەرەڭ ءبىلىم الىپ شىقپاقشى. سولاي بولعان سوڭ, ەڭ اۋەلى مەكتەپكە كەرەگى – ءبىلىمدى, پەداگوگيكا, مەتوديكادان حاباردار, جاقسى وقىتا بىلەتىن مۇعالىم», دەگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءسوزى بۇگىنگى ۇستازعا قويىلاتىن تالاپتى ءدوپ باسىپ تۇر.
بالاباقشا – مەكتەپ – كوللەدج – جوعارى وقۋ ورنىندا بەرىلەتىن ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ قاينار كوزى ۇستازدىڭ ورەسىنە, بىلىمدىلىگىنە بايلانىستى.
جاڭا زاڭ ەلىمىزدىڭ ءتيىستى دەڭگەيدەگى ءبىلىم وردالارىنداعى مۇعالىمدەرگە دە, ءبىلىم الۋشىلارعا دا ءتيىمدى بولىپ, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىن.
ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
Nur Otan ءپارتياسىنىڭ «بىلىم بەرۋ» باعىتى بويىنشا پارتيالىق كۋراتورى