تۇگەل تۇركىنى تۇگەندەگەن

جالپى, جۇرتىمىز جەتى سانىن ىرىمداپ, ايرىقشا قادىر تۇتقان عوي. جەتىنشى رەت وتكەلى وتىرعان بۇل القالى باسقوسۋ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن نەگىزى قالانعان تۇركى كەڭەسىنىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىمەن ورايلاسىپ وتىر. دالىرەك ايتقاندا, وسىدان ون جىل بۇرىن, 2009 جىلى ازەربايجان جەرىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر – ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان جانە تۇركيا ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى تۇركى كەڭەسىن قۇرۋ جونىندەگى تاريحي قۇجاتقا – ناحچىۆان كەلىسىمىنە قول قويعان بولاتىن.

ەكىنشىدەن, تامىرلاس جۇرتتىڭ باسىن قوسقان جيىندا وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تۇركى كەڭەسىنە تولىققاندى مۇشە بولىپ كىرەدى. ورتالىق ازيادا بۇيىرلەس جاتقان باۋىرلاس ەلدىڭ بىرلىكتى بەكەمدەپ, بايلانىستاردى ارتتىرۋ نيەتىمەن جاساعان قادامىن ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر قۋانا قۋاتتاپ وتىر. بۇل تۇستا تۇتاس ورتالىق ازيانىڭ ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋعا سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىنەن بەرى ايرىقشا قاجىر-قايرات جۇمساپ كەلە جاتقان ەلباسىنىڭ ۇلەسى زور ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

ۇشىنشىدەن, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى ن.نازارباەۆقا «تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى» مارتەبەسىنىڭ سالتاناتتى جاعدايدا تاپسىرىلۋى باكۋ ءسامميتىنىڭ باس­تى وقيعاسى بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان ۇسىنىپ, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ءبىر اۋىزدان قابىلداعان بۇل شەشىم ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇگەل تۇركىنىڭ ورتاق مۇددەسى جولىنداعى ەرەن ەڭبەگىنە بەرىلگەن لايىقتى باعا ءھام العاۋسىز قۇرمەت ەكەنى انىق. البەتتە, بۇل تۇگەل تۇركىنىڭ قۇتتى ءتورى – قاراشاڭىراعى اتالىپ جۇرگەن قازاق ەلى ءۇشىن دە ايرىقشا مەرەيلى ءسات ەكەنى تۇسىنىكتى.

سوندىقتان ءبىز بۇل ماقالامىزدا مازمۇندى ءارى تاريحي ماڭىزدى وقيعالارعا تولى «نازارباەۆ جانە تۇركى الەمى» جىلناماسىن ءاۋ باسىنان قايتا پاراقتاپ شىعۋدى ءجون كوردىك.

ەگەر بۇگىنگى تۇركى ىنتىماق­تاس­تىعىنا ۇيىتقى بولىپ وتىرعان ورتاق ۇيىمداردىڭ شىعۋ تاريحىنا كوز جىبەرەر بولساق, باكۋدە ورنالاسقان تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورىنان باسقا بارلىق قۇرىلىمداردىڭ باس­تاۋىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى تۇرعانىن كورەمىز. ماسەلەن, نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن دامىتۋمەن جانە تۇرىك مادەنيەتىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتۋمەن ناتيجەلى تۇردە اينالىسىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق تۇركى ما­دە­نيەتى ۇيىمىن (تۇركسوي) قۇرۋعا 1993 جىلى باستاماشى بولدى. ەگەمەن ەلدەرى­مىز ەتەك-جەڭىن جيىپ ۇلگەرمەگەن قيىن كەزەڭدە قۇرىلىپ, قاناتىن كەڭگە جايعان تۇركسوي ۇيىمى باۋىر­لاس جۇرتتاردىڭ مادەني-رۋحاني جاقىن­داسۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى. 

سول جىلى تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ۇستازى قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ رۋحى جاي تاپقان, قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان, ازىرەت قونعان تۇركىستان قالاسىندا ەلباسى باستاماسىمەن ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى. وسىلايشا ءدال وسى شاھاردا العاش رەت بايكالدان بالقانعا دەيىنگى ارالىقتاعى الىپ ايماقتان جيىلعان بارلىق تۇركى حالىقتارىنىڭ جاستارى كەزدەسىپ, تۇگەل تۇركى ءتاۋ ەتەتىن ءاز قالا تامىرلاس جۇرتتاردىڭ رۋحاني ىنتىماقتاستىعىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى.

بۇل رەتتە, ارينە, تۇركى ينتەگراتسيا­سى باعىتىندا العاشقى قادامداردى جاساۋدا تۇركيا پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزالدىڭ دا كورنەكتى ءرول اتقارعانىن اتاپ وتكەنىمىز ءلازىم. تاۋەلسىزدىك العان توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا العاشقىسى تۇركيادا مارقۇم تۇرعۇت ءوزالدىڭ باستاماسىمەن وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بۇكىل سامميتتەرىنە ۇزبەي, جۇيەلى تۇردە قاتىسىپ كەلگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى 1998 جىلى الماتىدا وتكەن كەزەكتى القالى باسقوسۋدا كەزدەسۋلەردىڭ ناقتى ناتيجە بەرۋى ءۇشىن تۇراقتى حاتشىلىق قۇرۋدى ۇسىندى, ول كەلەشەك تۇركى كەڭەسىنىڭ باستاۋىنا اينالدى. تۇركى كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى ەلباسى 2006 جىلى انتاليادا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارى سامميتىندە تاعى دا قايتالاپ ايتتى.

سول سياقتى 2008 جىلى قاراشادا قۇرىلعان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (تۇركپا) دا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە استى. بۇل شەشىم باۋىرلاس تۇركى ەلدەرىن جاقىنداستىرۋ ىسىندە شىن مانىندەگى ساياسي سالماقتى قادام بولدى. البەتتە, مۇنىڭ ءوزى مادەنيەت جانە ءبىلىم سالاسىندا جىلدار بويى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ جەمىسى ەكەنى انىق. وسى تۇستا تاعى ءبىر اسا وزەكتى ماسەلەنى شەشۋ كەرەك بولعانىن دا ايتپاسقا بولماس. ول – تاۋلى قاراباقتاعى سوعىستى توقتاتۋ. 1994 جىلدىڭ مامىرىنا دەيىن جالعاسقان بۇل قاندى قاقتىعىستىڭ قىزۋىن باسۋ ىسىنە دە قازاقستاننىڭ كوشباسشىسى زور ۇلەس قوسقانى ءمالىم.

سونىمەن تۇگەل تۇركى جۇرتى ءۇشىن تاريحي ءسات تە جەتىپ, 2009 جىلى ازەربايجاننىڭ ناحچىۆان قالاسىندا وتكەن باۋىرلاس ەلدەر باسشىلارىنىڭ سامميتىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى قۇرىلدى. ول بۇگىندە ەۋرازيا كەڭىستىگىنە «تۇركى كەڭەسى» دەگەن اتپەن كوبىرەك تانىمال. تۇركى كەڭەسى سوناۋ سالجۇق زامانىنان كەيىن شىعىس پەن باتىس بولىگى ءبىر-بىرىنەن كوز جازىپ, اجىراپ قالعان اعايىننىڭ اراسىن قايتا جالعادى, اراعا مىڭ جىل سالىپ بارىپ, تاۋەلسىز تۋىس مەملەكەتتەردىڭ سانالى باسقوسۋى ارقىلى تۇركى الەمىن قايتا تۇتاستىردى.

 وسى ايتىلعانداردى سارالاي وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءۇشىن ونىڭ سىرتقى ساياساتىندا تۇركى الەمىمەن جاقىنداسۋ اۋەل باستان-اق ەڭ ماڭىزدى, ءتىپتى ستراتەگيالىق باعىت بولعانىن بايقايمىز. سونداي-اق بۇل ورايدا قازاقستاندا ءىس جۇزىندە بارلىق تۇركى حالقىنىڭ وكىلدەرى تۇرىپ جاتقانىن دا ەسكەرگەن ءجون. دالىرەك ايتقاندا, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن تۇركى ينتەگراتسياسى دەگەنىمىز سىرتقى ساياساتتىڭ عانا ەمەس, ىشكى ساياساتتىڭ دا ماسەلەسى. سول سەبەپتى دە ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى. سوندىقتان ەلباسى تۇتاس تۇركى كەڭىستىگىن ۇدايى نازارىندا ۇستاي وتىرىپ, تۇركى كەڭەسى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بارلىق سامميتىنە قاتىستى.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلى استانا قالاسىندا تۇركى اكادەميا­سى قۇرىلدى. تۇركى الەمىنىڭ عىلىمي ورتالىعىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىن قازاقستان مەن تۇركيا پرەزيدەنتتەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ابدۋللا گۇل بىرگە وتكىزدى. 2014 جىلى حالىقارالىق مارتەبە العان تۇركى اكادەمياسى سودان بەرى تۇركى ەلدەرىنىڭ اكادەميالىق قوعامداستىقتارىن ۇيىستىرۋ جانە تۇركولوگيا عىلىمىن جاھاندىق اۋقىمدا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. وتكەن 5 جىل ىشىندە يسەسكو-عا مۇشە بولىپ, يۋنەسكو-مەن تۇراقتى بايلانىس ورناتقان, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا جيىندار وتكىزگەن اكادەميا كوپتەگەن تابىستارعا قول جەتكىزدى. مىسالى, تۇركى كەڭەسىن دامىتۋ اياسىندا تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەگەن «تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ينتەگراتسياسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن» ايتساق تا جەتكىلىكتى. بۇل تۇجىرىمداما 2018 جىلى شولپان-اتادا وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ VI سامميتىندە رەسمي قابىلداندى. جاقىندا ماجارستاننىڭ تۇركى كەڭەسىنە باقىلاۋشى رەتىندە ەنۋىنە الدىمەن بۇل ەلدىڭ تۇركى اكادەمياسىنا باقىلاۋشى مارتەبەسىن يەلەنگەنى وڭ ىقپال ەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. تۇركى الەمىنىڭ ورتاق تاريحى مەن ءتىلى, مادەنيەتى مەن ادەبيەتى, وركەنيەتى مەن رۋحانياتى توڭىرەگىندە زەردەلى زەرتتەۋلەر جاساپ كەلە جاتقان اكادەميانىڭ جۇمىسىن دا ەلباسى ۇدايى نازاردا ۇستاپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىرادى.

جالپى, ەلباسىنىڭ تۇركى الەمىنە قاتىستى قىزمەتى مەن قولداۋى تەك ىنتىماقتاستىق ۇيىمدارىمەن, ءتيىستى قۇرىلىمدارمەن شەكتەلمەيدى. ماسەلەن, بىرنەشە جىل بۇرىن تۇركيا مەن رەسەي اراسىنداعى ساياسي قارىم-قاتىناس تىعىرىققا تىرەلگەنى دە ەسىمىزدە. 2016 جىلى وسى شيەلەنىستى تارقاتۋعا ن.نازارباەۆ زور ۇلەس قوستى. سول سياقتى, نۇر-سۇلتان قالاسىندا سيرياداعى احۋالعا قاتىستى تۇركيا, رەسەي جانە يران اراسىنداعى, سونداي-اق باسقا دا بىرقاتار مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «استانا فورماتى» اياسىنداعى كەلىسسوزدەر وتكىزىلىپ كەلەدى.

تۇركيامەن تاريح, رەسەيمەن تاعدىر قوسقان قازاقستان ۇزاق جىلدار بويى ولاردىڭ ءوزارا سىندارلى ىنتىماقتاستىق ورناتۋىنا دانەكەر بولۋدا. 2014 جىلى تۇركى كەڭەسىنىڭ IV سامميتىندە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تۇركيا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قاۋىمداستىرىلعان مۇشەسى بولا الادى دەگەن ويىن سول تۇستا بارلىعى «تاڭدانىسپەن» قابىلداعان بولاتىن. وسىلايشا ەلباسى انكارا مەن ماسكەۋگە قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق جانە تۇركىلىك ينتەگراتسيانىڭ اراسىندا قايشىلىق جوق دەپ سانايتىنىن, كەرىسىنشە ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرۋعا ءتيىس ەكەنى تۋرالى بەلگى بەردى. «ينتەگراتسيالاردىڭ ينتەگراتسيا­سى» كەيىنىرەك ن.ءا.نازارباەۆ تاراپىنان 2015 جىلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى (بۇۇ) باس اسسامبلەياسىنىڭ مىنبەرىندە ايتىلعان «ۇلكەن ەۋرازيا» يدەياسىنا نەگىز بولدى. ەلباسىنىڭ تۇركى كەڭەسىن قۇرۋ جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ينتەگراتسياسىنا قاتىستى اتقارعان جۇمىستارىن ءدال وسى جاھاندىق اۋقىمدا قاراستىرعان ءجون. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى (ەاەو) قۇرۋ تۋرالى باستاماسى, اراب ەلدەرى مەن يزرايل وكىلدەرى ءبىر ۇستەل باسىندا كەزدەسەتىن جالعىز الاڭ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى (اوسشك), سول سياقتى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن (شىۇ) قۇرۋ جونىندەگى باستامالارى دا وس(ى قاتاردا اتاپ وتىلۋگە ءتيىس.

سىندارلى ساياسي قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋدان بولەك, ەلباسىنىڭ ەكونوميكا سالاسىنداعى باستامالارىن, ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاننىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» گەوەكونوميكالىق مەگاجوباسىنا بەلسەنە اتسالىسۋىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» قازىردىڭ وزىندە الىپ قۇرلىقتى تۇتاس قامتىپ, بولاشاققا جول تارتقان جانە مىڭجىلدىقتار تەرەڭىندەگى تاريحتى تىرىلتكەن جوباعا اينالدى: تاريحتا ۇلى جىبەك جولى عۇندار دەرجاۆاسىنان باستاپ التىن وردا داۋىرىنە دەيىنگى ارالىقتا ۇلى دالا تاريحىنداعى وركەنيەتتەردى جالعاپ كەلگەنى ءمالىم.

تۇركى الەمىن الىپ بايتەرەك دەسەك, وسى قاسيەتتى داراقتىڭ دارا تامىرلارى  عاسىرلار مەن داۋىرلەردىڭ تەرەڭ قويناۋىنان ءنار الادى. ءار زامانداعى تۇركى دارابوزدارى ءدۇيىم دۇنيەنى جاسامپازدىقپەن جاڭعىرتىپ, بۇرق ەتكەن قۋاتتى پاسسيونارلىق كۇش-جىگەرىمەن, اقىل-وي دانالىعىمەن  قارا بۇدىن حالقىنىڭ قامىن جەپ, تاريح دوڭعالاعىن العا جىلجىتىپتى, وركەنيەتكە ءوز ورنەگىن قالدىرىپتى.  ال وسى «تۇركى الەمى» دەگەن ۇعىم سوڭعى جيىرما جىلدىڭ كولەمىندە جاھان جۇرتشىلىعى تاراپىنان مويىندالىپ, ادەبي, عىلىمي, ساياسي قولدانىستارعا ەركىن ەنىپ كەتتى.

ەلباسىنىڭ باستامالارى ناتي­جە­سىن­دە ەۋرازيانىڭ جۇرەگىندەگى ەلدەردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن تۇركى كەڭەسى قۇرىل­عا­نىن ايتتىق. ورتاق تۋدىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقان بۇل ەلدەر الىپ قۇرلىقتىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگىن, شىعىسى مەن باتىسىن بايلانىستىرىپ جاتىر. تۇركىتىلدەس ەلدەر ارقىلى جاڭا جىبەك جولىنىڭ قۇرلىقتىق ترانسكاس­پي جەلىسى, سونىمەن قاتار سولتۇستىك-وڭتۇستىك ەكونوميكالىق ءدالىزى وتەدى. باسقالاردان بۇرىن تۇركى ەلدەرىنىڭ ءوزى كەڭ-بايتاق ەۋرازيا قۇرلىعىندا ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىق پەن بەرىك قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن ايقىن كورسەتىپ وتىر.

تۇپتەپ كەلگەندە, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جانە تىكەلەي اتسالىسۋىمەن باۋىرلاس ەلدەردىڭ ءساتتى ينتەگراتسيالانۋىنداعى ماڭىزدى كولىك ماگيسترالدارى مەن مۇناي-گاز قۇبىر جولدارىنان كەم تۇسپەيتىن گۋمانيتارلىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ, يدەولوگيالار قالىپتاسقانىن دە ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ورايدا تابىستى جۇزەگە اسىرىلعان «مادەني مۇرا» جوباسىنا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا جانە ەلباسى قالامىنان تۋعان « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالاسىنا ايرىقشا توقتالۋعا بولادى. بۇل اتالعانداردىڭ قاي-قايسىسى قازىر تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, بارشا تۇركى الەمىنىڭ دە ورتاق يگىلىگىنە اينالىپ وتىر.

وسىلايشا بۇگىندە تۇركى كەڭەسى دەڭگەيىندە «تۇركى الەمىنىڭ قاسيەتتى ورىندارى» جانە «تۇركى الەمىنىڭ ۇلى تۇلعالارى» باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا قازاقستان استاناسىندا تۇركولوگتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن وتكىزۋ تۋرالى وزەكتى باس­تاما كوتەرىلدى. بۇل وقيعا دا بارلىق تۇركىتىلدەس ەلدەر مەن باۋىرلاس حالىقتاردىڭ ورتاق تاريحىنا اينالاتىن كەزەڭ.

ەجەلگى تۇركىستان شاھارىنىڭ مار­تەبەسىن وبلىس ورتالىعى دەڭ­گەيىنە كوتەرگەنى, سونداي-اق وبلىس اتاۋىن تۇركىستان دەپ وزگەرتۋى ەلباسى­نىڭ كەيىنگى جىلدارى جاساعان جۇمىس­تارىنىڭ ءبىرى. «تۇركىستان» دەگەن تاريحى تەرەڭ ماعىنالى ءسوزدىڭ ءوزى بايتاق تۇركى الەمىندەگى بارشا حالىقتىڭ جۇرەگىنەن ويىپ ورىن العانى اقيقات.

قازاقستاننىڭ تەرەڭ تاريحى ۇلى دالانىڭ تاريحىمەن ءھام مادەنيەتىمەن, بارشا تۇركى حالىقتارىمەن ماڭگى ۇزىلمەستەي بولىپ بەرىك بايلانعان. سول سەبەپتى قازاقستاندا رۋحاني تامىرىمىزعا ءۇڭىلۋ ارقىلى قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋى  «جالپىتۇرىكتىك اۋقىمعا» تارالۋى تابيعي قۇبىلىس دەۋگە نەگىز بار. ولاي بولسا, كەڭەستىك كەزەڭدەگى ءبىزدىڭ يدەالدارىمىز بەن مۇددەمىزگە قايشى كەڭەستىك تاريحنامادان مۇراعا قالعان «سىنعان اينانىڭ» ءار بولشەگىن قايتا قۇراستىراتىن ۋاقىت كەلدى.

ەلباسىنىڭ ونداعان جىلدىڭ بە­دەرىندە دايەكتى تۇردە جۇرگىزگەن ساياسا­تىندا ۇلتتىق جانە جاھاندىق, گۋما­ني­تارلىق باستامالار مەن ەكونوميكالىق مەگاجوبالار بەرىك ۇيلەسىم تاپتى. ولار ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ قانا قويماي, ءوزارا ساباقتاسىپ جاتىر. مۇنداي سايا­ساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن ومىرلىك زور تاجى­ريبە مەن قۇرىشتاي بەرىك سايا­سي ەرىك-جىگەر عانا ەمەس, دانالىق دەپ اتالاتىن ايرىقشا قاسيەت كەرەك ەكەنى بەلگىلى.

بۇگىنگى تاڭدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارشا تۇركى الەمىنىڭ مويىندالعان رۋحاني جەتەكشىسى سانالادى. سوندىقتان ونى «تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ارحيتەكتورى» دەپ اتايدى. حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ «تۇرىكبارومەتر» دەپ اتالاتىن الەۋمەتتىك جوباسى (2017 جانە 2018 جىلدار) وسىنى راستايدى. نازارباەۆتىڭ ەسىمى اتاتۇرىكپەن قاتار تۇركى ەلدەرىنە كەڭىنەن تانىمال تۇلعالاردىڭ كوشىن باستايدى. ساۋالدامادا ەلباسى – تۇركى الەمىنە ورتاق ليدەر, قازاقستان – تۇركى حالىقتارىنىڭ قاراشاڭىراعى, تۇپكى ورتاق وتانى رەتىندە قابىلدانعانىن ايقىن اڭعارامىز.

تۇگەل ءسوزدى ءتۇيىپ ايتساق, تۇركى كەڭەسىنىڭ باكۋدە وتەتىن VII سامميتىندە ن.ءا.نازارباەۆقا تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى مارتەبەسىنىڭ تابىستالاتىنى ەلباسىنىڭ اتقارعان ەڭبەگىنە بەرىلگەن لايىقتى باعا جانە زور قۇرمەت ەكەنى داۋسىز. بۇل وقيعا تامىرى تەرەڭ تۇركى تاريحىنداعى ماڭىزدى تاعى ءبىر بەلەس بولادى دەپ سەنەمىز.