قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن كىرەۋكە قاردىڭ استىنان گۇل اتقان جاۋقازىنداي دۇركىرەتە جاسارتىپ, جاڭعىرتىپ جىبەرگەن الپىسىنشى جىلدارداعى جاڭا تولقىننىڭ بەتبۇرىستى تاعدىرى مەن تالايى ۇلتىمىزدىڭ دامۋ تاريحىندا بۇگىندەرى ايتۋلى ءبىر بەلەس بولىپ قالدى.
بۇل الاشتىڭ الاۋىن وشىرمەگەن عۇلاما قالامگەر مۇحتار اۋەزوۆ سۇيىنشىلەگەندەي, شىنتۋايتىندا «جىل كەلگەندەي جاڭالىق» ەدى. وسى لەپتى ەل قۇلاعىنا جەتكىزۋگە اسىققان, ۇلى كلاسسيكتەن اق باتا الۋعا مۇرىندىق بولعان, بۇل بۋىننىڭ توعاناقتى كوش كەرۋەنىنىڭ بۇيداسىن ۋىسىندا ۇستاعان, سوناۋ ءۇش قيان تاراپتان, ماڭعىستاۋ تۇبەگىنەن كەلگەن ماڭدايى جارقىراعان قارشاداي قارا تورى بالا ءابىش بولاتىن. عۇلاما مۇحتار ومارحان ۇلىنىڭ ناۋشا ستۋدەنت ءابىش كەكىلباەۆتىڭ بالاۋسا ساۋالدارىنا جازباشا جاۋاپ بەرىپ, «لەنينشىل جاس» گازەتى بەتىندە سۇحبات جاساۋى دا تۇلپار بولاتىن تايدى شاشاسىنان ۇستاپ, كەكىلىنەن تاراعان كەمەڭگەرلىكتىڭ دارا ۇلگىسى, ابىزدىق كورەگەندىكتىڭ ساۋەسى ەدى. كىم بىلەدى, الىپ مۇقاڭ قارشاداي بالاعا باتاسىن بەرگەندە دانىشپان ابايدىڭ ۇلى ءابىشتى «جاڭانىڭ باسىنا» تەڭەگەن ءسوزى ساناسىندا جاڭعىرىپ تۇرعان بولار؟!
ابىز! ءيا, بۇل ءسوز سول ۇلى مۇقاڭنىڭ ءوزى ايتقانداي حافيز دەگەن سوزدەن باستاۋ العانىمەن قازاقتاعى ماعىناسى اۋقىمدى دا ارنالى, ايدىندى دا ايبارلى. تۇگەل تۇركى جۇرتىنا قورقىت اتا, بىلگە تونىكوك, سىپىرا جىراۋ, كەيىنگى قازاققا اسانقايعى, بۇقار جىراۋ باس ابىز بولعان. ەلدىك سانا قۇلدىراپ, بوداندىق قامىتقا تاپ بولعان سوڭ بۇل وزگەشە جوسىن السىرەپ, سولىپ, ەلەسكە اينالعان-تىن.
ازاتتىقتىڭ اق تاڭى سىبىرلەپ اتقاندا مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتىپ, رۋحاني تۇعىرىن بەكەمدەۋگە, جاڭا تۇرپاتتا زاڭ-جارعىسىن تۇزۋگە دانالىقپەن ۇلەس قوسىپ, قالامگەرلىگى مەن قايراتكەرلىگىن تاۋەلسىز رەسپۋبليكامىزدىڭ گۇلدەنۋ جولىنا سارپ ەتكەن, العاشقى مەملەكەتتىك حاتشى, جوعارعى كەڭەستىڭ توراعاسى لاۋازىمىن اتقارعان, اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, كلاسسيك جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆتى ابىز دەپ اتاۋ جاراسىمدى-اق.
مۇنداي دارەجەدە ەلىنىڭ قالتقىسىز سۇيىسپەنشىلىگى مەن قۇرمەتىنە يە بولۋ ءۇشىن ۇلاعاتپەن ۇزاق ءومىر ءسۇرىپ, ءوندىرىپ ەڭبەك ەتۋدىڭ ءوزى دە ازدىق ەتەدى. بەينەتقور قالام يەسىنىڭ توقتاۋسىز توم-توم شىعارما جازىپ, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, زاماننىڭ قاتال سىنىنا توتەپ بەرە دە المايتىنىن كىرپياز ۋاقىت تالاي دالەلدەگەن. وسى كوكجيەكتەن قيالاپ ءابىش الەمىنە كوز قيىعىن سالعاندا قالىڭ ەل مەن زيالى قاۋىمنىڭ ءابىش كەكىلباەۆتى زاڭعار بيىككە بالاي باستاۋىندا تاريحي ادىلەت پەن ادەمى ۇيلەسىمدىلىك بار.
ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك-كەبەك» دراماسىنداعى نىسان ابىز قارا قوبىزىن كۇڭىرەنە شالىپ, زامانا تاراپىنا, حالقىنىڭ بولاشاعىنا تولعانىپ, سوقىر تۇماندى تۇرە ساۋە اشۋى كورەرمەن كوڭىلىنە ءۇمىت ۇيالاتادى ەمەس پە؟! سول مۇقاڭنىڭ اق باتاسىمەن كوگەرىپ, تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ الدىمىزعا توسقان اۋىر جۇگىن تالماي ارقالاپ, كوك تۋدىڭ ءدىڭىنىڭ بەرىك بولۋىنا رۋحاني-ساياسي تۇرعىدان جان-جاقتى تەر توككەن ءابىش اعانى قالايشا ابىز دەي المايسىڭ؟!
كوپتەگەن قالامگەر سياقتى ءابىش اعانىڭ دا ادەبيەتكە ولەڭمەن كەلگەنى بەلگىلى. ول جان تۇكپىرىندەگى سىرلارىن, كوكەيىندەگى كوركەم ويلارىن ولەڭمەن ورنەكتەدى. سوناۋ ستۋدەنت كەزىندە جازعان «ماحامبەت» پوەماسى جاستاردىڭ ورتاسىندا ازاتتىق رۋحىن شالقىتا جىرلاۋىمەن رەزونانس تۋدىرعانىمەن, تولىعىمەن جاريالانۋىنا شەكتەۋ سالىنىپتى. كەمەڭگەر كەكىلباەۆ كەلە-كەلە كوشەلى پروزا مەن كەسىمدى كوسەمسوز سالاسىندا كەڭىنەن كوسىلەر شاققا جەتكەندە ولەڭدى جانىنان تاستاعان جوق, قاسيەتتى دە كيەلى ونەرمەن اراسىن سۋىتقان ەمەس. مۇقاعاليدىڭ كۇندەلىگىندە ايتىلعانداي, كۇللى ءومىرىن تۇتاس پوەما تۇرىندە ولەڭمەن ورنەكتەپ كەتتى. مۇقاعالي دەمەكشى, «ماڭدايىنان سيپايتىن جان تابا الماي» جۇرگەن شەرلى اقىننىڭ «قارلىعاشىم, كەلدىڭ بە؟» اتتى جىر جيناعىنا پىكىر جازىپ, ولەڭسۇيەر قاۋىمنان ءسۇيىنشى سۇراۋى دا ابىز قالامگەردىڭ كيەلى پوەزياعا دەگەن تەرەڭ قۇرمەتىن, ادال ماحابباتىن بىلدىرمەي مە؟!
ءابىش اعا ءبىر ولەڭىندە:
قولتىققا سۋ بۇرىككەن,
تاقىمعا ينە جۇگىرتكەن
ەلبەڭدەرگە ەلىكپە,
جەلبەڭدەرگە جەلىكپە,
تۇسپەيمىن دەسەڭ ورتكە,
بورلىكپە دە بورتپە! – دەپ باعزى جىراۋلارداي تەرەڭنەن تولعاپ سويلەيدى. بۇل – ابىزدىڭ بەينەسى!
اعانىڭ اڭقاڭدى اڭىزاق اپتاپ كەپتىرگەن ەلسىز, قۋ-مەديەن دالادا تىرشىلىك ءنارى بولىپ قارسى الدىڭنان كەزىگەر ءزامزام سۋلى قۇدىق تۋرالى «شىڭىراۋ» ولەڭى 1959 جىلى جازىلعان ەكەن. وسىناۋ ولەڭ 1969 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا يالتادا باستالىپ, شىلدەدە الماتىدا نۇكتەسى قويىلعان ايگىلى «شىڭىراۋ» پوۆەسىنىڭ ءاۋ باستاعى لەيتموتيۆى ەكەنىن اڭدايسىڭ. كەيىنگى «ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭ» ەپوپەيالارىنىڭ دا, باسقا دا حيكايات, رومانداردىڭ قاينار-باستاۋلارىن 60-جىلدارداعى «وبالار», «قانجار», «تۇيەلەر», «ارحەولوگ», «باعزى بابالارعا ودا», «ناعاشى» ءتارىزدى ولەڭدەردەن ىزدەگەن ءجون. ولەڭدەرىنىڭ وزىنەن سۋرەتكەرلىك الىم, كوركەمدىك بوياۋ اڭقىپ قويا بەرەتىن ابەكەڭنىڭ قاي-قاي شىعارماسى دا تەرەڭ تالداۋلار مەن ساۋاتتى تاپسىرلەرگە سۇرانىپ تۇرعانى انىق.
ارينە, ءابىش اعا – ەڭ اۋەلى قارا ءسوزدىڭ قاسيەتىن تەرگەن جامپوز جازۋشى. ول «كۇي» حيكاياتى ارقىلى سوناۋ 1966 جىلى الەمدىك ادەبيەت كەڭىستىگىنە كەيىننەن فيلوسوفيالىق-الەۋمەتتىك تەرەڭ ماعىناعا يە بولعان ماڭگۇرت وبرازى مەن كاتەگورياسىن العاش رەت اكەلدى. جادىسى وشكەن ۇرپاقتىڭ, تاريحى مەن تانىمىنان ايىرىلىپ, ءوز حالقىنا ءوزى جاۋ بولاتىن بۋالدىر سانالى, بۋدان بۋىننىڭ تاقسىرەتىن شوڭ شىڭعىس ايتماتوۆ 1980 جىلى جاريالاعان «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» رومانىندا كۇللى ادامزات بالاسىنا دابىل قاعا جاڭاشا ءتۇسىندىرىپ-ءتۇيسىندىرىپ ايگىلەۋىن ۇلىلار اراسىنداعى ۇندەستىك-ۇيلەستىك دەۋگە بولادى.
«ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭ», «حانشا داريا حيكاياسى», «اڭىزدىڭ اقىرى» سەكىلدى شوقتىقتى تۋىندىلارىندا اڭىز بەن اقيقات, تاريح پەن شەجىرە وزگەشە ورنەكپەن ءورىلىپ, كاينوزوي زامانىنان بەرمەن ىشكى سىرىن بۇگىپ ءۇنسىز جاتقان ۇلى دالانىڭ ماڭعازدىعى مەن مارتتىگى, سابىرى مەن سامارقاۋلىعى, قاھارماندىعى مەن قاتالدىعىنىڭ ءبىرتۇتاس پانوراماسى جاسالىپ, سان الۋان كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى جان-دۇنيەسى قۇم سانالعانداي قازىلا تەكسەرىلەدى ەمەس پە؟! شىڭعىس حان, ءامىر تەمىر, ابىلقايىر ۇشتىگىمەن داۋىردەن داۋىرگە جەلى تارتىپ, ەپيكالىق كەڭىستىكتىڭ سىرلى پەرنەلەرىن باسىپ, اتامزامانمەن سىرلاسا العانى عانيبەت ەمەس پە؟! كەز كەلگەن شىعارماسىنداعى ۇلتتىق قايتالانباس مىنەز-ق ۇلىق, ەتنوگرافيالىق بوياۋدىڭ دالدىگى مەن دايەكتىلىگى تەرەڭ بىلىمدارلىقتى عانا ەمەس, حالىق ءومىرىنىڭ ىشكى بولمىسىنا قانىق بولىپ وسكەن مايەكتىلىكتى تانىتادى.
«شىڭىراۋ» پوۆەسىندەگى ءشول دالادا ادامدارعا سۋ سىيلايتىن ەڭسەپ قۇدىقشىنىڭ پرومەتەيلىك بەينەسى ادام مۇراتىنىڭ جاسامپازدىعىن كورسەتەدى. شيىرشىق اتقان شىعارمادان ەرنەست حەمينگۋەيدىڭ «شال مەن تەڭىز» تۋىندىسىنداعى جانكەشتىلىكتىڭ سۇلباسىن تانىعانداي بولاسىز. ال «تاسباقانىڭ ءشوبى» اڭگىمەسىنەن تەرەڭدىگى الەمدىك كلاسسيكانىڭ كەز كەلگەن تۋىندىسىمەن تەبىنگى تەڭەستىرىپ, قامشى قاعىستىرا الاتىن ولشەم مەن ورنەكتى تابامىز. سول سياقتى «شەتكەرى ءۇي», «اۆتوموبيل» پوۆەستەرىندەگى ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق, «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىنداعى وبرازدار جۇيەسىن دارالاساق, نازىك تە تەرەڭ پسيحولوگيزم, «ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭ» رومانىنداعى تاريحي شىندىق پەن كوركەمدىك شەشىمدەر – ءابىش الەمىنىڭ كەلبەتى دالاداي كەڭ كەڭىستىككە, تەڭىزدەي تەرەڭ بۋىرقانعان سەزىمگە, كوركەمدىك قۋات-كۇشكە, قۇدىرەتكە يە ەكەندىگىن تانىتا الادى.
ادەبيەتتەگى ءابىش الەمى دەگەنىمىز ۇلتىنىڭ ءتىلى, ءدىلى, ءدىنى, تىنىمەن ۇيلەسكەن قالىڭ ەلىنە تارتۋ ەتىلگەن – باعا جەتپەس قازىنا. بۇل – الەمدىك ادەبيەتتىڭ مىڭ بوياۋلى ورنەك ءجىبىن ءوزىنىڭ ۇلتتىق وي ستانوگىندە ءيىرىپ, كوركەمدىكپەن كەستەلەگەن ءسوز ونەرى. ول لەۆ تولستويدىڭ «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» رومانىن, شەكسپيردىڭ «كورول لير» دراماسىن, گي دە موپاسساننىڭ ء«ومىر» رومانىن اۋدارىپ, بولاشاق قالامگەرلىك ساپارداعى شەبەرلىك ناقىسىن شىڭدادى. لەۆ تولستويدىڭ ايگىلى «حولستومەرى» مەن ءوزىنىڭ «بايگەتورى» حيكاياتىندا, گي دە موپاسسانىڭ ء«ومىرى» (جاننا) مەن «شەتكەرى ءۇي» (زۋحرا) پوۆەسىندە ۇلىلارمەن ۇندەستىك-تىندەستىك بار. جالپى, ادامزاتقا ورتاق كوكەيكەستى شىندىقتاردى ۇلىلار وزىنە ءتان قايتالانباس ورنەكپەن, ۇلتتىق بىتىممەن ءار قىرىنان سومداعانىنا تاڭداناسىڭ؟!
ءابىش-ابىز ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرىندا ەڭبەك ەتتى: پوەزيا, پروزا, كوسەمسوز, سىن, ساپارناما, ءتىپتى عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن ارنايى اينالىسپاسا دا پوەزيا مەن پروزانىڭ تەوريالىق تابيعاتىن تۇسىندىرگەن قىرۋار قۇندى ەڭبەكتەردى تىنباي جازىپ, ارتىنا مول مۇرا قالدىردى. ال ءتۇرلى قوعامدىق-مەملەكەتتىك سۇرانىسپەن رۋحاني-ساياسي ءىس-شارالار كەزىندە تۇيىلىسكەن كەلەلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ جاساعان باياندامالارى, جارىسسوزدەرى, وي-تولعانىستارى, كەرەك بولسا, تاباندا تاۋىپ ايتقان شەشەندىك شيىرلارى ونى كلاسسيكالىق ادەبيەتتىڭ وكىلى رەتىندە اتاۋعا, جازۋشى دەپ تانۋعا تارلىق ەتەدى. ول – قايراتكەر تۇلعا, اقىلمان ويشىل, قارىمدى قالامگەر, عۇلاما-عالىم, شەجىرە-شەشەن. ول – سەڭگىرباي ۇلى مۇرىنداي توكپە جىراۋلاردىڭ, ابىل سىندى اقتاڭگەر كۇيشىلەردىڭ اق دومبىراسىنىڭ شاناعىنان توگىلگەن ەپيكالىق-اپسانالىق ءىنجۋ-مارجانداردى كوركەم پروزانىڭ كوكوراي سۇلۋلىعىمەن كومكەرىپ وقىرمانعا تارتۋ ەتكەن, ەستە جوق ىقىلىم زامانداعى تۇركى ميفولوگيالىق كودىن ۇرپاق ساناسىندا تىرىلتە العان شاندوز. ول – باياعىنىڭ بيلەرىندەي ساڭقىلداپ سويلەپ كەتكەندە تۇيدەك-تۇيدەك كوركەم وي ورامدارى مەن كەستەلى سوزدەرى ەكپىنى جولىنداعىسىن جايپاپ وتەتىن تاۋ سۋىنداي اعىنى قاتتى ارىندى ءدىلمار! ونىڭ بولمىسى مەن ءبىتىمىنىڭ سىمبات-سىرى ماڭ دالا توسىندەگى ءۇستىرت سياقتى وقشاۋ بولسا, مىنەز-سەزىمىنە بۋىرقانعان كاسپيدىڭ كوكشۋلان تولقىنى مەن تۇران ويپاتىنىڭ سالقار كەڭدىگى ءتان ەدى. مىنە, وسى اسىل قاسيەتتەردىڭ ءبارىبىر الىپ تۇلعانىڭ بويىندا شوعىرلانسا, التى قىرلى ءدۇر-جاۋھارداي جارقىرايدى.
قازاق قوعامىنىڭ رۋحاني ومىرىندەگى ءابىش الەمى دەگەن كوركەمدىك-فيلوسوفيالىق عاجاپ قۇبىلىستى باعامداۋ ابىز سۋرەتكەردىڭ ايماڭدايى جارقىراپ ورتامىزدا جۇرگەن شاعىندا-اق جۇرەكجاردى سان تاراۋ پىكىرلەردىڭ وزەگىنە اينالعانى بەلگىلى. الاشتىڭ ايبوز ابىزى تۋرالى كەزىندە كورنەكتى اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ: «ول – سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى تالانت. ول – تالانتتى اقىن, تالانتتى سىنشى, تالانتتى پروزايك. ءبىر كىسىگە وسىنىڭ بىرەۋى دە جەتەر ەدى. وعان تابيعات ۇشەۋىن دە بەرگەن. «ەكى كەمەنىڭ قۇيرىعى» دەمەكشى, بۇل جىگىت ءۇش كەمەنىڭ قۇيرىعىن ۇستاپ كەلەدى», – دەپ جازىپتى. شىندىعىندا, زاڭعار تالانت كەيىن ء«تورتىنشى كەمەنىڭ» دە قۇيرىعىن ۇستادى. بۇل – پۋبليتسيستيكا ەدى. سوندىقتان ءابىش كەكىلباەۆ ەسىمى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدە ءتورت اياعىن تەڭ باسقان جامپوز جازۋشى, ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل قابىرعالى قالامگەر رەتىندە التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ قالدى.
ءابىش كەكىلباەۆ پۋبليتسيستيكاسى – ۇلت زەردەسىنىڭ ولشەمى. ازاتتىقتىڭ اق تاڭىن «ويداعىمىز بولدى, ورتامىز تولدى» دەپ تەبىرەنىسپەن قارسى العان ول بوستان ەلىمىزدىڭ تۇعىرىن بەكىتىپ, بولاشاعىن پايىمداپ, تاۋەلسىزدىكتى تياناقتى دارىپتەپ ناسيحاتتاۋ ءۇشىن سانالى تۇردە قوعامدىق وتكىر سۇرانىسقا يە جۇردەك جانر كوسەمسوزگە بەت بۇرادى. ول راسىندا باعزى مەن باقيدى جالعاستىرىپ جاتقان سارا جولدىڭ ۇستىندە ءبىزدى كەمەڭگەرلىك تاعىلىمىمەن سۋسىنداتىپ وتىراتىن تەڭدەسسىز ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ايناسى ىسپەتتى. ءابىش اعا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ايتقانداي: «كوركەم ويدىڭ, كوركەم ادەبيەتتىڭ كوسەمسوزگە جول بەرگەن تۇسىندا ول ەل-جۇرتىنا ۇلگى بەرەتىن ۇردىسكە قول ارتىپ, ۋاقىت مىنبەرىنە كوتەرىلدى. اعىنان جارىلدى, ادالىنان سويلەدى». تەرەڭ ءبىلىم, ءتۋابىتتى شەشەندىك قاسيەت پەن قالامگەرلىك قۋاتى پۋبليتسيست ءابىش كەكىلباەۆتىڭ شىعارمالارىنا ايرىقشا كوركەمدىك دارىتىپ, قولتاڭباسىن دارالاپ تۇرادى.
«مەن ادەبيەتشى بولماسام, ساياساتقا كەلمەس ەم. سۋرەتكەر بولماسام, كۇرەسكەر دە بولماس ەم» دەگەن ءسوزى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ومىرلىك كرەدوسى, اينىماس اقيقاتى ەدى. ادەبيەتتىڭ باستى مۇراتىن قوعام ءۇشىن شىنايى تاريحي سانا, حالىق ءۇشىن شىنايى ۇلتتىق سانا, ادام ءۇشىن شىنايى ازاماتتىق سانا دەپ بىلگەن كەمەڭگەر كەكىلباەۆ پۋبليتسيستيكاسىنىڭ باستى ۇستىنى – ەلشىلدىك, مەملەكەتشىلدىك. ونىڭ قايراتكەرلىك ءومىر جولى مەن ءبۇتىن شىعارماشىلىق قىزمەتى وسىعان تۇعىر بولىپ, تاۋەلسىزدىك مۇراتتارىنا قۋاتتى سوزىمەن ءۇن قوسۋىنا نەگىز سالدى. سوندىقتان ءابىش اعانىڭ پاراساتتى قايراتكەرلىگى مەن پۋبليتسيستىك قالامگەرلىگى – ءبىر-بىرىنەن اجىراعىسىز. ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگىنىڭ ايقىن ايعاعى.
ادامزاتتىڭ ارعى-بەرگى وتكەنى كەشەگى كۇندەي ساناسىندا سايراپ تۇرعان ءابىش كەكىلباەۆ – تاريحي تاقىرىپتا كول-كوسىر تەرەڭ ءبىلىم يەسى. ونىڭ پۋبليتسيستيكالىق شىعارمالارىندا قازىرگى قازاق قوعامىنىڭ مۇراتتارى مەن ماقساتتارى جالپى الەمدىك دامۋدىڭ تەندەنتسيالارىمەن تىعىز ساباقتاستىقتا سارالانادى. ۇلتتىق تاريحتىڭ تالقىلى تۇستارى تار اۋقىممەن شەكتەلمەي, ءاردايىم كۇللى ادامزات وركەنيەتى كەڭىستىگىنىڭ اياسىندا كورىنىس تابادى. شالقار اقىل, دانا پايىم ارقاسىندا ول ءوزىنىڭ كوسەمسوزدىك تۋىندىلارىندا تاريحي دەرەكتەر مەن تەوريالىق قيسىنداردى شەبەرلىكپەن ۇشتاستىرادى. ونىڭ پۋبليتسيستيكالىق تۋىندىلارىنىڭ بايىرعى جىراۋلاردىڭ فيلوسوفيالىق تولعاۋلارىنداي ەرەكشە قۇشتارلىقپەن, ءبىر دەممەن وقىلۋىنىڭ سىرى دا وسىندا.
ول قاي تاراپقا, قاي تاقىرىپقا سالسا دا, ويى تاۋسىلمايتىن, سوزدەن توسىلمايتىن, قالامىنىڭ قۇنارى قاعازدىڭ بەتىن نۇرلاندىرعان ءسوز زەرگەرى بولدى. ونىڭ پۋبليتسيستيكاسىن جانرعا جىكتەگەندە, «ساياسي», «تاريحي», «عىلىمي», دەپ بىرجاقتى ات قويىپ, ايدار تاعۋدىڭ ءوزى قيىن. سەبەبى قايراتكەر-قالامگەردىڭ زاماناۋي ءسوز سارايىنىڭ ىشىندە ءداۋىردىڭ بارلىق وي-پىكىر باعىتى ءوزارا توقايلاسىپ, ءبىر قازاندا قايناپ جاتادى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە باسشىلىق جاساپ, ونىڭ بۇگىنگى اتاۋىن الۋعا ۇيىتقى بولعان ءابىش كەكىلباەۆتىڭ 1990-2015 جىلدار ارالىعىندا باسىلىم بەتتەرىندە 144 ماقالاسى جارىق كورگەن ەكەن. ارينە, 25 جىل ىشىندە بۇل قارىمدى قالامگەر ءۇشىن از بولىپ كورىنۋى دە مۇمكىن. دەگەنمەن, قايراتكەر اعانىڭ ماتەريالدارى كولەمدى بولىپ كەلەتىنىن جانە ولاردى ۇلكەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردە ءجۇرىپ قولى قالت ەتكەندە جازعانىن ەسكەرۋ كەرەك.
قازاق حالقىنىڭ بايتاق رۋحانياتىندا, مەملەكەتتىك ساياسي-قوعامدىق ومىرىندە ءابىش كەكىلباەۆ نامىمەن كەلىپ, ابىز بولىپ اتتانعان داڭعايىر دانا ۋاقىت پەن كەڭىستىكتەردەن شالقۇيرىقتاي قۇيعىتا شاۋىپ, باعزى بي-بابالاردان بىزگە سارقىت بولىپ جەتتى, تۇلپار تۇياق دۇسىرىمەن ەل ساناسىن سىلكىپ وياتىپ دۇبىرلەتىپ ءوتتى.
سوندىقتان بولار, دانىشپان اباي ۇلى ءابىش قايتقاندا جازعان:
«كەشەگى وتكەن ەر ءابىش
ەلدەن ءبىر اسقان ەرەك-ءتى.
جۇرەگى – جىلى, بويى – قۇرىش,
تۋىسى جاننان بولەك-ءتى.
ونەرى ونىڭ جۇرت اسقان,
عىلىمعا كوڭىلى زەرەك-ءتى.
بوياماسىز اق كوڭىل,
كىرلەتپەي كەتكەن جۇرەكتى» – دەگەن جوقتاۋىن بۇگىن الاش جۇرتى ءابىش-ابىزعا ايتىپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى.
ءبىرتۋار اياۋلى تۇلعانىڭ, قولتاڭباسى قايتالانبايتىن قادىرلى ابىز اعانىڭ قادىر-قاسيەتىن قارا ورمان حالقى, ەگەمەن مەملەكەتى ءاردايىم تاپ باسىپ تانىپ, ءادىل باعالاي ءبىلدى. ول ەلباسىنىڭ قولىنان التىن جۇلدىز الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك ەرى اتاندى. بۇگىنگى رۋحاني ومىرىمىزگە اسەرلى اشەكەي بەرگەن ءابىش كەكىلباەۆ ورتالىعى, ءابىش كەكىلباەۆ اتىنداعى مەكتەپ پەن داڭعىل-كوشە زاڭعار جازۋشىنىڭ ارتىنداعى ميراس پەن تاعىلىمنىڭ الاش جۇرتىن رۋحاني جاڭعىرتىپ, سۋسىنداتا بەرەتىن سارقىلماس قاينارعا اينالعانىن ايعاقتايدى.
ابىز تۋرالى اڭىز ەندى باستالعانداي...
دارحان قىدىءرالى