قازاقستان عىلىمىنىڭ وركەن جايىپ ورلەۋىنە قاجىرلى قامقورلىق جاساعان الىپ تۇلعا قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆتىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولىپ وتىر. وسى ورايدا قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىندا وتكەن «ق.ساتباەۆ – عىلىم مەن مادەنيەتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعاسى» اتتى كورمەدە اكادەميكتىڭ ءومىرى مەن قىزمەت جولىنىڭ بەل-بەلەستەرى كورىنىس تاپتى.
جيىنعا قاتىسقان قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىمدار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قازاقستان گەولوگتارى عىلىمي مەكتەبىنىڭ جانە قازاقستاندىق مەتاللوگەنيا عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى تۇلعا تۋرالى تۇشىمدى ەستەلىكتەر ايتتى. «بويىنداعى قاجىر-قايراتىن وتان ءۇشىن جۇمساپ, عىلىمي جانە مەملەكەتتىك قىزمەتىنىڭ بار جەمىسىن حالىق يگىلىگىنە ارناعان ۇلكەن عالىمنىڭ ءومىر جولى, ەڭبەگى تۇنعان تاعىلىم. حالقىنا ادال پەرزەنتتىڭ عيبراتى جىل وتكەن سايىن بيىكتەي تۇسكەن ءتارىزدى, بۇل – كەلەشەك ۇرپاققا ەلىن ءسۇيۋدىڭ, ايانباي قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى», دەگەن اكادەميك ق.ساتباەۆتىڭ باياناۋىل مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ باسشىسى باقىت كەنجەقايىرقىزى عالىمنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەكتەرى جايلى سىر شەرتتى.
كورمەدە اكادەميكتىڭ تۋعان قىستاۋى, ازامات بولعان شاعىنان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ۋاقىتقا دەيىنگى, ودان كەيىنگى دە ءومىر جولدارىنان مول ماعلۇمات بەرىلدى. عالىمنىڭ ءوزى قولدانعان تۇمار شاناقتى دومبىراسى, كيگەن كيىمدەرى سىندى جەكە زاتتارى شەتەلدەرگە بارعانداعى ساپارلارى جونىندەگى ارنايى ستەندتەر كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.
باياناۋىل مەموريالدىق مۋزەي قورىنان اكەلىنگەن قۇندى جادىگەرلەردىڭ اراسىندا قانىش يمانتاي ۇلىنىڭ 1935 جىلى ۇلىتاۋداعى التىنشوقىدان تاپقان ءامىر تەمىردىڭ جورىق كەزىندە قاشاپ قالدىرعان جازبا تاسىنىڭ فوتوسۋرەتى دە بار. تاس بەتىندە «تاريحتىڭ جەتى ءجۇز توقسان ەكىنشى قوي جىلى. جازدىڭ ءولارا ايى. تۇراننىڭ سۇلتانى تەمىربەك ءجۇز مىڭ اسكەرىمەن توقتامىس حانعا سوعىسپاققا جۇرەدى. بۇل جەردەن ءوتىپ بارا جاتىپ, بەلگى بولسىن دەپ وسى جازۋدى قالدىردى. ءتاڭىر ءناسىپ بەرسىن» دەپ جازىلعان. قازىرگى كۇنى جازبا تاس مەملەكەتتىك ەرميتاج (سانكت-پەتەربۋرگ) مۋزەيىندە ساقتاۋلى.
قانىشتانۋشى زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتقانىنان اڭعارعانىمىزداي, قانىش يمانتاي ۇلى – وقىمىستى گەولوگ قانا ەمەس, ونەرگە ايرىقشا قامقور بولعان جان. تۇسىندا ساتباەۆتىڭ اۋزىنان ا.ۆ. زاتاەۆيچ جازىپ العان 25 ءان 1931 جىلى ماسكەۋدە جارىق كورگەن «قازاقتىڭ 500 ءان مەن كۇيى» اتتى ىرگەلى ەڭبەككە ەنگەن. وسى اندەرگە بەرگەن تۇسىندىرمەسىندە ا.ۆ.زاتاەۆيچتىڭ «قانىش ساتباەۆ – تومسك تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىندا ءبىلىم العان جاس قازاق ينجەنەرى. بۇل جيناققا اۋەن مەن ساز سالاسىندا ءبىرسىپىرا وتە باعالى حابارلاما جاساپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە ءان تەكستەرىن بەرىپ, ولاردىڭ ورىسشا اۋدارماسىن جاساعان تاماشا بىلگىر دە باياناۋىل اندەرىنىڭ جاقسى ورىنداۋشىسى!» دەپ باعا بەرۋى قانىش يمانتاي ۇلىنىڭ قازاق ونەرتانىمىنىڭ باستاۋىندا تۇرعانىن كورسەتسە كەرەك. ءيا, قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى ساتباەۆ ەسىمى حالىق جادىندا ماڭگى ساقتالماق. ونىڭ ەسىمى ءوزى ۇزاق جىلدار جەتەكشىلىك ەتكەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتىنا, الماتى, بالقاش, سەمەي قالالارىنداعى كوشەلەرگە, كىشى پلانەتاعا بەرىلگەن. ق.يمانتاي ۇلىنىڭ قۇرمەتىنە جوڭعار الاتاۋى جوتاسىنداعى مۇزداق پەن شىڭ, قاراتاۋداعى ۆانادي كەن ورنى رۋدالارىندا تابىلعان «ساتباەۆيت» مينەرالى, «اكادەميك ساتباەۆ» گلاديولۋس گ ۇلى اتالعان. عۇلاما عالىم تۋرالى الكەي مارعۇلان سوزىمەن ايتساق, «قانىش – اياۋلى عالىمدىعىمەن بىرگە حالىقتىڭ سۇيگەن ۇلى, بار ءومىرىن, ءبىلىمىن ەل يگىلىگى ءۇشىن سارپ ەتكەن كىسى. سوندىقتان ونىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جاس ۇرپاقتار ءۇشىن اسا قادىرلى, اسا قىمبات».