تۇركىستان قالاسىنداعى «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە قاراستى ورتاعاسىرلىق كۇلتوبە قالاشىعىندا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى بارىسىندا تابىلعان التىن, تەمىر جانە قولادان جاسالعان بۇيىمدار, قىشتار مەن تيىندار, ورگانيكالىق زاتتار, تاندىرلى پەشتەرى بار تۇرمىستىق بولمەلەر, ىدىس-اياققا ارنالعان كوپتەگەن پليتكالار, بالالاردىڭ ىسقىرىق ويىنشىقتارى ءار كەزەڭنىڭ كورىنىسىن ايقىنداپ بەرۋدە.
جۋىردا عانا تابىلعان قىز-كەلىنشەكتەردىڭ اشەكەي بۇيىمدارى دا عۇن كەزەڭىنىڭ تەحنولوگياسىنان حابار بەرەدى. «ادەتتە التىننان جاسالعان جادىگەرلەر سىرتتاعى وبالاردان تابىلادى, قالانىڭ ورتاسىندا ەمەس. كۇلتوبەدەن تابىلعان سيرەك كەزدەسەتىن جادىگەردىڭ دە ەرەكشەلىگى وسىندا. مۇنىڭ جاسالۋ ۇلگىسى ساق داۋىرىندە باسقاشا بولعان, قوسىمشا تاستاردى اشەكەيلەپ بەتىنە جاپسىرۋ بولماعان. بۇل عۇن, سارمات كەزەڭدەرىنە جاتاتىن, II-III عاسىرعا ءتان التىندار قاتارىن تولىقتىرىپ تۇر. ءار كەزەڭگە ءتان بىرنەشە التىن تابىلىپ وتىر. ءبىزدى قىزىقتىرعانى – سۇراق بەلگىسىنە ۇقساس سىرعا. ول كوبىنە قىپشاقتارعا ءتان بولعان. ءاربىر جادىگەر اتا-تەگىمىز بەن سالت-ءداستۇر عۇرپىمىزدان حابار بەرەدى», دەدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ارحەولوگ مۇحتار قوجا ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
سونداي-اق ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى بارىسىندا اراب گرافيكاسىندا جازىلعان, كولەمى 10ح20 سم. كەلەتىن كىتاپتار حۋمدان پەشتىڭ ىشىندەگى قۇلاندى قىشتار اراسىنان تابىلعان. بۇگىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, سۋرەتشى-رەستاۆراتور قىرىم التىنبەكوۆ قازبادان تابىلعان قوس كىتاپتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە كىرىسكەن. كىتاپتىڭ ساقتالعان قالىڭدىعى –
1,2 سم. مۇقاباسى كوك ءتۇستى كونمەن قاپتالعان كىتاپتىڭ پاراقتارى ءبىر-بىرىمەن جابىسىپ قالعان, اشۋعا كەلمەيدى. جازۋى وقىلاتىن ءبىرىنشى بەتىنەن ء«بىز مۇندايلاردان ەمەسپىز» دەگەن سويلەمنىڭ جوباسى انىقتالىپتى. ماماننىڭ ايتۋىنشا, جادىگەرلەر اعاش ۇنتاعىنان جاسالعان سەكىلدى. «كوپ ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك. قايتا قالپىنا كەلتىرىپ بولعان سوڭ ىشىندەگى جازۋلاردى تولىقتاي وقىپ, زەرتتەۋگە مۇمكىندىك الامىز», دەدى ق.التىنبەكوۆ.
ايتا كەتەلىك, كۇلتوبە قالاشىعىنداعى جۇمىستار قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى «ERG ءKوmek» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن جۇرگىزىلۋدە.
تۇركىستان وبلىسى