ەر-ازامات ەگىستىك باسىندا. ديقاندارىڭىز بۇگىندە امبەباپ مامان بولىپ العان. جىلدار بويعى تاجىريبە ءناتيجەسىندە داقىلدارعا قاي كەزدە جانە قانداي كۇتىم جاساۋ قاجەتتىگىن جاقسى بىلەتىن اگرونوم دا ءوزى. وڭدەۋ-جيناۋ نەمەسە باسقا دا جۇمىستاردى اتقارۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن تىزگىندەي بىلەتىن مەحانيزاتوردى دا سىرتتان ىزدەمەيدى.
مەحانيزاتور دەمەكشى, ديقاندار بۇگىندە بۇل ماماندىق يەسىن ءاربىر وتباسىدان تابۋعا بولاتىنىن ايتۋدا. مەكتەپ قابىرعاسىندا-اق تەحنيكانى مەڭگەرۋگە قىزىعاتىنداردىڭ قاتارى كوپ, ەگىستىكتە جۇرگەندەردىڭ اراسىندا ارنايى ديپلومى جوق دەمەسەڭىز, كاسىبي مامانداردان كەم ءتۇسپەيتىن جاستار باسىم ەكەنىن ايتۋشىلار دا از ەمەس. ديقاندارمەن اڭگىمە بارىسىندا جۋىردا ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ مەحانيزاتورلار تاپشى ەكەنىن ايتىپ, ماسەلە كوتەرگەنى ەسىمىزگە تۇسكەن-ءدى. وسى ماسەلەگە قاتىستى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىن دە سۇراپ بىلگەن ەدىك. «وتىز جىلداي تراكتورشىمىن. بۇل ماماندىق يەسىنىڭ جۇمىسسىز جۇرگەنىن ەستىمەپپىن. جۇمىس ماۋسىمدىق تا ەمەس. مىسالى, ەرتە كوكتەمنەن باستالاتىن دالا جۇمىستارى بار, وعان ۇيدەگى شارۋانى قوسىڭىز. ياعني قىسى-جازى جۇمىستامىن. جەردى وڭدەۋ, ەگۋ, كۇتىمگە الۋ, ءونىم جيناۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ بارلىعىنا تەحنيكا قاجەت. ەكى جىلدان بەرى وزگە شارۋاشىلىقتارعا جالدانعان ەمەسپىن, ءوز يەلىگىمدەگى جەردەن نەسىبەمدى الۋدامىن. ءيا, تراكتوردى تىزگىندەگەن العاشقى جىلدارى باسقا شارۋالاردىڭ جۇمىسىن دا اتقارىپ ۇلگەرەتىنبىز, ارينە اقىلى. مەحانيزاتور تاپشى دەگەنگە كەلىسە قويمايمىن. ءبىزدىڭ ءوڭىر مەحانيزاتورلارمەن ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى دەسەك تە بولادى. ويتكەنى بۇل اكەدەن بالاعا بەرىلىپ كەلە جاتقان ماماندىق. مىسالى, ءبىر وتباسىنىڭ يەلىگىندە تراكتور بار دەلىك. ول ءۇيدىڭ وتاعاسى قارتايعانشا تراكتورشى بولمايدى, 40-45 جاستان اسقان سوڭ مىندەتتى تۇردە ءرولدى بالاسىنا بەرەدى. ياعني, بۇگىنگى مەحانيزاتورلاردىڭ بارلىعى دەرلىك جاستار. ەكىنشى ماسەلە – تەحنيكا. كەمىندە 10 گەكتار جەرى بار شارۋاعا ءبىر تراكتور كەرەك. ارينە, شارۋالاردىڭ جاڭا تەحنيكا الۋعا شاماسى جەتپەيدى. ەسكىسىن الساڭ ءجيى بۇزىلىپ, جاماپ-جاسقاۋىنا كوپ قارجى قاجەت. سوندىقتان جاڭا تەحنيكا الۋعا جەڭىلدىكتەردىڭ كوپتەپ جاسالعانىن قالار ەدىك. ءوز باسىم وسى وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ءۇش جاڭا تراكتور ءمىندىم. اۋىلداعى جاس مەحانيزاتورلاردىڭ بارلىعى دەرلىك ديپلومسىز, ياعني بالا كەزدەن تەحنيكاعا اۋەس بولىپ, ەسەيە كەلە جاقسى مەڭگەرىپ العاندار. ءجۇرگىزە دە الادى, جوندەۋدى دە بىلەدى. وقىماسىن دەمەيمىن, بىراق ولار ءوز قىزىعۋشىلىعىمەن تەحنيكا ءتىلىن جاقسى مەڭگەرىپ العان «سامورودوكتار», دەيدى «ەسىم اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ مەحانيزاتورى سابىر قۇرالوۆ.
ال «اتامەكەن» اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربولات راەۆ مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەنگە دەيىن تراكتورشى بولعانىن ماقتان ەتەدى. «ءبىزدىڭ اۋىلدىق وكرۋگتە 938 شارۋا قوجالىعى بار. ونىڭ 352-ءسىنىڭ 5 گەكتارعا, 374-ءىنىڭ 10 گەكتارعا دەيىن, 161-ءىنىڭ 10-20 گەكتار ارالىعىندا, 42-ءىسىنىڭ 20-50 گەكتارعا دەيىن جەرى بار بولسا, 7 شارۋانىڭ جەرى 50 گەكتاردان جوعارى. ءبولىپ ايتىپ وتىرعانىم بەكەر ەمەس. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەر القابى ۇلعايعان سايىن تەحنيكا قاجەتتىلىگى دە ارتا تۇسەتىنى ءمالىم. اۋىلدىق وكرۋگ بويىنشا 225 اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى بار. وعان 92 تىركەمە, 15 ماقتا تەرىم ماشيناسىن قوسىڭىز. تەحنيكا سانى كوپ تە ەمەس شىعار. بىراق ءبارىن ءوزىمىزدىڭ تۇرعىندار جۇرگىزەدى, سىرتتان مامان شاقىرمايمىز. زاماناۋي تەحنيكالاردى ارنايى كۋرستان ءوتىپ, مەڭگەرىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىندەر دە, ماۋسىم كەزىندە تەحنيكا رولىنە وتىراتىندار دا بار. مەحانيزاتورلاردىڭ باسىم بولىگى جاستار, بارلىعى دەرلىك تەحنيكاعا قىزىعۋشىلىقپەن جاستايىنان مەڭگەرىپ العاندار. مىسالى, مەن ءوزىم دە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەنگە دەيىن تراكتور جۇرگىزدىم. مەكتەپتە 7 سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە «متز-80» ايداعانمىن. 2014 جىلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا باردىم. مىنە, سول جاقتا 30 مىڭ گەكتار جەرى بار ءىرى شارۋاشىلىقتاردا مەحانيزاتور جەتىسپەيتىنىن اڭعاردىم. دەگەنمەن قازىرگى كەزدەرى دە وڭتۇستىك وڭىردەن سولتۇستىككە بارىپ ماۋسىمدىق جۇمىس ىستەپ كەلەتىندەر بارشىلىق», دەيدى «اتامەكەن» اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى.
دەمەك, ءماجىلىس دەپۋتاتى ايتقان مەحانيزاتور جەتىسپەۋشىلىگى ءتۇركىستان, ونىڭ ىشىندە جەتىساي ءوڭىرىندە بايقالمايدى. ايتپەسە, دەپۋتات ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا وقۋشىلارعا مەحانيزاتور ماماندىعىن تەگىن مەڭگەرۋ ءمۇمكىندىگى ۇسىنىلىپ جاتسا دا, كادر تاپشىلىعى شەشىلمەي تۇرعانىن ءمالىمدەپ ەدى. اۋىلداعىلار شارۋا قوجالىقتارى, وندىرىستىك كووپەراتيۆتەردە مەحانيزاتور ماسەلەسى جەرگىلىكتى جەردەگى جاستار ەسەبىنەن شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانىن ايتۋدا. دەپۋتاتتىڭ ءسوزىن جوققا شىعارۋ ماقساتىمىز ەمەس, وسى ماسەلەنى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىندەگى اۋىلمەن تىكەلەي بايلانىستىرا وتىرىپ كوڭىلگە تۇيگەن جايتتارمەن عانا ءبولىسىپ وتىرمىز. ال بۇگىنگى مەحانيزاتورلاردىڭ بىلىكتىلىگى قانداي دەڭگەيدە؟
بۇل ورايدا دەپۋتاتتىڭ: «قازىر مەحانيزاتورلار دۇرىس دايارلانبايدى, ولاردىڭ كاسىبي بىلىمدەرى زامان تالابىنا ساي ەمەس. قولدانىسقا شەتەلدىك زاماناۋي تەحنيكا ەنىپ جاتقاندا بولاشاق مەحانيزاتورلارعا 1986-1987 جىلدارى شىققان دت-75, ت-40 تراكتورلارى مەن «ەنيسەي» كومبايندارىن وقىتۋ كىمگە قاجەت؟» دەگەن سۇراعىن ءبىز تۇركىستان كوپسالالى-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى بولات جانابىلگە قويعان ەدىك. ويتكەنى ءتۇركىستان وبلىسى, تولەبي اۋدانى كوكسايەك اۋىلىندا ورنالاسقان 60 جىلدىق تاريحى بار وقۋ ورنى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءتۇپ قازىعى سانالاتىن مەحانيزاتور كادرلارىن دايىنداپ كەلەدى. «كوللەدجدىڭ وزىنە تيەسىلى 83 گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەر تەلىمى بار. وسى جەردە ستۋدەنت جاستار زاماناۋي تراكتورلار مەن كومباينداردا وقۋ-پراكتيكالىق جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. بيداي, ارپا, جوڭىشقا, نوقات سەكىلدى باسقا دا ءداندى داقىلداردى ەگەتىن جەرلەردى دايىندايدى. ەگىپ, ءوسىرىپ, ونى كۇزدە جيناۋ جۇمىستارىنا تولىقتاي ستۋدەنتتەر قاتىستىرىلادى. وسىلايشا كوللەدجدە وقىعان تەوريا مەن دالا جۇمىستارىنداعى پراكتيكانى ۇشتاستىرا وتىرىپ, بىلىكتى مامان دايارلاۋدامىز. «اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىندەگى تراكتورشى-ماشينيست» ماماندىعى دۋالدى وقىتۋدىڭ جول كارتاسىنا ەنۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ويتكەنى جەرگىلىكتى فەرمەرلەر مەن ءىرى اگروكاسىپورىندار, قۇرىلىس كومپانيالارى جاس تراكتورشىلارعا ءزارۋ. جاستاردىڭ اراسىندا كۇننىڭ ىستىعى مەن سۋىعىنا قاراماستان ەگىننىڭ باستى فاكتورىنا جاۋاپتى تراكتورشى ماماندىعىن وقيتىندارى از ەكەنى جاسىرىن ەمەس. قازىرگى تاڭدا كوللەدجدە «اۋىل شارۋاشىلىق وندىرىسىندەگى تراكتورشى-ءماشينيستى» بىلىكتىلىگى بويىنشا 146 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ونىڭ 61-ءى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت, 85-ءى وبلىستىق بيۋدجەت بويىنشا وقيدى. وندىرىستىك بازامىزدا متز-80.1, ت-40م, ت-28, ت-16نم, دت-75مۆ, دوڭعالاقتى جانە شىنجىر تاباندى تراكتورلارىمىز, باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالار, «ەنيسەي 1200» استىق كومباينى بار. تۇلەكتەرىمىز كەز كەلگەن دوڭعالاقتى جانە شىنجىر تاباندى تراكتورلارىمەن جانە استىق كومبايندارىمەن جۇمىس ىستەيدى. جانە جەڭىل, جۇك اۆتوكولىكتەرىن جۇرگىزەتىن كۋالىكتەرىن الىپ شىعادى. تۇلەكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى – 80 پايىز. ءيا, بازامىزدا زاماناۋي تەحنيكالارىمىز بولماعانىمەن ستۋدەنتتىڭ تولىق مەڭگەرىپ شىعۋىنا مۇمكىندىك جاسايتىن كورنەكى قۇرالدار مەن وقۋلىقتار, تەوريالىق تا, پراكتيكالىق ءتالىم بەرەتىن بىلىكتى ۇستازدار دا جەتكىلىكتى. ياعني كاسىبي تالاپقا ساي ءبىلىم بەرىلۋدە», دەيدى كوللەدج ديرەكتورى.
ءيا, كوللەدج ديرەكتورى ايتقانداي, مەحانيزاتور ماماندىعىن تاڭدايتىن جاستار از. ءتىپتى ىلگەرىدە «مەكتەپتە ناشار وقىعان بالا تراكتوريست بولادى» دەگەن قاتە تۇسىنىك تە ورىن العان-دى. بۇگىنگى نارىق, زامان تالابى بۇل تۇسىنىكتىڭ مۇلدە قاتە ەكەنىن اڭعارتىپ ۇلگەرگەن. جاستاردىڭ تەحنيكاعا قىزىعۋشىلىعى ارتۋدا, سۇرانىسقا يە مەحانيزاتورىڭىز تابىستى ماماندىققا اينالعان. جەتىسپەي جاتقانى مەحانيزاتور ەمەس, زاماناۋي جاڭا تەحنيكالار سەكىلدى. جەتىساي اۋدانىندا مەحانيزاتور مارتەبەلى ماماندىق ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك.
تۇركىستان وبلىسى