25 ساۋىردە استانا پروتسەسىنىڭ كەپىلگەر ەلدەرىنىڭ ەكىجاقتى جانە ءۇشجاقتى كونسۋلتاتسيالارى, سونداي-اق بايقاۋشى تاراپتارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەرى, ال جالپى وتىرىس 26 ءساۋىردە وتەدى.
كۇرمەۋى قيىن يدليب. سيريا سوعىسى اياقتالدى. الايدا, وندا قارۋ ۇستاعان جەندەتتىڭ ءبارى بەرىلدى, جەرگىلىكتى بيلىكتى مويىندادى, ءتارتىپتى ازاماتقا اينالدى دەپ ەشكىم ايتا المايدى. اسىرەسە يدليب پروۆينتسياسىنىڭ ماسەلەسى قيىن. سەبەبى بىلتىر جەلتوقسان ايىندا بۇل ايماقتا قارۋلى وپپوزيتسيا مەن «حايات تاحرير اش-شام» سەكىلدى تەرروريستىك ۇيىمدار دا جاسىرىنعانى حابارلاندى. اساد بيلىگىنە باعىنباي جۇرگەن باستيوندا جالپى 10 مىڭنان 40 مىڭعا دەيىن قارۋلى كىسى ءجۇر دەگەن مالىمەت شىقتى. جالپى سوعىس باستالعانعا دەيىن بۇل مۋحافازادا نەمەسە پروۆينتسيادا 1,5 ملن حالىق ءومىر سۇرگەن, قازىر ەكى ەسەلەنگەن. تاعى دا وسىنشا حالىق سوعىس بارىسىندا ەلدىڭ باسقا دا ايماعىنان قاشىپ كەلگەن. سەبەبى يدليب كەلىسسوزدەردە دەەسكالاتسيا ايماعى, ياعني قارۋلى قاقتىعىس جۇرمەيتىن مەكەن دەپ جاريالانعان ەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى دە باسقا پروۆينتسيالاردان قاشىپ كەلگەندەر.
باشار اساد 7 جىلعا سوزىلعان بۇل ازامات سوعىسىنا نۇكتە قويۋ ءۇشىن سول 2018 جىلدىڭ كۇزىندە-اق يدليب ايماعىن جاۋلاپ الۋعا دايىن وتىرعان. رەسەي اۋەدەن قولداۋ كورسەتپەكشى بولدى. دەگەنمەن, بۇۇ, ەۋرووداق, اقش, تۇركيا, ءتىپتى ريم پاپاسى دا يدليبكە شابۋىل جاساۋعا قارسى شىقتى. نەگە؟ سەبەپ بىرەۋ – ەگەر سيريا مەن رەسەي ارمياسى بىرلەسىپ, يدليبتە ءىرى اسكەري وپەراتسيا جۇرگىزسە, وندا 700 مىڭداي ادام بوسقىنعا اينالۋى مۇمكىن ەدى. بۇل شام ەلىندە تاعى ءبىر گۋمانيتارلىق داعدارىس تۋدىرىپ, بوسقىننىڭ باسىم بولىگى كورشىلەس تۇركياعا باس ساۋعالايتىنى بولجاندى. مىنە, وسى ءۇشىن دە رەدجەپ تايپ ەردوعان يدليب ماسەلەسىن قارۋمەن ەمەس, تەك كەلىسسوز ارقىلى شەشۋدى سۇراپ كەلدى جانە ماقساتىنا جەتتى.
جالپى, سيريا سوعىسىندا 5-6 ملن-داي حالىق شەتكە قاشىپتى. ونىڭ 3,5 ملن-ى تۇركياداعى بوسقىندار لاگەرىندە تۇرىپ جاتىر. ولاردى اسىراۋعا تۇرىك ەلى وسىعان دەيىن 33 ملرد دوللار جۇمساپتى. ارا-تۇرا ەۋرووداق تا كومەكتەسىپ قويادى. بىزگە كەلە قويماسىن دەگەندەي. تاعى دا 1 ملن سيريالىق ليۆاندا ەكەن, 700 مىڭى يوردانيادا. بىراق جاعداي تىنىشتالعان سوڭ ولار كۇن سايىن اقىرىنداپ ەلىنە ورالىپ جاتىر. تاۋلىگىنە مىڭعا جۋىق ازامات شام ەلىنە قايتا تۋىن تىگۋدە.
ەسكى بيلىك. جاڭا سيريا. ازامات سوعىسى اياقتالعان سوڭ ەلدى بىرىكتىرۋ, قايتا قۇرۋ وڭاي ەمەس. سەبەبى كۇرد جاساقتارى اساد بيلىگىن تولىق مويىندامادى. ولار ءالى دە اقش قولداۋىنان ۇمىتتەنەدى. بالكىم كەلەشەكتە اۆتونوميا سۇرايتىن دا شىعار. دەگەنمەن, جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداپ, سيرياعا جاڭاشىلدىق اكەلۋ كەرەك ەكەنىن ءبارى تۇسىنەدى. بۇدان بولەك, قيراعان ەكونوميكا, ينفراقۇرىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ۇلكەن ينۆەستيتسيا كەرەك. بۇگىندە 250-400 ملرد دوللار دەگەن سوما ايتىلىپ ءجۇر. مۇنداي ۇلكەن قاراجاتتىڭ 10 پايىزىن دا اساد رەجىمىن قولداۋشى رەسەي بەرە الماسى انىق. ءوزى «قالىڭ» سانكتسيانىڭ استىندا قالدى. ارينە اساد باتىس ەلدەرىنە ۇمىتپەن قاراۋى مۇمكىن. ولار كەلىسە مە, جوق پا, بەلگىسىز. بۇعان دەيىن گەرمانيا كانتسلەرى ا.مەركەل ءوزىنىڭ ەلى ەگەر اقشالاي كومەك بەرسە, بۇل ەلدە دەموكراتيالىق پروتسەسس جۇرگىزۋ جونىندە تالاپ قوياتىنىن مالىمدەگەن. ياعني, باشار اساد باتىستان اقشا العىسى كەلسە, ولاردىڭ ايتقانىنا كونۋگە تۋرا كەلەدى. بىراق ول مۇنداي قادامعا بارا ما, جوق پا, ول جاعىن ۋاقىت كورسەتەدى.
جالپى, استانا پروتسەسى, شىنىندا, ءبىراز ناتيجە بەردى. ەلوردامىزدا رەسەي, يران, تۇركيا, سيريا جانە قارۋلى وپپوزيتسيانىڭ بىرنەشە وكىلدەرى ءبىر ۇستەل باسىنا وتىردى. وپپوزيتسيا قاتارىندا ەشكىمگە باعىنباعان بىرنەشە قارۋلى توپ وكىلدەرى دە بولدى. بۇعان دەيىنگى استاناداعى كەزدەسۋلەردىڭ ءبىر جەمىسى – سيريادا 4 دەەسكالاتسيا ايماعىن بەكىتۋ ەدى. ياعني, ول جەرلەردە قاقتىعىس بولمايدى. بۇل ايماقتار سوعىستان قاشقان تالاي ادامعا پانا بولدى, ءومىرىن ساقتادى. ەندىگى راۋندتاردا جاڭا سيريانىڭ كەلەشەگى تالقىلانباق.