جازۋشىدان دراماتۋرگكە اينالۋ قيىن

– ايدانا, دراماتۋرگ پەن ستسەناريستىڭ ايىرماشىلىعى قانداي؟ سەبەبى ءبىز تانيتىن جاس دراماتۋرگتەردىڭ كوپشىلىگى تە­لەۆيزيانىڭ توڭىرەگىندە جۇرەدى.

– ستسەناريست نەگىزىنەن بەي­نەونىمدەرگە, ياعني فيلمدەر مەن تەلەۆيزيالىق سەريالدارعا ستسەناري جازادى. ال دراماتۋرگتىڭ جۇمىسى تازا تەاترعا نەگىزدەلەدى. بىراق جالپىلاما قاراعاندا ەكى كاسىپ تە ءوزارا ءجيى توعىسىپ جاتادى. سوندىقتان دراماتۋرگتەر دە تەلەۆيزيا سالاسىندا جۇمىس ىستەي بەرەدى.

– مىسالى, ءسىز سياقتى ما؟

– ءيا, مەن سياقتى. بىراق ءوزىم وسى ارەكەتتى ونشا قۇپتامايمىن. سەبەبى تۆ ينكۋباتور الدە زاۋىت­تىڭ كونۆەيەرى سياقتى, كۇن سايى­ن ەفير, تاۋسىلىپ بىتپەيتىن ءتۇسىرىلىم, جۇمىرىنا جۇق بولمايتىن ەڭبەگىڭ جۇتىلا بەرەدى. ۋاقىتىمدى كوپ الادى. كەيدە ءتىپتى ءوزىمدى سارقىلا باستاعانداي سەزىنەمىن. دەگەنمەن جاستىق شاقتا ماتەريالدىق جاعدايدى دا تۇزەپ الۋ كەرەك. سەبەبى نان بولماسا, ءان قايدان بولسىن؟! 

– سوندا دراماتۋرگيامەن بايۋعا بولا ما؟

– ءدال وسى كاسىپپەن بايۋ مۇم­كىن ەمەس-اۋ... ەگەر ستسەناري جازۋدى قاتار الىپ جۇرمەسەڭ... 

– دراماتۋرگ ءبىر پەسانى قان­شا ۋاقىتتا جازۋى مۇمكىن؟ 

– ازىرگە بىلەتىنىم شىمكەنت تەا­ترىندا سايا قاسىمبەك دەگەن دراماتۋرگ اپام بار, «ميىمدا ءپىسىپ تۇرسا, 2-3 كۇندە ءبىر پەسا جا­زىپ تاس­تايمىن» دەگەنى بار ەدى. ال قال­عاندارى جىلىنا مىق­تاعاندا 3-4 پەسا جازاتىن شى­عار. 

– ءوزىڭىز جازعان پەسا بويىن­شا قويىلعان سپەكتاكلدى كو­رۋگە قانشالىقتى ءجيى باراسىز؟

– ءوز جۇمىسىمدى ساحنا­دان كورگەندى ۇناتپايمىن. پرەمە­رادا ينەنىڭ ۇستىندە وتىرعانداي كۇي كەشەمىن. سەبەبى پەسا جازىپ وتىرعاندا ارشىپ العان جارالارىما, اكتەرلەر ويىن بارىسىندا تۇز سەبەدى. وتە تۇسىنىكسىز سەزىم, وسى جايسىزدىقتى قايتا-قاي­تا باسىمنان وتكەرگىم كەل­مەيدى. قويىلىمنىڭ دايىندىعى بارىسىندا ەكى-ءۇش رەت قاداعا­لاعانىم, سوسىن پرەمە­راعا كەلىپ سىن كوزبەن قاراعانىم بولماسا, باسقا كەزدە مۇلدەم بارمايمىن. 

– زاماناۋي تەاتر ونەرىندە كىم ءبىرىنشى تۇرۋ كەرەك؟ رەجيس­سەر مە, الدە دراماتۋرگ پە؟

– وسىعان دەيىن دراماتۋرگ ءبىرىنشى بولىپ كەلگەن. زاماناۋي تەاتر تالابى بويىنشا قازىر رەجيسسەر ءبىرىنشى تۇرۋى كەرەك. كەيبىر اعا بۋىن دراماتۋرگتەرىمىز وسىنى قابىلداي الماعاندىقتان, «ەرتەڭ پرەمەرا» دەگەن كۇنگى دايىندىقتى كورىپ, پرەمەراعا رۇقسات بەرمەي, ترۋپپاعا, بۇكىل تەاترعا رەنجىپ جاتادى. تۇسى­نەمىن, ارينە, پەساداعى ءار ءسوز اۆتوردىڭ جانىن, جۇرەگىن جارىپ شىعادى. دەگەنمەن بۇگىندە ءسوز قۋالاساتىن ەمەس, نەگىزىنەن ارەكەتكە باعىتتالعان, قىسقا-نۇس­قا جيناقىلىقتى تالاپ ەتە­تىن زامان تۋدى. ۇزىن-سونار شۇبا­لانعان ءماتىندى ەشكىم تىڭداپ وتىرمايدى, زاماناۋي مەسسەند­جەر ءتىلى اينالىمعا ەندى. ەكى قويىلىمدا دا رەجيسسەر جاعىنان جولىم بولعان دراماتۋرگپىن. سەبەبى رەجيسسەر ءاريداش وسپان­باەۆا ەكەۋمىز ءبىر ءداۋىردىڭ, ينتەرنەت تاربيەلەگەن عاسىردىڭ ۇرپا­عىمىز. ءبىر-ءبىرىمىزدى قاشان دا ايتقىزباي تۇسىنەمىز... 

– تاپتاۋرىن بولسا دا, تا­عى دا سۇراۋىمىزعا تۋرا كەلە­دى: قازىرگى قازاق تەاترىنا نە جەتىس­پەيدى؟ سەبەبى جاس دراما­تۋرگ­تىڭ بۇل تۇرعىداعى پىكىرى بولەك بولۋى كەرەك...

– بىزدە شۇكىر, تالانتتى اكتەر­لەر دە, رەجيسسەرلەر دە جەتەر­لىك. ءتىپتى تۇككە تۇرعىسىز كەي پە­سالارعا جانىن بەرىپ ويناپ جاتقان اكتەرلەردى كورگەندە اياپ كەتەمىن. دراماتۋرگ رەتىندە ول كىسىلەرگە سۇبەلى دۇنيە قارىز ەكەنىم ەسىمە تۇسكەندە, قاتتى ۇيالامىن. قازاق تەاترىنا وتكىر الەۋمەتتىك ماسەلەنى كوتەرەتىن پەسالار جەتىسپەيدى. ساحنا ەرەكشە سۇيەتىن كلاسسيكا دا, تاريحي تاقىرىپتاعى نەمەسە اۋدارما سپەكتاكلدەر دە, ارينە كەرەك. دەگەنمەن اركىم ءوز ءداۋىرىن جىرلاسا, سول كەزەڭنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تۇگەندەسە, ۇلت بولاشاعى ءۇشىن سول كوبىرەك پايدالى بولا ما دەپ ويلايمىن. سونداي-اق تەاتردىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرىنە كوپ كۇش سالۋ كەرەك. شەتەلدە الدە­قاي­دا ەسكىرىپ كەتكەن ءتاسىل بولسا دا, ساحنادان جاڭبىر جاۋدىرا العا­نىمىزعا ءبىز ءالى ءماز بولىپ ءجۇرمىز.

– قانداي جاس دراماتۋرگتەر بار؟ نەگە ۇندەرىڭىز باياۋ شى­عىپ جاتىر؟

– بۇگىندە 60-70 جاستى ەڭسەر­گەن دراماتۋرگتەردەن كەيىن ءبىراز تىنىشتىق ورناعانى بەلگىلى. دەگەنمەن قازىر كاسىبي جاس دراماتۋرگتەر جوق ەمەس. ءانناس باعدات باستاعان, الىبەك بايبول, مۇرات قولعانات, مەرەي قوسىن, الىشەر ايتۋار, مادينا تولە, اقمونشاق احمەت سىندى پەساعا سان قىرلى شەبەرلىكتەرىن سالىپ جۇرگەن دراماتۋرگتەر بار. را­سىندا ءۇنىمىز اقىرىن شىعىپ جا­تىر, سەبەبى دراماتۋرگيا كەز كەل­­گەنگە جالىنان سيپاتا بە­رەتىن جانر ەمەس, ەكىنشى جاعى­نان, قازاقستانداعى 60-قا جۋىق تەاترعا اينالدىرعان بەس-التى جاس مامان جەتە بەرمەيدى. سوسىن, از­داعان جالقاۋلىعىمىز تاعى بار.

– الدىڭعى بۋىن دراماتۋرگ­تەردىڭ بارلىعى دراماتۋرگياعا جازۋشىلىقتان اۋىسىپ ەدى. سىزدەر بىردەن دراماتۋرگياعا ما­مانداندىڭىزدار. ارتىق­شى­لىعى مەن كەمشىلىگى نەدە؟

– جوعارىدا اتالعان جاس درا­ماتۋرگتەردىڭ بارلىعى دەرلىك قوسىمشا پروزا, پوەزيا جانرىن قاتار الىپ جۇرگەندەر. مەنەن باسقاسى. مەن نەگىزىنەن ونەرتانۋ عىلىمىنا قاراي ويىسىپ كەتكەن­دىكتەن, جازۋشىلىق اۋىلىنا ات شالدىرمادىم. جا­زۋشىدان دراماتۋرگكە اينالۋ قيىن, وڭاي بولسا, جازۋ­شىلار وداعىنداعى 800 جازۋشى ەندىگى 800 دراماتۋرگكە اينالىپ كەتەر ەدى عوي. ال دراماتۋرگتەن جازۋشىعا اينالۋ جەڭىلىرەك. بۇل ءوزى ماماندىقتىڭ سپەتسيفيكاسىنا بايلانىستى دۇنيە. بىردەن دراماتۋرگيانى مەڭگەرۋدىڭ ارتىقشىلىعى, پە­ساڭ كەيىن ۇجىمدىق ونەرگە اينالاتىندىقتان, وقيعانى ارنايى تەحنيكا بويىنشا جۇمىر قۇراستىرۋدى, بەلگىلەنگەن تار­تىپكە باعىنۋدى ۇيرەنەسىڭ. ءوزىڭدى جەردەگى كىشىگىرىم جاراتۋشى سەزىنەسىڭ. ارينە, بۇل ءسوزىم ءۇشىن قۇداي ءوزى كەشىرسىن...

– قازىر قانداي پەسا جازىپ جاتىرسىز؟ 

– ميىمدا يدەيا دا, سيۋجەتتىك جەلى دە كوپ. قايناپ, ءپىسىپ جاتىر... تەك ولار قاعاز بەتىنە تۇ­سۋ­گە اسىقپاي ءجۇر. سوعان قارا­عاندا تولىق ءپىسىپ ۇلگەرمەگەن سياقتى. دەگەنمەن ءبىر اكتريساعا ارنالعان جۇمىسىمدى باستادىم, بۇيىرتسا, بىتىرەمىن دەپ وتىر­مىن. ءبىر قۋانتارلىعى, مەم­لەكەت تاراپىنان دراماتۋرگتەر­گە ارنالعان كوپتەگەن كونكۋرستار ۇيىمداستىرىپ جاتىر, «جا­زامىن, ساحنالانامىن, تانىلامىن» دەگەن ادامعا مۇمكىندىك وتە كوپ. تەك جاتپاي-تۇرماي ەڭبەك­تەنسەك بولعانى...

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى,

«Egemen Qazaqstan»

الماتى