ءبىلىمدى ۇرپاق – ۇلت بولاشاعى

ء(بىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى جىلىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى)

«ءبىز قازاقستاندى الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم ور­تالىعىنا اينالدىرۋىمىز قاجەت».

نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

* **

قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەت­تىك دامۋىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىر­تۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىپ كەلەدى. قوماقتى الەۋمەتتىك, اسىرەسە ءبىلىم بەرۋ ءجۇ­يە­­سىندەگى رەفورمالاردى جۇرگىزۋ ەگەمەن قازاق­ستان­نىڭ العاشقى قۇقىقتىق قۇجاتتارىنىڭ ءبىرى – ءتا­ۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىندا بەكىتىلگەن بولاتىن. ۇلتتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ ار­قاسىندا جاڭا مەملەكەتتى قۇرۋدىڭ جانە ەكونو­مي­كانى رەفورمالاۋدىڭ ەڭ قيىن جاعدايىندا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مودەلى قۇرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ باستى نازارىندا بولدى. ونىڭ ستراتەگيالىق كورەگەندىگىنىڭ ارقا­سىن­دا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ سۇرانىستارىنا سايكەس ۇلتتىق مودەل جىل سايىن جاڭا ساپالى مازمۇنعا كوشىپ, جەتىلدىرىلىپ وتىردى. 20 جىل ىشىندە قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەكى ىرگەلى ستراتەگيا: 2000 جىلعى «ءبىلىم بەرۋ» باعدارلاماسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى. ەلىمىز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى بارلىق سالا­لاردىڭ يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق دامۋىنا كوشۋدى قاراستىراتىن جاڭا مىندەتتەردى العا قويدى. بۇل جاڭا تالاپتارعا سايكەس ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بارابار وزگەرىستەرىن تالاپ ەتتى. وسى ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2011 جى­لى مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن بەكىتتى. بۇل ستراتەگيالىق قۇجاتتا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋ نەگىزى قالاندى. سونىمەن بىرگە ءتيىمدى ادامي كاپيتالدى قۇ­رۋ, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جو­عا­رى بىلىكتى كادرلاردى تاربيەلەۋ جانە جاڭا تەح­نولوگيالاردى قۇرۋعا ەرەكشە نازار اۋدا­رىلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيتوي جىلى ءبى­لىم بەرۋدى دامىتۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى جىلىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى جاي ەمەس. بۇل جىل ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىنە تەرەڭ جانە ما­ڭىز­دى وزگەرتۋلەر اكەلدى. بيىلعى جىلدىڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – ودان ارعى جۇمىستىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قا­لا­عان «ءبىلىم تۋرالى» جانە «عىلىم تۋرالى» ەكى زاڭنىڭ بەكىتىلۋى بولىپ تابىلادى. ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2011 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 83-تەن استام نورماتيۆتىك قۇ­قىقتىق اكتىلەر بەكىتىلدى, 48 اكت ازىرلەنۋ ۇستىندە. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاڭا مەملەكەت­تىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرىنىڭ ءتيىم­دىلىگىنە قول جەتكىزۋدى جانە باقىلاۋدى قام­تا­ما­سىز ەتۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارالار قولداندى. مينيسترلىك جانىنان «اقپاراتتىق ساراپتاۋ ورتالىعى» قۇرىلدى. ورتالىقتىڭ باستى مىندەتى كەشەندى مونيتورينگ جانە تەرەڭدەتىلگەن تالداۋ جۇرگىزۋ, مەملەكەتتىك ءبىلىم ساياساتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىمدار ازىرلەۋ جانە قاۋىپ-قاتەرلەردى بولجاۋ بولىپ تابىلادى. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرۋعا عىلىمي نەگىزدە تالداۋ جۇرگىزىلۋدە. ونى نەگىزگى ينديكاتورلار بويىن­شا مونيتورينگىلەۋدىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى ايقىندالدى. جاعدايعا باعا بەرۋ, مۇمكىن بولاتىن باسقارۋ شەشىمدەرىن مودەلدەۋ ىسكە اسىرىلۋدا. مەملەكەتتىك باعدارلاما مازمۇنىن الەمدىك دەڭ­گەيدەگى كوكەيكەستى ۇردىستەرمەن سا­لىستىرۋ جانە تالداۋ جۇرگىزىلۋدە. مەملەكەتتىك باعدارلامادا ايقىندالعان تو­­عىز نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇيەلى جۇمىس اتقارىلۋدا.

پەداگوگ ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ

پەداگوگ ماماندىعىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جوعارى بىلىكتى پەداگوگتارسىز ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ مۇمكىن ەمەستىگى دالەلدەنگەن. سوندىق­تان پەداگوگتار مارتەبەسىن ارتتىرۋ مەن ولاردى دايارلاۋدى جەتىلدىرۋ وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سايا­سا­تىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى جىلىندا مۇعالىمدەر ءۇشىن ماڭىزدى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ ەنگىزىلدى. وسى جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ مۇعالىم­دەر ساناتتارىنا قاراي ەڭبەكاقىلارىنا ۇستەم­اقى الادى. بازالىق جالاقىعا جوعارى ساناتتى مۇعالىمدەر مەن وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرلەرى ءۇشىن – 100 %, ءبىرىنشى سانات – 50 %, ەكىنشى سانات ءۇشىن 30 % ۇستەماقى قوسىلاتىن بولادى. پەداگوگيكالىق كادرلاردى دايارلاۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنە كوشۋ دە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسار­تۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. بىرىنشىدەن, پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بوي­ىنشا دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندا­رى­نىڭ سانى ەكى ەسە, 85-تەن 40-قا دەيىن قىسقارا­تىن بولادى, بۇل وقىتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدا وڭ ناتيجەلەر بەرەدى. ەكىنشىدەن, قالعان جوعارى وقۋ ورىندارىندا جوعارى مەكتەپتىڭ ۇزدىك پەداگوگتارى ەڭبەك ەتەتىن بولادى. وسى ماقساتپەن «پەداگوگيكالىق جوو – يننوۆاتسيالىق مەكتەپكە» كەشەندى كوشۋ قالىپتاساتىن بولادى. بيىلعى جىلعى مامىر ايىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قر ۇكىمەتىنە پەداگوگتاردى ساپالى دايارلاۋ بويىنشا ۇسىنىس ەنگىزدى. بولاشاق پەداگوگتاردى جوعارى وقۋ ورىندا­رىندا وقىتۋدان باستاپ, ينتەرناتۋرا ەنگىزۋ جانە قازىرگى مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسىن تولىق قايتا قاراۋعا دەيىن پەداگو­گي­كالىق كادرلاردى دايارلاۋعا قويىلاتىن تالاپ­تار­دى جانە ونىڭ تەتىكتەرىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ تۋرالى جۇيەلى شەشىم قابىلداندى. بىلىكتىلىك ارتتىرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ با­زالىق كەشەنىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى: ۇلتتىق پەداگوگتار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ورتا­لى­عىنىڭ, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنداعى بىلىكتىلىك ارتتىرۋ ورتالىقتارى, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە» ءبىلىم بەرۋ فاكۋل­تەتىنىڭ اشىلۋى. بۇل كەشەندى تۇردەگى پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ۇنەمى ارتتىرۋ ءۇشىن ۇلكەن ءادىس­تە­مەلىك نەگىزدى قۇرايتىن بولادى. ودان باسقا مۇعالىمنىڭ قوعامدىق بەدەلىن ارتتىرۋ ماقساتىندا پەداگوگ ماماندىعىن, ءۇز­دىك پەداگوگتاردىڭ الدىڭعى قاتارلى ءتاجىري­بە­لەرى مەن جەتىستىكتەرىن بەلسەندى تۇردە ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. پەداگوگ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى ماتەماتيكا مۇعالىمدەرىنىڭ I سەزىندە دە, رەسپۋبليكا پەداگوگتارىنىڭ كاسىپتىك ومىرىندە ماڭىزدى وقيعا رەتىندە قالعان اتا-انالار قاۋىمداستىعى مەن مەملەكەتتىك ەمەس سەكتور وكىلدەرىنىڭ قا­تىسۋىمەن وتكەن رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق فورۋمدا دا تالقىلاندى.

ەلەكتروندىق وقىتۋ – «E-learning»

تاياۋ ۋاقىتتا قازاقستاندىق وقۋشىلار تۇر­عىلىقتى جەرىنە تاۋەلسىز ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا دەگەن قولجەتىمدىلىككە يە بولادى. بۇل مىندەتتى ەلەكتروندىق وقىتۋ – «E-learning» شەشەتىن بولادى. «E-learning» اۋىلدىق جەرلەردەگى بالالار­­دىڭ اقپاراتتىق ارتتا قالۋىن تومەندەتىپ, جالپى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرادى. ەلەكتروندىق وقىتۋدى ەنگىزگەن ەلدەر تاجىريبەسى اكت ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمىن 17%-20%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتەدى. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ەكى ساتىدا جۇرەدى. 2011–2015 جىلدارى «E-learning» جۇيەسىنە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ 50 پايىزدان استامى قوسىلادى. 2020 جىلعا دەيىن – 90-نان استام. 2011-2012 وقۋ جىلىندا ەلەكتروندىق وقىتۋ قاناتقاقتى جوبا رەتىندە الماتى, استانا جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ 44 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا سىناقتان وتكىزىلدى. بۇعان 1,25 ملرد.تەڭگە سو­ماسىندا قارجى قۇرالدارى ءبولىندى. ءاربىر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا كومپيۋتەرلىك تەحنيكا, ينتەراكتيۆتى تاقتالار مەن پروەكتورلار, پلانشەتنيكتەرمەن جانە كلاسسمەيتتەرمەن جاراقتالعان ۇتقىر كومپيۋتەرلىك سىنىپتار ۇسىنىلعان. بىرىڭعاي ەلەكتروندىق جۇيەنى ەنگىزۋدەن كۇتى­لەتىن ءناتي­جەلەر بۇل – مۇعالىمدەردىڭ كۇن ۇزاق­تىق قاۋىرت ەڭبەگىن جەڭىلدەتۋ, شىعارماشىلىق پەن وقۋ ماتەريالدارىن جاڭارتۋ ءۇشىن ۋاقىت ۇنەمدەۋ. بۇل جوبانىڭ تۇساۋكەسەرى استانا جانە ال­ما­تى قالالارىندا تابىستى ءوتتى. قاناتقاقتى مەك­تەپتەردىڭ 95%-عا جۋىق مۇعالىمدەرى وقۋشى­لاردىڭ ساباق ۇستىندەگى بەلسەندىلىگىنىڭ جاقسار­عانىن, ۆيزۋالدى وقۋ ماتەريالدارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن اتاپ وتىر.

ءبىلىم بەرۋ مەنەدجمەنتى

قازاقستاندا ءبىلىم بەرۋ مەنەدجمەنتى جۇيەسى دە جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. بۇل وقىتۋ سەمينارلا­رىن, بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىن وتكىزۋ جانە ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋدىڭ جاڭا ءتيىمدى ادىستەرىن ەنگىزۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2011 جىلعى قىركۇيەكتە 160 ءبىلىم بەرۋ ۇي­ىم­دارىن باسقارۋشى قىزمەتكەرلەر اراسىندا ءنا­تيجەگە باعدارلانعان جوسپارلاۋ بويىنشا وقى­­­­تۋ سەمينارى ءوتتى. دامۋ جوسپارلارى ءازىر­لەنىپ جاتقان 45 قاناتقاقتى ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مىن­دا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جىل ىشىندە 3970-تەن استام پەداگوگ مەنەدجمەنت سالاسىندا بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتتى. 2011 جىلعى جەلتوقساندا جوو-لار رەكتور­لا­رىنىڭ, مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ جانە كاسىپ­ور­ىن باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بارلىق دەڭگەي­دەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قامقورشىلىق كە­ڭەستەردىڭ قىزمەت ەتۋى بويىنشا رەسپۋبليكالىق سەمينار وتكىزىلدى.

ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ

ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدار­لاماسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنە دەگەن تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋگە باعدارلانعان قارجىلاندىرۋ جۇيە­سىن جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى ساتىسىن رەسپۋبلي­كالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمى 461,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ءتيىستى بيۋدجەتتەردەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جىل سايىن بولىنەتىن قۇرالدار شەگىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. 2010 جىلدان باستاپ «بالاپان» باعدار­لا­ماسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ نى­سانالارى ترانسفەرتتەرى ەسەبىنەن ءبىر بالاعا جىلىنا ەسەبىندە جانباسىلىق قارجىلاندىرۋ نەگىزىندە بالالار باقشالارىن جانە شاعىن ور­تالىقتاردى قارجىلاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. رەسپۋبليكادا بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن جانباسىلىق نورماتيۆتىك قارجىلاندىرۋ تەتىگى ەنگىزىلۋ ۇستىندە. پەداگوگتار ءۇشىن بىلىكتىلىك ارت­تىرۋدى جانباسىلىق قارجىلاندىرۋ – ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك جۇيە قاراستىرىلعان. ونىڭ شەڭبە­رىندە پەداگوگكە تولەماقىنى تىكەلەي اۋدارۋ جو­لى­مەن بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرسىنان ءوتۋ ورنى مەن ۋاقىتىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلعان. وسى جىلى «ءبىلىم تۋرالى» قر زاڭىنا ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىنا جانباسىلىق قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن تاراتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قاجەتتى تولىقتىرۋ­لار ەنگىزىلدى. 2015 جىلعا قاراي وسى تەتىكتى ەنگىزۋ ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە ىسكە اسى­رىلادى دەپ كۇتىلۋدە. رەسپۋبليكادا اقىلى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتە­رى­نىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ (مببجج) جاڭا تەتىگى ازىرلەندى. ونىڭ كومە­گىمەن قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى بولاشاقتا بالاسىنىڭ جوو-دا نەمەسە كوللەدجدە ءبىلىم الۋىنا تولەۋ ءۇشىن جوسپارلى تۇردە اقشا قۇ­رال­دارىن جيناۋدىڭ شىنايى مۇمكىندىگىن الا­دى. جاڭا جيناقتاۋ جۇيەسى ازاماتتار جيناق­تارى ءۇشىن مەملەكەتتىك سىياقىنىڭ اۋدارىلۋىن كوزدەيدى.

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ

مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ماڭىزدى با­عىت­­تا­رىنىڭ ءبىرى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ بولىپ وتىر. «بالاپان» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا مەكتەپكە دەيىنگى ۇي­ىم­دار جەلىسى 1145 بىرلىككە ارتىپ, 7591 (2591 با­لا­باقشا, 5000 شاعىن ورتالىق) بولدى. ولارعا 538,5 مىڭ بالا بارادى. 2010 جىلى بۇل كور­سەت­كىش 446,4 مىڭدى قۇراعان بولاتىن. 3 جاستان 6 جاس­­­قا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءتار­بيە­مەن جانە وقىتۋمەن قامتۋ 65,4%-عا دەيىن ارتتى. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تابىس­تى جۇمىس ىستەۋدە. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قا­را­جاتى ەسەبىنەن مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ور­نا­لاستىرۋ شەڭبەرىندە جەكەمەنشىك بالاباق­شا­لار جۇيەسى 102 بىرلىككە ارتىپ, 449 بىرلىكتى قۇرادى. بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە قاراماستان, ءوتى­نىش­­­تەردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى مەكتەپكە دەيىنگى ۇي­­ىمدارداعى كەزەك ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالۋدا. بۇل ماسەلەنى شەشۋدە وڭىرلەردە دەموگرا­فيا­لىق ءوسىم ەگجەي-تەگجەيلى تالدانىپ, بالا­باق­شالار قۇرىلىسى مەن ولاردى ىسكە قوسۋدىڭ قاجەتتى بولجامى ەسەپتەلىندى. ءار ءوڭىردىڭ ەلدى مەكەنى بويىنشا, ءار نىسان بويىنشا 2010-2015 جىلدارعا ارنالعان مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­دار­دى ىسكە قوسۋدىڭ كەزەڭدىك جوسپارى ازىرلەندى. جوس­پارعا سايكەس وسى جىلدارى 277,8 مىڭ ورىندى 2982 بالاباقشالاردى اشۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان شارالار 2015 جىلدارى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ بالالاردىڭ 74%, 2020 جى­­­لى 100% قامتىلادى دەگەن مەملەكەت باس­شى­­­سى­نىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ورتا ءبىلىم بەرۋ

ورتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋعا جەتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى دامۋىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى بولىپ تابىلادى. اتالعان مىندەتتى شەشۋ 12 جىلدىق بىلىمگە كوشۋ, ماتەريالدىق بازانى جاقسارتۋ, وقىتۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋ, شاعىن جيناقتى مەكتەپتەر (شجم) ماسەلەلەرىن شەشۋ, ينكليۋزيۆتى مەكتەپتەر سانىن ارتتىرۋ, جاڭا مەكتەپتەر سالۋ جانە ىستىق تاماق پەن وقۋشىلاردى تاسىمال­داۋ­مەن قامتاماسىز ەتىلەدى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ۇلگىسىنە كوشۋ تەك قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر ەمەس, سونداي-اق جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىنىڭ ايتارلىقتاي وزگەرۋى بولجانۋدا. 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ۇلگىسىنە كوشۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەندى. وسى ماقساتتا رەسپۋبليكانىڭ 104 مەكتەپتەرىندە تاجىريبە جۇرگىزىلدى, ونىڭ ىشىندە 45 اۋىلدىق جانە 59 قالالىق. نەگىزگى جانە بەيىندىك مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن انىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. 12 جىلدىق وقىتۋ مەن باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم ستاندارتى بەكىتىلدى. مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق بازالارى ۇنەمى جاڭارتىلۋدا. 2011 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت قاراجاتى ەسەبىنەن 569 بيولوگيا, 459 لمك كابينەتتەر الىندى. قازىرگى كەزدە 3247 مەكتەپ جاڭا موديفيكا­تسياداعى فيزيكا كابينەتتەرىمەن (43,5%), 1464 – حيميا كابينەتتەرى (19,6%), 2493 – بيولوگيا كابينەتتەرى (33,4%) جانە 3805 – لمك (51,0%) كابينەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 26 تىرەك مەكتەپتەرىن قۇرۋمەن (رەسۋرستىق ورتالىقتار), ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ اكادەمياسى جانىنداعى شجم دا­مى­تۋداعى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتى, 12 ءوڭىر­دەگى باي جانىنداعى شجم دامۋ ورتالىقتارى مەن اقتوبە وبلىسىنداعى شجم دامۋى بوي­ىن­شا زەرتحانالار قۇرۋ جولىمەن شجم ماسەلە­لەرىن شەشۋ جۇمىستارى باستالدى. وقۋشىلىق ورىنداردىڭ تاپشىلىعى, اپات­تى مەكتەپتەر, ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءبىرىنشى كەزەكتى مىندەتتەر بولىپ تابى­لا­دى. بۇل ءۇشىن 2011 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت قاراجاتى ەسەبىنەن 58,896 ورىندى 89 مەك­تەپتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. دامۋىنداعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار ءۇشىن ار­نايى ءبىلىم بەرۋ 39 ارنايى بالا­باقشالاردا ءجا­­­نە 102 تۇزەتۋ مەكتەپتەرىندە, 274 ارنايى توپتاردا ءجا­­­­نە 1155 جالپى ءبىلىم بەرۋ مەك­تەپتەرىنىڭ ارنايى سى­نىپ­تارىندا قامتاماسىز ەتى­لە­­­دى. جەكە باعدارلاما بوي­ىن­­­­شا ۇيدە وقىتۋمەن 10 مىڭ­­­عا جۋىق بالالار قامتىل­­عان. بالالاردى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋمەن قامتۋ بوي­ىن­شا جۇمىس جۇرگىزىلدى. ولاردىڭ ۇلەسى دامۋىن­دا­عى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى با­لا­لار­دىڭ جالپى سانىنان 14,1% قۇرادى. 2012-2014 جىلدارى رەس­­پۋبليكالىق بيۋدجەت قارا­جا­تى ەسەبىنەن 203 مەكتەپ­تىڭ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 212 مەكتەپتىڭ قۇ­رىلىسى جوسپارلانۋدا. ورال, اقتوبە, اتىراۋ, تا­راز, شىمكەنت (2 مەكتەپ), پەتروپاۆل, الماتى, قارا­عان­دى, پاۆلودار, قىزىل­وردا جانە قوستاناي قالا­لارىندا 12 نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ قۇرى­لى­سى جۇرگىزىلۋدە. از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ 210 467 (89%) وقۋشىلارىنا تەگىن ىستىق تاماق بەرۋ قام­تا­ما­سىز ەتىلگەن. تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتۋدىڭ ەڭ ۇلكەن بولىگى اقتوبە (57,7%), باتىس قازاقستان (82,8%), جامبىل (56,3%) وبلىستارىندا جانە استانا قالالارىندا (70,4%) بايقالۋدا. استانا, ال­ماتى قالالارىندا جانە باتىس قازاقستان وب­لى­سىندا باستاۋىش سىنىپتاردىڭ بارلىق وقۋ­شى­لا­رى ءۇشىن تەگىن ىستىق تاماقتى ۇيىم­داستىرىلعان. اعىمداعى جىلى «ءبىلىم الۋشىلار مەن ءتار­بيەلەنۋشىلەردى ءبىلىمنىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇي­ىم­دارىنا جانە ۇيلەرىنە تەگىن تاسىمالداۋدى قام­­­تاماسىز ەتۋ» مەملەكەتتىك ستاندارتى بەكىتىلدى. مەكتەبى جوق 1512 ەلدى مەكەندەردەگى 24 649 وقۋ­شىلار ءۇشىن مەكتەپكە تاسىمالداۋ ۇيىمداس­تى­رىل­عان. 7980 بالالار مەكتەپكە ءوز بەتىمەن بارادى.

تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ

تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى جەتىلدىرۋ (تجكب) شەڭبەرىندە كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن باسقارۋدىڭ جاڭا ۆەدومستۆوارالىق ۇلگىسى قالىپتاستى. بيزنەس-قاۋىمداستىعى مەن جۇمىس بەرۋشى­لەر­­­­دىڭ قاتىسۋىمەن كاسىبي-تەحنيكالىق كادرلار­دى دايارلاۋ بويىنشا ۇلتتىق كەڭەس جانە 16 ءوڭ­ىر­­­لىك جانە 14 سالالىق كەڭەستەر قۇرىلدى. ولار كادر­لار قاجەتتىلىگىن انىقتاۋعا, جۇمىس بەرۋ­شى­لەردىڭ كاسىبي تالاپتارىن ازىرلەۋگە, ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنىڭ جاڭارۋىنا, كاسىبي ستاندارت­تاردى ازىرلەۋگە ىقپال ەتەدى. 2 وس­ىن­داي ستاندارت كاسىبي قاۋىمداستىقپەن ءازىر­لەن­گەن بولاتىن. تاعى دا 147 ستاندارت دۇنيە­جۇ­زى­لىك بانكپەن بىرلەسكەن جوبا شەڭبەرىندە ازىرلەنەتىن بولادى. كادرلار دايارلاۋ دەڭگەيىنىڭ ەڭبەك نارىعى سۇرانىستارىنا سايكەستىگىن ۇزدىك باعالاۋ ءۇشىن قىزمەتكەرلەر بىلىكتىلىگىن تاۋەلسىز سەرتيفيكاتتاۋ داميتىن بولادى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا وقۋ ورىندارىنا 2 283,2 ملن.تن., ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1 683,2 ملن.تن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 600 ملن.تەڭگە ءبولىندى. بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىنان 4395 ءوندى­رىستىك وقىتۋ شەبەرلەرى مەن ارنايى پاندەر وقى­تۋشىلارى, ونىڭ ىشىندە 24-IFB حا­لىق­ارالىق كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ينستيتۋتىندا (مانگەيم قالاسى, گەرمانيا) ءوتتى. جاڭا جۇيە قۇرۋ شەڭبەرىندە تجكب-نى جاڭ­عىر­تۋ مەن قازىرگى زامانعى كاسىبي ستاندارتتار ازىرلەۋ ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك بانك قاراجاتى ەسەبىنەن 33,2 ملن. اقش دوللارى بولاتىن جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. تجكب ۇيلەستىرۋ مەن باسقارۋدى جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن «كاسىپقور» حولدينگى» اق قۇرىلدى. ونىڭ بازاسىندا بيزنەستىڭ قاتىسۋىمەن باسق­ا­رۋ­دىڭ ءبىر­لەسكەن ۇلگىسى, جاڭا ستاندارتتار, تۇلەك­تەردى سىرت­­قى سەرتيفيكاتتاۋ, حالىقارالىق اككرەديتتەۋ باعدارلاماسى سارالاۋدان وتكىزىلىپ, سوڭان سوڭ تجكب بارلىق جۇيەسىنە تاراتىلاتىن بولادى. وتكىزىلىپ جاتقان تەحنيكالىق ءبىلىمدى جاڭ­عىرتۋ جاستارعا ساپالى كاسىپتىك جانە تەح­ني­كالىق ءبىلىم الۋعا جانە ءۇيدمب جوباسىن كادر­لارمەن تولىقتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

 جوعارى ءبىلىم

جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندەگى قابىلدانىپ جات­قان رەفورمالارعا نازار اۋدارعان ءجون. جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. 2011 جىلى شەتەلدىك عالىمدار مەن وقى­تۋ­شىلاردى تارتۋ جوسپارى بەكىتىلدى – 27 جوعارى وقۋ ورىندارىنا 1493 ادام. 2011 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانى جاعدايىندا 1100 ادام كەلدى. قازىرگى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 28% ەۋروپالىق نەسيەلەردى اۋدارۋ جۇيەسىنىڭ ءتۇرى بويىنشا نەسيەلەردى قايتا ەسەپتەۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى ەنگىزىلدى. ءۇيد ءۇشىن كادرلاردى دايارلاۋ ماقساتىندا 37 بازالىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءىرى كومپانيالارمەن وندىرىستىك تاجىريبە بازاسىن قالىپتاس­تىرۋعا شارتتار جاساستى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق بوس­تاندىعىنىڭ كەڭەيتىلۋىن قاراستىراتىن جو­عا­رى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ مجبس نەگىزگى ەرەجەلەرى ازىرلەندى: باكالاۆرياتتا 55%-عا دەيىن, ماگيستراتۋرادا 70%-عا دەيىن, دوكتوران­تۋرادا 90%-عا دەيىن. جوعارى وقۋ ور­ىن­دارىنىڭ وقۋلىقتارىن ازىرلەۋ جانە باسىپ شى­عارۋدى مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى ىسكە قو­سىلدى, ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك تىلدە. ا­ل­عاشقى رەت جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن بازا­لىق وقۋلىقتاردى با­سىپ شىعارۋعا مەملەكەتتىك قارجى­لاندى­رۋ­عا رەس­پۋب­­ليكالىق بيۋد­جەتتەن قاراجات ءبولىن­دى. جوعارى جانە جو­عارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە باسە­كە­لەس ور­تانى قالىپتاس­تىرۋ ماقساتىندا جو­­عا­رى وقۋ ورىندارى جىك­تە­ۋىنىڭ جاڭا جۇيەسى ىسكە قو­سىلۋدا. بيىلعى جىلى قازاقستاندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جىكتەۋىشى ازىرلەنىپ, ۇسىنىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ التى ساناتى بەلگىلەندى: ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى, ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارى, زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى, اكادەميالار مەن ينستيتۋتتار. ءار سانات بويىنشا الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇيە­سىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تالاپتار ازىرلەندى. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن قۇرۋ – بۇل ءبىلىم مەن عىلىمدى بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جالپى الەمدىك ءۇردىس ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. سول ءۇشىن «عىلىم تۋرالى» قر زاڭىنا سايكەس يننوۆاتسيالىق قىزمەتكە باعىتتالعان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن قۇرۋ تەتىگى ازىرلەندى. اعىمداعى جىلى جوعارى عىلىمي-تەحني­كالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن يننوۆاتسيالىق ناتيجەگە باعىتتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىمدى ماقساتتى دامىتۋدىڭ عىلىمي باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى جوعارى مارتەبەلى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ تابىلاتىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» بەلسەندى قىزمەت ەتۋدە. ۋنيۆەرسيتەت جانىندا بۇگىندە قوعام مەن ەكونوميكاعا يننوۆاتسيا ەنگىزىپ جاتقان عىلىمي زەرتحانالار مەن ورتالىقتار قۇرىلدى. ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 300 ماگيسترانتى ءبىر سەمەستر جانە وقۋ جىلىنا ەۋروپا, وڭتۇستىك شىعىس ازيا جانە تمد ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە بارۋعا مۇمكىندىك الدى. قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى الەم­دىك رەيتينگتەردە لايىقتى ورىندارداعى باسە­كەلەس كۇرەسكە تۇسۋدە. 2011 جىلى الەمنىڭ 700 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتىنەن قۇرالعان Quacquarelli Symonds رەيتينگىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ 200 تۇعىرعا كوتەرى­لىپ, 401-450-ورىنعا يە بولدى (2009 جىلى – 601-650-ورىن). قازاقستاننىڭ جەتەكشى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى – ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ توپ-ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ قاتارىنا ەنگەن ورتا ازيانىڭ ءبىرىنشى جوعارى وقۋ ورىندارى بولدى. 2011 جىلى 10 قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ور­ى­نى حالىقارالىق اككرەديتاتسيالاۋدان ءوتتى, بۇل وسى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ ديپلوم­دارىن شەتەلدە تانىمدىلىعىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جۇمىستىڭ جالعاسى رەسپۋبليكالىق اككرەدي­تاتسيالىق كەڭەستىڭ جانە اككرەديتاتسيا ورگان­دارىنىڭ ۇلتتىق ءتىزىلىمىنىڭ قۇرىلۋى بولادى.

جاستار ساياساتى

نەگىزگى باعدارلامالىق ماقساتتاردىڭ ءبىرى جاستاردىڭ بەلسەندى ازاماتتىق باعىتىن, الەۋ­­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن, وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن, جوعارى ادامگەرشىلىك جانە كوشباسشىلىق قادىر-قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. مۇندا بالالار مەن جاستار اراسىندا تاربيە جۇمىستارىن كۇشەيتۋگە اسا نازار اۋدارىلعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بوي­ىنشا جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىندە «جاس ۇلان» بالالار-ءجاسوسپىرىم بىرىڭعاي ۇيىمى قۇرىلدى. جاڭا جاستار ۇيىمى ەكى دەڭگەيدەن قۇرىلعان: 1-4 سىنىپتاردىڭ وقۋشىلارىن بىرىكتىرگەن «جاس قىران» جانە 5-9 سىنىپ وقۋ­شىلارى ءۇشىن «جاس ۇلان». بۇگىنگى كۇنى ونىڭ قاتارىنا 20 مىڭ بالا مەن ءجاسوسپىرىم كىردى. «جاس ۇلان» بالالار-ءجاسوسپىرىم بىرىڭعاي ۇيى­مى بالالار مەن جاستارعا قازاقستاندىق پات­ري­وت­تىق رۋحتا تاربيە بەرۋگە باعىتتالعان ءبىزدىڭ جاس تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى بىرەگەي جوبا. بولاشاقتا بۇل ۇيىم ازاماتتىق قوعامنىڭ ەلەمەنتى رەتىندە وقۋشىلاردىڭ ءوزىن-ءوزى باس­قارۋدىڭ ءتيىمدى نىسانى بولادى. بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكامىزدا جاستار ساياسا­تىن تابىستى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان 19 جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نا جاستاردى تارتۋعا باعىتتالعان جاڭا جوبا­لاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2009-2011 جىلدارعا ارنالعان «اۋىل جاستارى», «جاستار كادرلىق رەزەرۆى», «جاستار – وتانعا», «ديپلوممەن – اۋىلعا», «جاسىل ەل», تاعى باسقا جالپى ۇلتتىق باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار ىسكە اسىرىلۋدا. «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەندى. زاڭ جوباسى 2011 جىلدىڭ 5 قازانىندا قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزىلدى. بۇگىنگى كۇنى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇلتتىق تاربيە جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىن قۇرۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى زەردە­لەۋ­دە. ول بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ارا­سىن­دا­عى بارلىق تاربيە جۇمىسى جۇيەسىنىڭ, ونىڭ ءادىس­تەمەلىك قامتاماسىز ەتىلۋىنىڭ, بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا تاربيە جۇمىسىن باس­قارۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋدىڭ بىرىكتىرۋشىسى بولادى. 2011 جىلعى قورىتىندى بويىنشا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى تابىستى باستالدى دەپ ايتۋعا بولادى. بيىلعى جىلى جوسپارلانعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ 56 نىسانالى ينديكاتورلارى مەن كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزىلدى. جوعارى بىلىكتى پەداگوگيكالىق قىزمەتكەر­لەردىڭ ۇلەسى ارتۋدا; قامقورشىلىق كەڭەستەر قۇرىلدى; مەنەدجمەنت سالاسىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى باسشىلارىنىڭ بىلىكتىلىگى ارتۋدا; ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلۋدە; مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن بالالاردى قامتۋ ارتۋدا; 12 جىلدىق وقۋ ۇلگىسىنە تولىق كوشۋدىڭ دايىندىق كەزەڭى باستالدى; «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» جوباسى شەڭبەرىندە مەكتەپ قۇرىلىستارى جۇرۋدە; جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرلەسكەن بىلىكتىلىكتى تاۋەلسىز باعا­لاۋدان وتكەن تجكب تۇلەكتەرىنىڭ ۇلەسى ارتۋدا; ۇزدىك الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىسىندە كو­رىنگەن قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى ارتۋدا; يمپاكت-فاكتورلارمەن عىلىمي جۋر­نالداردا جاريالانىمدارى بار پروفەس­سور­لىق-وقىتۋشىلىق قۇرام مەن عىلىمي قىزمەت­كەرلەر ۇلەسى ارتۋدا; جاستار جاستار ساياساتى مەن پاتريوتتىق تاربيە سالاسىنداعى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولدانعان باعىتتارى – رەسپۋبليكانىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنىڭ نەگىزگى باسىم­دىق­تارىنىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ادامي رەسۋرستا­رىن دامىتۋدى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان زاماناۋي ءبىلىم العان, ساۋاتتى شەشىمدەردى قا­­بىلداي الاتىن جانە ونى ورىنداۋعا قابىلەتتى ما­مانداردى دايارلاۋ جونىندەگى مەملەكەت باس­شىسى العا قويعان مىندەتتەردى شەشۋ تولى­عىمەن ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى. بۇل جۇمىس تابىستى تۇردە باستالدى.

ايقارما بەتتى دايىنداعان مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان».