ەلگە جاساعان جاقسىلىق ەسەلەنىپ قايتاتىنى انىق

قازاقستاندا الەۋمەتتىك سالاعا قامقورلىق تانىتۋ اياسى كەڭەيە تۇسۋدە

بۇرىن دا بىرنەشە رەت ايتقانىمداي, ءادىل الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساق­تاۋدىڭ ءادىل جۇيەسى, ءادىل جاستار جانە تۇرعىن ءۇي ساياساتى – قازاقستاندىق دامۋدىڭ جاڭا كۇن ءتارتىبىنىڭ ماسەلەلەرى, مىنە, وسى­لار. سوندىقتان قوعامدى الەۋمەت­تىك جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى سترا­تەگياسىن ازىرلەۋ قاجەت.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

 * * *

ءبىز «رودينادا» تۇرامىز

بيىل ءبىز ءۇشىن ايرىقشا قۋانىشتى جىل. سۇيىكتى وتانىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتسە, 17 جەلتوقسان كۇنى شارۋاشىلىعىمىز 50 جىل­دىق مەرەيلى بەلەسىن تويلادى. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا» دەگەن راس. ءوڭىرىمىزدىڭ جايناپ, جاسارا ءتۇسۋىن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىمەن بايلانىستىرۋدى ءبىزدىڭ ءۇش ەلدى مەكەن تۇر­عىندارىنىڭ تىرشىلىك-تىنىسىنان ايقىن اڭ­عارۋعا بولادى. ادامدار تاعدىرىنداعى قيىندىق پەن قۋانىش, ەل يگىلىگى جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەك پەن جاڭارۋ ۇردىسىندەگى يگى ۇمتىلىستار جەرگىلىكتى مۇراجاي قۇجاتتارىندا ايقىن بەينەلەنگەن. وندا ەكى قوعامدىق جۇيەنى بىرىكتىرگەن 50 جىلدى­عى­مىز­دىڭ اششى دا ءتاتتى جىرلارى قاتتالعان. «رودي­نا­لىقتار» جاڭا عاسىر مەن جاڭا تاۋەلسىز ومىرگە نىق قادامدارمەن اياق باسا الدى. مۇنى ءبىز ەڭ الدىمەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اقىل-كەڭەسى مەن اق باتاسىنا ادال ي.ا.ساۋەردىڭ وتان­سۇيگىشتىگىمەن, تاباندىلىعىمەن بايلانىس­تىرامىز. نەبارى 29 جاسىندا سوۆحوز باسقارعان يۆان ءاداموۆيچتىڭ ومىراۋىندا «دوستىق», «پاراسات» وردەندەرى جارقىرايتىندىعى, كۇنى كەشە ەلباسىنىڭ قولىنان «وتان» وردەنىن الۋى كوپ جايلاردى اڭعارتسا كەرەك. ءبىز «رودينادا» تۇرامىز دەپ ماقتانا الامىز. اگروفيرما مەرەكەلى جىلدى 2 ميلليارد تەڭگەلىك جالپى ءونىم كىرىسىمەن اياقتاعالى وتىر. مۇنداي رەكوردتى كورسەتكىش قاراپايىم مالشىلار مەن ديقانداردىڭ, ورتا بۋىن ءوندىرىس باسشىلارىنىڭ ەڭبەك جەمىسى مەن جەڭىسى. وسىعان وراي, شارۋا­شى­لىق باسشىلىعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر جاع­دايلارىن جاقسارتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەتىندىگىن ريزالىقپەن ايتامىز. قۋاتتى ەكونوميكا وندىرىستىك بۋىنداردى زامان تالابىنا ساي نىعايتۋمەن قاتار الەۋمەتتىك سالانىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ وتىر. بىزدە 40,6 شاقىرىمعا اۋىز سۋ قۇبىرلارى تارتىلسا, 10 شاقىرىمدىق جول اسفالتتالىپ, ەلەكتر جارى­عىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, ورتالىق قونىستىڭ تۇرعىن ۇيلەرى مەن اكىمشىلىك عيماراتتارى ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلعان. مۇندا, ءتىپتى, حايۋاناتتار باعى جۇمىس ىستەيدى. اسەم ساۋدا ۇيلەرى, مەيرامحانا, اسحانا, مادەنيەت ءۇيى مەن كلۋبتار, ونەر جانە سپورت مەكتەپتەرى, ەرتەگىدەي بەزەندىرىلگەن «سولنىشكو» بالالار باقشاسى, وقتاي ءتۇزۋ كوشەلەردەگى ساۋلەتتى ۇيلەر اۋىل مەن قالا تىرشىلىگىن جاقىنداتا تۇسكەندەي. شارۋاشىلىق ەسەبىنەن ەۋروجوندەۋ جۇرگىزىلگەن مەكتەپ, دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, قارتتار ءۇيى, ستاديوندار كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. ءار اۋىلدى ەرەكشەلەندىرىپ تۇراتىن وزىندىك داستۇرلەر بولادى. بىزدە بىردە-ءبىر مەيرام, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۋانىشى مەن تاۋقىمەتى ەسكەرۋسىز قالعان ەمەس. ونەر جۇلدىزدارى وزىمىزدە دە جەتەتىن. بۇل ورايدا, ەل ماقتانىشىنا اينالعان «وفيتسەرلەر حورىن» بولەكتەپ ايتار ەدىم. قات-قابات شارۋا­لارىنا قاراماستان, ولاردىڭ شىرقاعان داۋسى شىق­قاندا سەلت ەتپەيتىن جان جوق. اتالمىش حوردىڭ ساپىندا «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ باسشىسى, زاپاس­تاعى پولكوۆنيك يۆان ساۋەر, اۋعان سوعىسىنىڭ وفيتسەرلەرى ينجەنەر ميحايل ميليۋكوۆ پەن قۇرىلىس ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى ماگومەت يباكوۆ ءان سالعاندا جاس ۇرپاق رۋحى اسقاقتاعانداي اسەر الا­تى­نىمىز بار. سونداي-اق, ءداستۇرلى دەنساۋلىق سپار­تاكياداسىن وتكىزۋگە قىرۋار قارجى جۇمسالۋدا. وسىنىڭ ارقاسىندا سپورتتىڭ 20 ءتۇرى بويىنشا 18 كوماندا قۇرىلىپ, سىنعا ءتۇسىپ ءجۇر. بيىل ەرەكشە ماڭىزداعى ەكى الەۋمەتتىك نىسان ىسكە قوسىلدى. ونىڭ ءبىرى جابىق حوككەي كورتى بولسا, ەكىنشىسى پراۆوسلاۆيە حرامى. وبلىستاعى ەڭ ۇزدىك اۋىل وكرۋگى جانە اۋىل اكىمى اتاعىن قولدان شىعارماي كەلە جاتقان «رودينادا» ءالى دە تالاي يگىلىكتەر جۇزەگە اساتىنىنا كامىلمىز. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ۇلىق مۇراتتارى وسىنى مىندەتتەيدى. ءلاززات قونارباەۆا, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى.

تۇرعىندار لەبىزى

پەتر كليمەنكو, باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى. شارۋاشىلىعىمىز استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قامتاما­سىز ەتۋگە بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. بيىلعى جىل باسىنان بەرى 5000 توننا ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرى ەلوردا داستارحانىنا جەتكىزىلدى. ولار جۇزدەن استام ساۋدا نۇكتەلەرىندە اينالىمعا ءتۇسىپ, 50 بالالار مەن مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ, 10 دەنساۋلىق ساقتاۋ ورىندارىنىڭ يگىلىگىنە جاراتىلۋدا. بىلايشا ايتقاندا, كۇن سايىن ارنايى تەحنيكالار تىزبەگى ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنا 15 توننا ءونىم تاسىمالدايدى. سۇرانىستىڭ ءوسۋى قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋدى تالاپ ەتۋدە. وسى ماقساتتا اگروفيرما قوسىمشا قارجى جۇمىلدىرىپ, زامانالىق ءسۇت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتادى. قۇنى 600 ميلليون تەڭگەگە جۋىق جوبانىڭ قۋاتى تاۋلىگىنە 50 توننا ءسۇتتى قايتا وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. يۋري گورودەتسكي, كومباينشى. مەرەكەلى جىلى ديقاندارىمىز 50 مىڭ گەكتار جەر وڭدەپ, قىرمانعا 83 مىڭ توننا التىن ءدان جەتكىزدى. گەكتار تۇسىمدىلىگى 22 تسەنتنەردەن اينالدى. بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءونىم تاسقىنى. مۇندا ديقان قاۋىمىنىڭ جانقيارلىق ەڭبەك ۇلەسى بار. ال, مەن ءوز كومباينىممەن 1700 گەكتاردىڭ ەگىنىن ورىپ, 2590 توننا استىق باستىردىم. شارۋاشىلىقتا جەر وڭدەۋدىڭ وزىق تەحنولوگياسى, وسىمدىك قورعاۋدىڭ ءتيىمدى شارالارى قولدانىلادى. تىڭايتقىشتار مەن حيميكاتتار سەبۋدە اگروفيرما مەنشىگىندەگى «ان-2» ۇشاقتارى قول ۇزارتىپ وتىر. سونداي-اق, سوڭعى جىلدارى تەحنيكالىق پاركىمىز زامانالىق «بيۋللەر», «كلاسس», «دجون دير» كومبايندارىمەن تولىق­تى. بۇل ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ, تابىسىمىزدى مولايتا ءتۇستى. داناگۇل راحىمبەكوۆا,  شارۋاشىلىقتىڭ زاڭ مامانى. مەن 2005 جىلى جەرگىلىكتى مەكتەپتى «التىن بەلگىمەن» ءبىتىرىپ, مەملەكەتتىك «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن         جوعارى ءبىلىم الدىم. مەنىڭ سىنىپتاسىم, «التىن بەلگى» يەگەرى ايگۇل قۇلماعامبەتوۆا دا ماسكەۋدىڭ ىشكى ىستەر اكادەمياسىن ويداعىداي ءبىتىرىپ, استانادا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. مۇنى ايتۋىم ماقتان ءۇشىن ەمەس, مەكتەبىمىزدەگى تاربيە-ءبىلىم ءىسىنىڭ بيىك دەڭگەيگە قويىلعاندىعىنان دەرەك بەرۋ ەدى. مەكتەپ بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ بويىنشا اۋدان ابىرويىن اسىرۋدا. جالپى, مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ 50 پايىزى مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى اتانىپ جۇرگەندىگى قۋانىشتى جاعداي. قازىرگى كۇنى «بولاشاق» ستيپەندياتتارى ۆلاديمير سۋروۆ ۇلىبريتانيادا, ليۋبوۆ ۆەرەۆكينا مەن راشات مامەدوۆ ممۋ-دە ويداعىداي وقىپ ءجۇر. ال, شارۋاشىلىق ستيپەندياسىمەن اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتە وقىعان كونستانتين بانششيكوۆ قازىر فيرمامىزدىڭ باس تەحنولوگى. بولاشاقتى ويلايتىن ي.ساۋەر باسقاراتىن «رودينا» جشس تالاپتى جاستاردى قولداۋعا دايىن تۇرادى. وسى ماقساتقا 12 ميلليون تەڭگە جۇمسالىپ وتىرعانى ءسوزىمنىڭ دالەلى بولا الادى. روزا الىبەكوۆا, بالاباقشا قىزمەتكەرى. شارۋاشىلىق باسشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, رەسپۋبليكا ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى يۆان اداموۆيچ ساۋەر مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ شىن جاناشىرى ەكەن. وسىدان ون جىل بۇرىن گۇلبانۋ ۇسەنوۆا اپايىمىزدى ارنايى شاقىرتىپ, ءۇي-جايىن قامداپ بەرىپتى. قازىر رودينا اۋىلىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ سانى تورتەۋگە جەتتى. تۇرمىستىق جاعىنان تولىق قامتاماسىز ەتىلگەنبىز. مەن بالاباقشا بۇلدىرشىندەرىنە ءدارىس بەرۋدەمىن. ساباققا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە ىنتاسى ارتىپ كەلەدى.