ەل بيىگىنىڭ ءبىر ولشەمى – الەمگە تانىلۋى, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالۋى. بۇل تۇرعىدان دا جاقىندا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتكەن قازاقستاننىڭ ابىرويى اسقاق. جاھانعا اتى ءمالىم ساياساتكەرلەر, قوعامتانۋشىلار, قالامگەرلەر ەلىمىزدىڭ جەمىستى جولىن, ەلدى ءبىر اسۋدان ءبىر اسۋعا باستاۋشى ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىن ايتىپ تا, جازىپ تا كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – ۇلىبريتانيانىڭ بەلگىلى جازۋشىسى ءارى قوعام قايراتكەرى دجوناتان ايتكەن. ونىڭ الدىمەن اعىلشىن تىلىندە جارىق كورگەن «نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە قازاقستاننىڭ قارىشتى قادامى» اتتى كىتابى باتىس وقىرماندارى اراسىندا كەڭ تاراعان ەدى. بۇل كىتاپ ورىس جانە قازاق تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, وتكەن جىلى ماسكەۋدىڭ بەدەلدى «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنان شىققان.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تورقالى تويى تۇسىندا دجوناتان ايتكەن جاڭا ەڭبەگىن وقىرمان قاۋىم نازارىنا ۇسىندى. قازىرشە ورىس تىلىندەگى نۇسقاسى «كازاحستان. سيۋرپريزى ي ستەرەوتيپى» دەگەن اتپەن جاريالانعان بۇل كىتاپ اۆتوردىڭ ەلباسىمىزعا ارنالعان ەڭبەگىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلادى. «د.ايتكەننىڭ جاڭا دەرەكتى تۋىندىسى بەلگىلى ءبىر ءدارەجەدە مۇنىڭ الدىنداعى كىتاپتا پۋبليتسيستيكالىق تۇرعىدان زەرتتەلگەن تاقىرىپتاردى ءوربىتەدى. جازۋشى رەسەي عاسىرلار بويى تاتۋ كورشىلىك پەن ىنتىماقتاستىق ارقاۋلارىمەن بايلانىسىپ جاتقان ەلدىڭ جيىرما جىلدىق تاۋەلسىزدىك تاجىريبەسىن جيناقتايدى. كىتاپ اۆتورعا ءتان ەركىن مانەردە جازىلعان. بۇل تۋىندى, ەلدىڭ وتكەنى مەن بولاشاعىنا كوز سالدىرا وتىرىپ, بۇگىنگى قازاقستانعا وزىنشە ءبىر ساياحات جاساتادى, ول ساياحاتتىڭ بارىسىندا مۇددەلى وقىرماننىڭ الدىنان تالاي جاڭالىق پەن توسىن تارتۋلار شىعادى. مۇندا قىزدىرمانىڭ قىزىل ءسوزى جوق, مۇندا, ءبىرىنشى كىتاپتاعىداي الەمدىك ساياسات پەن ەكونوميكانىڭ الدىڭعى لەگىنە شىعا باستاعان دالالىق دەرجاۆا تۋرالى, سول ەلدى تۇراقتى دا لايىقتى بولاشاققا سەنىمدى باستاپ بارا جاتقان تۇلعا تۋرالى بوياماسىز, دابىراسىز اڭگىمە بار», دەلىنگەن كىتاپتىڭ اننوتاتسياسىندا.
دجوناتان ايتكەننىڭ ءوزى كىتاپتىڭ كىرىسپەسىندە بىلاي دەيدى: «باتىس دەموكراتياسى ەلدەرىندەگى جۇرتشىلىق بيلىك الدىندا شەكسىز شىمىرىكپەۋشىلىك تانىتىپ, ساياسي كوشباسشىلارعا سەنىمسىزدىك كورسەتىپ جاتادى. قازاقستانداعى قوعامدىق پىكىر كەرىسىنشە ءۇردىستى ۇستانۋدا. بۇل ءبىرشاما دارەجەدە جاسى ۇلكەندەردى سىيلايتىن, لاۋازىمعا قۇرمەتپەن قارايتىن ءداستۇردىڭ ارقاسى, ال نەگىزگى سەبەبى – ادامداردىڭ ءوز پرەزيدەنتىنە شىنايى سەنەتىندىگى».
ءبىز بۇگىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى تۇيىندەلەر تۇستا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى وقىرماندارىنىڭ نازارىنا دجوناتان ايتكەننىڭ «قازاقستان. توسىن تارتۋلار مەن قاساڭ قالىپتار» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ كىرىسپەسىنەن ءۇزىندى ۇسىنىپ وتىرمىز. مۇندا اۆتور ءسوز باسىندا باتىستاعى جۇرتشىلىقتى قازاقستان تاريحىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىستىرىپ الۋدى ماقسات تۇتقان سىڭايلى. جالپى, دجوناتان ايتكەن بۇل كىتاپتى جازۋداعى ماقساتىن «ءوزىمنىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە قازاقستاننىڭ قارىشتى قادامى» اتتى سوڭعى كىتابىمدى اياقتاعان كەزدە مەنىڭ بىرنەشە دوستارىم ونى جالعاستىرۋدى ۇسىندى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ باتىس وقىرماندارىنا ارنالعان العاشقى ساياسي عۇمىربايانىن جازعاننان كەيىن مەن ەلدىڭ ءوزىنىڭ كەلبەتىن كورسەتىپ شىعۋعا ءتيىستى ەكەنمىن» دەپ ءتۇسىندىرەدى.
قازىرگى قازاقستان تۋرالى اڭگىمەلەۋ ادام اياعى باسپاعان جەرلەرگە ساپار شەگۋ سياقتى – بۇل كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى ءالى دە كوپ تانىلا قويماعان, سونىمەن بىرگە ەڭ ءبىر تاڭقالارلىق ەلدەردىڭ ءبىرى. تەگىندە, ءدال قازىر وسى جاس ەلدىڭ پورترەتىن كورسەتەتىن كەز, ويتكەنى ول ءوزىنىڭ تاريحي بەلەسىنىڭ – تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر.
قازاقستان كەڭەس وداعىنىڭ كۇيرەۋى كەزىندەگى استان-كەستەن بەرەكەسىزدىكتە 1991 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا بۇل جاس ەل ەڭسەسىن تىكتەپ كەتۋ ءۇشىن تىم كەدەي, ساياسي تۇرعىدان تىم تۇراقسىز دەگەن پىكىر بەلەڭ العان ەدى. كەيىننەن «بورات» فيلمىندەگى كەمسىتۋشىلىك سوزدەر مەن قيسىنسىز حيكايالارمەن ۇستەمەلەنە تۇسكەن ول پىكىر ءبىراز جىلعا دەيىن ورنىعىپ كەلدى.
بۇگىندە حالىقارالىق قوعامداستىق ەلدىڭ وسە تۇسكەن ەكونوميكالىق جانە ساياسي ءمانىنىڭ ارقاسىندا قازاقستانعا بايىپتى كوزبەن قارايدى. ايتسە دە, قازىردىڭ وزىندە باتىستاعى ادامداردىڭ كوپشىلىگى بۇل حالىقتىڭ تاريحى, مادەنيەتى, مىنەز-قۇلقى جانە ەلدىڭ الەۋەتى تۋرالى وتە از بىلەدى نەمەسە ءتىپتى ەشتەڭە بىلمەيدى. الايدا, ۋاقىت وتە بەرە الەمدە دالا توسىندە جاڭا دەرجاۆا قالىپتاسىپ كەلەتىنىن ۇعىنۋ كەڭەيە تۇسۋدە. رەسەي, قىتاي, ورتالىق ازيا جانە باتىس وركەنيەتتەرى توعىساتىن ستراتەگيالىق قيىلىستا قازاقستان تۇراقتى ءارى ەلەۋلى ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە ورنىقتى.
بۇنداي وزگەرىستەردىڭ ءبىر بەلگىسى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق تانىمالدىعىنىڭ ارتا ءتۇسۋى بولىپ تابىلادى. ەقىۇ ءسامميتىن جارقىن كۇيدە وتكىزۋدەن باستاپ شىعارماشىلىق ۇجىمدار مەن مۋزىكانتتاردىڭ تابىستى ونەر كورسەتۋلەرىنە دەيىن بۇل ەل ءوزىن الەمدىك ارەنادا بار داۋىسپەن تانىتىپ كەلەدى. ونىڭ مۇنايدىڭ, بيدايدىڭ, ۋراننىڭ الەمدىك رىنوكتاعى مەن قور بيرجالارىنداعى كونيۋنكتۋراعا اسەر ەتە الاتىن ەكونوميكالىق الەۋەتى بۇكىل الەمدەگى كوممەرسانتتارعا جاقسى ءمالىم. الەمدى كوبىرەك ارالاپ, شەت ەلدەردە كوبىرەك وقىعان سايىن قازاقستاندىقتار دۇنيە ديدارىندا وزدەرىن ەركىنىرەك سەزىنە تۇسۋدە. قازىر بۇل ەل دە, بۇل حالىق تا ورلەپ تۇر.
الەمدىك باق-تارداعى ەل تۋرالى كوبىنە بىلىكسىز جانە ءبىرسارىندى بەرىلەتىن رەپورتاجدارعا قاراماستان, قازاقستانداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ تەتىكتەرى مەن ساياسي ۇدەرىستەر دە وزىنشە قىزعىلىقتى. الگى رەپورتاجداردا «پوليتسەيلىك مەملەكەت»; «اياۋسىز ديكتاتۋرا»; «تۇنەرگەن رەجىم», ءتىپتى «سولتۇستىك كورەيادان دا جامان» دەگەن سياقتى قاتىپ قالعان قاساڭ قالىپتار مەن كۇيدىرگى كليشەلەر ءورىپ جۇرەدى. مەن وسىنداي سىلتەمەلەر مەن ەبەدەيسىز جۋرناليستىك ەركىنسۋلەرگە كەشىرىممەن كۇلە قارايمىن. ويتكەنى, مەن وسى ەلگە ەتەنە ەنىپ, ونىڭ ەڭبەكپەن تۇزەۋ مەكەمەلەرى نەمەسە قۇپيا قىزمەتى سياقتى قاپاس «قۋىستارىن» كورسەتۋگە, تاماشا عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى تۋرالى, تەاترلارى, بالەتى, مۋزىكاسى مەن باسقا دا مادەني قۇندىلىقتارى جايىندا قالام تەربەۋگە, الىستاعى اۋىلدار, زياتكەرلىك مەكتەپتەر, اسا باي كاسىپورىندار, قاجىرلى جاس كاسىپكەرلەر, ەلدىڭ ەكى ءىرى قالاسى تۋرالى جازۋعا, اسا كورنەكتى مەملەكەتتىك قايراتكەرلەرمەن سۇحباتتاسۋعا مۇمكىندىك الدىم. وسىناۋ جازۋشىلىق ساياحاتىمنىڭ سوڭىندا مەنى ءبىر جەرگە كىرگىزبەدى نەمەسە ماعان ءبىر نارسەنى اشىق كورسەتپەدى دەپ شاعىم ايتا المايمىن. بۇل كىتاپتا سىن دا, قوشەمەت ءسوز دە بار. الايدا, ەڭ باستىسى, وندا قىزعىلىقتى جاڭا اشىلىمدار بار دەپ ءۇمىت ەتۋگە باتىلىم جەتەدى. سول اشىلىمداردىڭ ەڭ بويدى باۋراپ الاتىنى, ايتەۋىر ماعان, اۆتورعا وسىلاي كورىنەدى, جاڭا ۇلتتىق سانا-سەزىم مەن قايتا ورلەۋ نىشاندارىنىڭ پايدا بولۋى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ تۇسىندا ۇلتتىق سانا-سەزىمدى سۋرەتتەۋ وڭاي دا ەمەس, ويتكەنى ونىڭ سۋرەتىنىڭ ءوزى وزگەرىپ تۇرادى. بۇل ەلدە تالاي نارسە دامۋ ۇستىندە, تەز وزگەرۋ ۇستىندە. سويتە تۇرا, كوز الدىمىزدا ءوسىپ بارا جاتقان داۋلەتكە قاراماستان, قازاقستاننىڭ ەڭ ماڭىزدى رەسۋرسى ونىڭ ادامدارى بولىپ وتىر. ادامداردىڭ بويىندا دارىن مەن ءداستۇردىڭ تاڭقالارلىق توعىسۋى بار, ولار بولاشاققا كەۋدەشىل جوسپارلار بەلگىلەۋدە, سونىمەن بىرگە وزدەرىنىڭ اتا-بابالارىمەن, وزدەرىنىڭ ەجەلگى مادەنيەتىمەن تەرەڭ تامىرلاستىقتى دا سەزىنەدى. مۇنداي تامىرلارعا ءدال انىقتاما بەرە قويۋ قيىن, ويتكەنى مۇنىڭ ءوزى دالانىڭ كونە قۇندىلىقتارىنىڭ, تۇركى-يسلام مۇراسى مەن كەڭەس ءداۋىرىندەگى كەرەعار تاجىريبەنىڭ قورىتپاسى. قازاقستاننىڭ وتكەنى مەن بولاشاعىن جاقسىراق پايىمداۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىپ جاتقان ءۇش نارسەنى: ازاپ پەن اۋىرتپالىق ارقىلى العا جىلجۋدى, جانتالاستا جان ساقتاۋ مەن تابىسقا جەتۋدى ەسكەرۋدىڭ ماڭىزى وتە ۇلكەن.
حالىقتىڭ مىنەزى قيلى زامانداردا شىڭدالادى. قازاق ەتنوسىنىڭ پەشەنەسىنە مۇنداي قيلى زاماندار از تاپ كەلگەن جوق, حالىقتىڭ تاباندىلىعى حح عاسىرداعى تراگەديالىق جاعدايلار بارىسىندا جەرىنە جەتكىزە سىنعا ءتۇستى.
مۇنداي العاشقى تراگەديا 1917 جىلعى بولشەۆيكتەر رەۆوليۋتسياسى بولدى. رەۆوليۋتسيا قۇيىنى مەن رەسەي يمپەرياسىنىڭ كۇيرەۋى وزدەرىنىڭ اتامەكەندەرىنەن تۇبىرىمەن ج ۇلىپ تۇسكەن 1,5 ميلليون كوشپەندى قازاقتار 20-شى جىلداردىڭ باسىندا ۇيىرىمەن, تابىنىمەن مالىن ايداپ, قىتاي مەن موڭعولياعا قاراي قاشتى.
ەكىنشى تراگەديا اۋىل شارۋاشىلىعىن ۇجىمداستىرۋ بولدى, ول ەلدە قالعان كوشپەندىلەر مەن ولاردىڭ مالىنا كۇيرەتە سوققى بەردى. 1930-1933 جىلدار ارالىعىندا ءۇش ميلليوننان استام قازاق اشتىقتان قىرىلدى, ويتكەنى ولار وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى مەكەندەرىنەن قۋىلىپ, كەڭەس بيلىگىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جاسالعان كولحوزدار قۇرۋ جونىندەگى ءولىمشى ەكسپەريمەنتكە ايداپ تىعىلعان بولاتىن.
ۇجىمداستىرۋمەن قوسا-قاباتتاسىپ يوسيف ستالين زامانىنىڭ تەررور مەن رەپرەسسيا سۇمدىعى كەلىپ جەتتى. ول قازاقتاردى اياۋسىز باسىپ-جانشىدى. 1937-1954 جىلدار ارالىعىندا 300 000-نان كەم تۇسپەيتىن ادام قىرىلدى نەمەسە ءتۇرمەلەردە كوز جۇمدى. وعان قوسا كەڭەس وداعىنىڭ ءار وڭىرلەرىنەن ستاليندىك ءسۇرگىننىڭ 500 000 قۇرباندىعى قازاقستانعا اكەلىندى.
دەپورتاتسيامەن كەلگەندەردىڭ كوپشىلىگى گۋلاگ جۇيەسىندەگى قانقۇيلى تۇزەتۋ لاگەرلەرىنىڭ تۇتقىندارى بولاتىن. ەلدىڭ تەرىسكەيدەگى تەرريتورياسى ءسىبىر سياقتى سونداي لاگەرلەردىڭ ورداسىنا اينالعانى قازاقستاننىڭ حح عاسىرداعى جان جاراسى ەدى.
گۋلاگ-تىڭ سۇمدىعىنان با, كولحوزدارعا كۇشتەپ قۋىپ تىققاندىقتان با, ايتەۋىر كسرو-نىڭ كوپتەگەن حالىقتارى وكىلدەرىنىڭ ەركىنەن تىس ميگراتسياسى ءتۇپكىلىكتى جەر يەسى – قازاقتاردى ودان سايىن ارالاستىرىپ جىبەردى. ستالين تۇسىنداعى دەپورتاتسيالانعاندارعا قوسا نيكيتا حرۋششەۆ باسقارعان كەزدە كەڭەس وداعىندا 1,5 ميلليون ادام قازاقتار جەرىندە تاعى دا ءبىر كۇماندى اۋىل شارۋاشىلىق ەكسپەريمەنتىن – تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا قونىس اۋدارتىلدى. بۇل كەزدە قازاقتار ءوز ەلىندە ازشىلىققا اينالىپ, ءىس جۇزىندە وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى ءومىر سالتىنان ايىرىلعان ەدى. حالىقتىڭ 37 پايىزىنا دەيىن تۇسكەن قازاقتار كەڭەستىك كەزەڭدە ۇلت رەتىندە قاتتى كەمسىتىلدى – مىسالى, 1961 جىلى الماتىدا قازاقشا وقىتاتىن جالعىز عانا مەكتەپ بولدى.
ايتسە دە, قازاقستاننىڭ كەڭەستىك كەزەڭدەگى ەڭ سۇمدىق تراگەدياسى سەمەي وبلىسىن يادرولىق قارۋدى سىناۋ پوليگونى رەتىندە پايدالانۋ ەدى. 1949-1989 جىلدار ارالىعىندا سىناقتار ءار ءۇش اپتا سايىن ۇدايى وتكىزىلىپ تۇردى. قىرىق جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندا 752 يادرولىق جارىلىس جاسالدى – ونىڭ 114-ءى اتموسفەرادا نەمەسە جەر بەتىندە تۇرعىلىقتى حالىقتى ەشقانداي قورعاۋسىز جاسالدى. مۇنداي سىناقتاردىڭ ۇدايىلىعى جانە ولاردىڭ اۋاعا راديواكتيۆتى زاتتار شىعارۋى قورشاعان ورتاعا جانە تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا سۇمدىق اسەر ەتتى. وسىنىڭ سالدارىنان يادرولىق قارۋدى سىناۋدىڭ ماسكەۋلىك باعدارلاماسىنىڭ قۇپيالارى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ىشىندە ءتۋابىتتى كەسەلدەر پايدا بولۋىمەن, راك اۋرۋلارىنىڭ قاتتى وسۋىمەن, استىقتان ۋلانۋمەن جانە باسقا دا بالەلەرمەن بىرگە شىققان كەزدە ۇرەي مەن نارازىلىق اۋانى كەڭەستىك قازاقستاندى كەرنەپ كەتتى. رادياتسيا اسەرىنىڭ پسيحولوگيالىق جانە ءتاني سالدارلارى ءالى دە قازاق قوعامىنىڭ جانىنىڭ تۇكپىرىندە جاتىر.
حح عاسىردا ەلدىڭ ۇلەسىنە تيگەن اۋىر سىناقتاردىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ ونىڭ ءححى عاسىرداعى بولاشاعى جايىندا ايقىن پايىمداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقتار دالانىڭ ەكسترەمالدى كليمات جاعدايىندا جانە كەڭەستىك كەزەڭدەگى ساياسي قىسىم احۋالىندا ارپالىسا ءجۇرىپ امان قالۋدىڭ امالدارىن تاپقان مويىماس, بەرىك حالىق بولىپ شىقتى. جويىپ جىبەرۋگە تالاي رەت ارەكەت جاسالعانىنا قاراماستان, قازاقتىڭ ءتىلى, پوەزياسى, مۋزىكاسى مەن ۇلتتىق مىنەز ءبىتىمى ازاپتى جىلداردا دا امان قالدى, ەندى ورلەۋ مەن تابىس كەزەڭىندە وركەندەي باستادى.
كەڭەستىك كەزەڭ كەلمەسكە كەتكەننەن كەيىنگى 1991 جىلى وسى ارپالىسا ءجۇرىپ امان قالا الۋ قايتا قاجەت ەتىلدى. قۇلاعان الىپ دەرجاۆانىڭ قيراندىلارىنا تۇرعىزىلعان تاۋەلسىزدىك اۋەلدە قۋانىشتان گورى پروبلەمانى كوبىرەك تۋىنداتتى. ەل بانكروت بولىپ, تيىسىنشە ارەكەت ەتە الماي جاتتى. ەلدىڭ ءوز ۆاليۋتاسى بولمادى, ينفلياتسيا اۋىزدىقتالمادى, ازىق-ت ۇلىك ءونىمدەرى جەتىسپەدى, زاۋىتتار توقتاپ قالدى. ۇكىمەت زەينەتاقى مەن جالاقىنى تولەي المادى. تالايلار ىشەر اسقا جارىمادى. ەل ەكونوميكالىق جانە ساياسي بەرەكەتسىزدىكتىڭ جار جاعاسىنا تىرەلدى. الايدا, ءوزىن ءوزى باسقارعان العاشقى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە-اق قازاقستان حالقى ەلگە كوپتەگەن داعدارىستاردان ويداعىداي وتۋگە كومەكتەسكەن ماتەريالدىق تەتىكتەرگە عانا ەمەس, مورالدىق سيپاتتارعا دا يە بولا الدى.
مۇنداي سيپاتتاردىڭ العاشقىسى – تولەرانتتىلىق. قازاقستاندا 138 ۇلت پەن ەتنوستىق توپتاردىڭ وكىلدەرى ءومىر سۇرەدى. بۇگىنگى بۋىننىڭ اكەلەرى مەن اتالارىن جالپىعا ورتاق باقىتسىزدىق بىرىكتىرگەن. ولاردىڭ ۇرپاقتارى وركەندەۋ جاعدايىندا تاتۋ تۇرۋعا ۇيرەنگەن. يكەمدىلىك پەن تولەرانتتىلىقتىڭ وسىناۋ امبەباپ ۇلتتىق قورىتپاسىن حالىق ەكى ءداۋىردىڭ ءتاجىريبەسىنەن – تيرانيا مەن ەركىندىكتىڭ قوسىندىسىنان قۇيىپ شىعارعان. ءيا, قازاقستان ازيانىڭ بىرەگەي قايناتپا قازانىنا اينالدى, قازىر سول ازاپتى جىلدار ەستەلىكتەر ەلەسىنە كومىلىپ بارادى. بۇل جاس ەل, 16 ميلليون ادامنىڭ ورتا جاسى – 31 جاس. جاستار ومىرشەڭدىكپەن بولاشاققا كوز تىگەدى, ۇلتتىق تولەرانتتىلىق ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە جانە ەل كوشباسشىسىنا دەگەن سەنىمىنىڭ ارقاسىندا نىعايا ءتۇسىپ كەلەدى.
تابىس ناقتى كورىنىپ تۇرسا, جاڭا دەرجاۆانى تۇرعىزۋ ءىسى قۇشتارلىقپەن جۇرەدى. ناتيجە بار جەردە سەنىم دە ارتا تۇسەدى. جيىرما جىل بۇرىن قازاقستان كسرو-نىڭ كەدەي ءارى ارتتا قالعان ورتاازيالىق شەت ايماعى ەدى. بۇگىندە ول ەكونوميكالىق قۋاتى ارتىپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ كەلە جاتقان وڭىردەگى ىقپال ورتالىعى.
تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاقستاننىڭ جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىمى ون ەكى ەسە ارتىپ, 9 000 دوللاردان استى – بۇل مالايزيا دەڭگەيىنە تەڭ وركەندەۋ كورسەتكىشى (2011 جىلدىڭ الدىن الا قورىتىندىلارى بويىنشا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى قايتا ەسەبى 11 مىڭ اقش دوللارىنا جەتەدى دەپ شامالانىپ وتىر – رەد.). بۇل كورسەتكىشتىڭ باسقا دامۋشى ەلدەردىڭ كوبىمەن سالىستىرعاندا تەز وسەتىنى سونداي, 2020 جىلى, بولجام بويىنشا, جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 28 000 دوللاردى قۇرايدى.
جۇمىسسىزدىقتىڭ 5,6 پايىزدى قۇرايتىن اعىمداعى دەڭگەيى قىسقارۋدا, ول اقش-تاعىدان, بريتانياداعىدان, فرانتسياداعىدان, گەرمانياداعىدان ءتومەن. ءوسۋدىڭ نەعۇرلىم قۋانىشتى ءارى كوپ ءۇمىت ەتكىزەتىن بەلگىسى جاس ءارى كەۋدەشىل ورتا تاپتىڭ پايدا بولۋى. راس, ونىڭ كوپتەگەن وكىلدەرى قازىرشە كاسىپكەردىڭ بيزنەستەگى مانسابىنان گورى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارداعى قاۋىپسىز مانساپتى تاۋىرلەۋ كورەدى, دەگەنمەن بۇل دا وزگەرىپ جاتىر.
ەكونوميكالىق ستاتيستيكا جالپى جاعدايدىڭ ءبىر بولىگىن عانا كورسەتەدى. مىنا كىتاپتىڭ تاقىرىبىنان بايقالىپ تۇرعانداي, مەن قازاقستاننىڭ توسىن تارتۋلارعا تولى ەكەنىن كورسەتەمىن. بۇل ەلدىڭ ادامدارى قايىرىمدى, قوناقجاي, اقكوڭىل, اشىق, مادەنيەتتى, ءوزىنىڭ تاريحىن سۇيەدى, تالايى ءان سالادى, ارالاسىپ-قۇرالاسۋعا بەيىم, كوڭىلدى, ومىرگە قۇشتار. بۇل – سۇيكىمدى ۇلت, ونىڭ ديدارىنان سان ءتۇرلى سيپاتتى – ءتان سۇلۋلىعى مەن دالالىق ءرومانتيزمدى قاتار كورۋگە بولادى.
----------------------------------------
سۋرەتتە: ن.ءا.نازارباەۆ پەن دج. ايتكەن.