جاڭاشىل دارىگەر

الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەر

جاڭاشىل دارىگەر

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 30 جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتىپ, وتاندىق مەديتسينانىڭ, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋدە يننو­ۆا­تسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە ەلەۋلى تابىس­تار­عا قول جەتكىزۋدە الماتى قالالىق №5 كلينيكا­لىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى جانات قاسىم­جا­نوۆانىڭ ورنى ەرەكشە. سونداي-اق, جانات كاكىم­سەيىتقىزى الماتى قالاسىنداعى مەدەۋ اۋدانىنىڭ دا باس دارىگەرى. وسى قىزمەتكە كەلگەلى ونىڭ بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە ۇيدە قايتىس بولۋ, انالار مەن بالالار ءولىمى, تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ اس­قى­نۋى سياقتى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تومەن­دە­گەن. باس دارىگەردىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن ا­ل­ما­تى قالاسى, مەدەۋ اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ دەنسا­ۋ­­لىعىن قورعاۋ جانە الدىن-الا مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزۋ مونيتورينگى ۇزدىكسىز جاسالىپ وتىر. ونىڭ بار ىنتا-جىگەرى كلينيكالاردىڭ مو­دەرنيزاتسياسىنا, ولاردىڭ زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالۋىنا جۇمسالادى. سونداي-اق قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىن ەمدەۋ­دە جوعارى مامانداندىرىلعان دياگنوستيكالىق-ەمدىك كومەك كورسەتىلىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنو­لو­گيالاردىڭ كومەگىمەن مۇندا قازاقستاندا جانە ورتا ازيا ەلدەرىندە العاشقى رەت بالالاردىڭ ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسىن وپەراتسيالىق ەمدەۋ ءادىسى ەنگىزىلدى. 2006 جىلى ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن الماتى قالاسىندا ەستۋ قابىلەتى تومەن ەرەسەك ادامدار اراسىندا كوحلەارلىق يمپلانتاتسيا بويىنشا وپەراتسيالار جاسالا باستادى. مۇنداي يننوۆا­تسيا­لار­دى ەنگىزۋ باس دارىگەردىڭ گەرمانيا, اۆستريا, يزرايل, پولشا, جاپونيا, رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ اتاقتى كلينيكالارىمەن جەكە ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلدى. جانات كاكىمسەيىتقىزى 1981 جىلى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ ەمدەۋ فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, 1983-1991 جىلدارى كسرو عا تاماقتانۋ اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىز­­­­مەت­­كەرى بولا ءجۇرىپ, 1990 جىلى كانديداتتىق ديس­سەرتا­تسيا­­­سىن قورعايدى. 1991-1996 جىلدارى ال­ما­تى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا اسسيستەنتى, 1998-2001 جىلدارى الماتى­دا­عى №5 قالا­­­­­­لىق كلي­ني­كالىق اۋرۋحاناسى باس ءدارى­گەرىنىڭ ەمحانا ءجو­نىن­دەگى, 2001-2006 جىلدارى جەدەل-جاردەم مەدي­تسي­نا­­­­­لىق اۋرۋحاناسى باس دارىگەرىنىڭ ەمدەۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى بولدى. 42 عىلىمي ما­قالا, 2 ءادىس­­­­تە­مە­لىك نۇسقاۋلىقتىڭ اۆتورى. جوعار­عى ساناتتاعى ۇي­­ىمداستىرۋشى جانات كاكىمسەيىت­قىزىنىڭ وسى جىلدارى اتقارعان ەڭبەگى باعالا­نىپ, «دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇزدىگى», استانا قالاسى­نىڭ 10 جىلدىق مە­رەيتويلىق مەدالىمەن, «گيپپوكرات-2011» وردەنىمەن ماراپاتتالىپ, «التىن دارىگەر» اتاعىن يەلەندى. قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نا­زار­باەۆتىڭ العىس حاتتا­رىنا يە. مىنە, وسىلايشا حا­لىققا قالتقىسىز قىز­مەت ەتىپ جۇرگەن جانات قا­سىمجانوۆانىڭ ەلىمىزدەگى ساياسي ناۋقان بارى­سىن­داعى «نۇر وتان» پارتيا­سىنىڭ شەشىمى ونىڭ ال­دى­مىزداعى سايلاۋالدى جەكە جوسپارىمەن سايكەس كەلىپ وتىر. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل نيەتى الماتىلىقتار مەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جايلى قامقورلىعىمەن ءۋاج­دەلگەن. ءدال وسى كەزدە ەلىمىز دەموكراتيانىڭ وكى­­­لەتتىلىك ينستيتۋتتارىنا جەكە باستىڭ قاتىسۋىن ەس­ەپ­­كە الماۋعا بولمايتىن كەزەڭدى باستان كەشىرىپ وتىر. جانات كاكىمسەيىتقىزىنىڭ سايلاۋ الدىن­­­­داعى باعدارلاماسىنىڭ وزەكتى يدەياسى – ەكو­نوميكالىق تۇرعىدان دامىعان, ءار ازامات ءۇشىن بەرىك الەۋ­مەت­تىك كەپىلدەر بەرىلگەن, كەدەيشىلىكتى جويعان, تۇر­عىن­دار­دىڭ ءومىر ساپاسى جاق­سار­تىل­عان, سىبايلاس جەم­قور­لىقپەن كۇرەس قامتاماسىز ەتىلگەن مەملەكەت قۇرۋ. ەلىمىزدىڭ باستى پار­تيا­سى الدىمىزعا قويعان وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, پراكتيك رەتىندە جانە جوعارى بىلىكتى مەديتسينا قىز­مەتكەرى جانە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى رەتىندە جانات قاسىم­جانوۆا جىلدار بويى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە جيعان بار تاجىريبەسىن قولدانۋدى كوزدەپ وتىر. – مەنىڭ تاڭداۋىم سانالى تۇردە قابىلدانىپ جاتسا, كاسىبي بىلىگىم مەن ازاماتتىق كوزقارا­سىم­مەن ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا, دەنساۋ­لىق­تارىن ساقتاۋعا جانە سالاماتتى قوعام قۇرۋعا سەبەپشى بولسام, – دەيدى قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋ­تات­تىعىنا ۇمىتكەر جانات كاكىمسەيىتقىزى. - ءويت­كەنى, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماقساتى – جوعارى تا­بىستار, ىڭعايلى تۇرعىن ۇيلەر, بەلسەندى ەڭبەكتىك قىزمەت دەپ سانايمىن. ءوز نەگىزىندە مىقتى ەكو­نوميكا ءار جەكە وتباسى ەكونوميكاسىمەن, ءار ءۇيدىڭ بەرەكەسىمەن انىقتالادى. وسى ماقساتتارعا جەتۋگە كومەكتەسۋ – قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتىنىڭ باستى ماقساتى. اكىمدىك پەن قالالىق ءماسليحات دەپۋ­تاتتارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ, شاھار ەكو­نوميكاسىن كوتەرۋدە, ادامداردىڭ اۋقاتتىلىعىن ارتتىرۋدا كوپتەگەن ىستەردى اتقارۋعا بولادى. ەگەر جانات كاكىمسەيىتقىزى قالالىق ءماس­لي­حاتقا دەپۋتات بولىپ سايلانعان جاعدايدا كاسىپ­كەر­لەردى قولداۋ جانە تاۋارلاردى, جۇمىس پەن قىز­مەتتەردى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا تەندەرلەر وتكىزۋدى ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى. بۇل جەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ساتىپ الۋ فورمالارىن اۋىستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل قويىپ, قالالىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىندە جالعان جانە ساپاسى تومەن ارزان ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋدىڭ جولىن كەسۋگە اتسالىسادى. ال پراك­تيكالىق تاجىريبەسى مول دارىگەر رەتىندە اۋرۋلارعا باعاسى قولجەتىمدى, ەڭ ساپالى زاماناۋي مەدي­تسي­نالىق قۇرال-جابدىقتار مەن ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك دەپ سانايدى. «ارزان پرەپاراتتاردان كوبىرەك» ۇستانىمىنان, ولاردى قولدانعاندا «جوعارى ساپا جانە تيىمدىلىك» ۇستا­نىمىنا اۋىسۋ قاجەت. وسى ماقساتتا اقپاراتتار جيناۋ ءۇشىن ەمحانالاردا تۇرعىندارعا ارنالعان «جەدەل جەلى» ۇيىم­داستىرىلعان. سونداي-اق ول تۇرعىنداردىڭ تالاپ­تارى مەن نارازىلىقتارى بويىنشا شەشىم قابىل­داۋ ءۇشىن قر دسم-ءىن اقپاراتتاندىرىپ, ناقتى دارىلىك قۇرالدارعا جانە جەڭىلدىكپەن, ءارى تەگىن پرەپاراتتارعا مۇقتاج تۇرعىنداردىڭ سانى تۋرالى مالىمەت بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جانات كاكىمسەيىتقىزى سالاماتتى ءومىر سالتى جانە ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك ۇستانىمى – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ دەن­ساۋلىق ساقتاۋ اياسىنداعى جانە تۇرعىنداردىڭ كۇن­دەلىكتى ومىرىندەگى باستى ماسەلەسى بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. دارىگەر رەتىندە اۋماقتىق ەمحانالاردا ەگدە ادامدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق مەكتەبى» پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزبەك. مۇندا سۇحباتتار, سونىمەن قاتار, جالعىز باستى ادامدارعا قارىم-قاتىناس جاساۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى, ولار قامقورلىق, قولداۋدى سەزىنە الا­دى. ديابەت, گيپەرتونياعا شالدىققان ناۋقاستارعا ارنالعان مەكتەپتەر اشىپ, ەمحانالىق قىزمەتتىڭ بۇل باعىتىن ءارى قاراي كەڭەيتۋگە قاجەتتى, بارلىق ەمحانالىق شتاتتارعا ەنگىزىلگەن الەۋمەتتىك قىز­مەت­كەرلەردى جانە پسيحولوگتاردى تارتادى. تەك مەدەۋ اۋدانىندا 70 جاستان اسقان 18 مىڭ ادام تۇ­رادى, ارينە, ولاردىڭ بارلىعى ساپالى مەديتسينا­لىق تەكسەرۋلەر مەن ەمدەۋگە مۇقتاج. كانديدات مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, مادە­نيەت, الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالا­رى­نا جۇمسالاتىن شىعىستارىن ءارى قاراي ارتتى­رۋىن جاقتاپ: «جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بۇگىن قارجى سال­عان سايىن, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا باعا جەتپەس سا­لىم جاسايمىز, تەك كاسىبي دايىندىقتان وتكەن ادام ءوز ەلىنىڭ يگىلىگىنە ەڭبەك ەتىپ, پاي­دا­سىن تيگىزە الا­دى» دەگەندى العا تارتادى. سونى­­مەن قاتار, مەدي­تسي­نا­لىق مەكەمەلەردە ماماندار جەتىسپەۋشىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ستۋدەنتتەردى ناق­­­تى ءبىر مەديتسينالىق ۇي­ىمعا بەكىتىپ, جەڭىلدىك شارت­­تا­رىمەن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىن ايتادى. جاس ماماندارعا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە, مۇ­عالىمدەرگە جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ار­نالعان جاتاقحانالار, جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەردىڭ قۇرىلىسى ولاردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە ما­تەريالدىق اۋقاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلادى. تيىسىنشە, وسى وتباسىلار ءوز بالالارىنىڭ تاربيەسى مەن ءبىلىم الۋىنا كوپ نازار اۋدارىپ, كوڭىل بولەدى. تۇرمىس جاعدايلارىن جاقسارتۋ – ۇلتتىڭ دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋداعى ماڭىزى زور فاكتور بولىپ تابىلادى. بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى 5-10 جىلدان كەزەكتە تۇرادى. تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ جانە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە كەزەكتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنا بارىنشا اتسالىسادى. ەڭ باستىسى, ج.قاسىمجانوۆانىڭ الماتى قا­لا­سى اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ بەلسەندى قىزمە­تىنىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلدان باستاپ №5 قكا اۋماعىندا ەستۋ قابىلەتى تومەن جانە مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ساۋىقتىرۋ ورتالىعى سالىنا باستايدى. بۇل ورتالىق مۇگەدەكتەردىڭ بارلىعىنا قولجەتىمدى بولادى. ىڭعايلى پودەزدەر مەن پاندۋستاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جوسپارلانعان.

بولاشاقپەن ءومىر ءسۇرۋ قاجەتتىلىك. سوندىق­­­تان الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتات­تى­عىنا كانديدات جانات كاكىمسەيىتقىزى قا­­سىم­جا­نوۆاعا سەنىم ءبىلدىرۋىمىز كەرەك. ساپالى جانە قولجەتىمدى ءبىلىم الۋعا, مەديتسينالىق كو­مەككە, تۇرعىن ءۇي مەن تۇرمىستىڭ اباتتى­لى­عىنا, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىنا, كو­شە­لەرىمىزدىڭ ءتارتىبى مەن تىنىش­تىعىنا «ءيا» دەپ داۋىس بەرەيىك, اعايىن!

گۇلزەينەپ سادىرقىزى.

_____________________

ماتەريال اقىسى № 29 سايلاۋ وكرۋگىنەن الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديدات جانات قاسىمجا­نو­ۆانىڭ قورى ەسەبىنەن تولەندى.