ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن تەمىر جول سالاسىندا بۇگىندە حالىق ءۇشىن يگىلىكتى جۇمىستاردىڭ كوپتەپ اتقارىلىپ جاتقاندىعى بەلگىلى. بۇل تۇرعىدا الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن بارىس-كەلىس, تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە ورىندا تۇرادى. وسى ورايدا ەجەلدەن كورشى رەسەي مەن قازاقستان بۇگىندە بۇل سالادا بىرقاتار بايىپتى بايلامدار جاساپ, بولاشاقتا اتقارىلۋى ءتيىس مىندەتەردى جولعا قويۋدا بارىنشا قارقىندى جۇمىستار اتقارۋدا.
قوس مەملەكەت اراسىنداعى تەمىر جول توڭىرەگىندەگى ىنتىماقتاستىق جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلەدى. بۇل سوزىمىزگە جۋىردا رەسەيدەگى قازاقستان ەلشىلىگىندە «رەسەي تەمىر جولى» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنيننىڭ قازاقستاننىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالارىنىڭ ءبىرى – «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتالعانى تاعى ءبىر دالەل بولا الادى. رەسەي تەمىر جول باسشىسىن دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىمدى ساقتاۋداعى جەمىستى ەڭبەگى ءۇشىن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ماراپاتتادى.
«رتج» ااق ءوزىنىڭ شەكارالاس ەلدەرىمەن كوپ جاقتى ىنتىماقتاستىق قاتىناستى دامىتىپ وتىرعاندىعىن ايرىقشا اتاعان ءجون. اتالعان ىنتىماقتاستىق تمد تەمىر جول كولىگى كەڭەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ارىپتەستىك مۇددەلىلىگى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. بۇل ىنتىماقتاستىقتىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور بولعانىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ەكى ەل اراسىنداعى تەمىر جول سالاسىنداعى ءوزارا تىعىز بايلانىس كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىمەن ايتارلىقتاي جاقسارا تۇسكەن. ماسەلەن, قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك تەمىر جولدىڭ ەلەكتروندى تولەم جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ شاراسى قازىرگى كەزدە باستالىپ تا كەتتى. رەسەي مەن قازاقستاندا تەمىر جولدى باسقارۋ مەن ساراپتاۋ نەگىزىندەگى كەزدەسۋلەر ۋاقتىلى جۇرگىزىلسە, مۇندا تاريفتىك ساياسات, م ۇلىكتىك قاتىناس جانە ترانزيتتىك تاسىمالدىڭ جاقسارۋى توڭىرەگىندەگى ءتۇرلى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, شەشىمدەر قابىلدانادى.
تەمىر جولى بار ەلگە ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە تەمىر جول تەحنيكاسىنىڭ تۇرلەرى قاجەت. وسى ورايدا ەلىمىزگە تەمىر جول تەحنيكاسىن جەتكىزۋ ماقساتىندا «رتج ساۋدا ءۇيى» جشس بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلعان. بۇل كۇندەرى اتالمىش كاسىپورىن رەسەيدە وندىرىلگەن تەمىر جول جابدىقتارىمەن قازاقستان رىنوگىن قامتاماسىز ەتۋدە. سونىمەن قاتار «رتج» ااق-تىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارى مەن تەمىر جول تەحنيكالارىن جاسايتىن وزگە دە كاسىپورىنداردىڭ يننوۆاتسيالىق جۇمىستارى دا ەنگىزىلمەك.
رەسەيلىك تەمىر جولمەن سەرىكتەستىك قازاقستانعا ۇلكەن پايدا اكەلەرى ءسوزسىز. رتج حالىقارالىق تاجىريبەسى مەن كەلەشەككە باعدارلى جوسپارى بار الەمدىك كولىكتىك كومپانيالارى قاتارىندا. ول كولەمى جاعىنان الەمدە اقش-تان كەيىنگى ەكىنشى ورىندى السا, ەلەكترلەندىرىلگەن ماگيسترالدىق توراپتارىنىڭ ۇزىندىعى بويىنشا العاشقى ورىندا تۇر. قازىرگى تاڭدا رەسەي فەدەراتسياسى دۇنيە ءجۇزىنىڭ جۇك اينالىمىنىڭ 20 پايىزىن, ال جولاۋشىلار اينالىمىنىڭ 10 پايىزدان استامىن جۇزەگە اسىرىپ وتىر. جولاۋشىلارعا ىڭعايلىلىقتى جوعارىلاتۋ ماقساتىندا 447 جاڭا زاماناۋي ۇلگىدەگى ۆاگوندار ساتىپ الىنعان. ال ەكى جىلدىڭ ىشىندە جوعارى جىلدامدىقتاعى «ساپسان» پويىزى ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگ باعىتىندا 5 ميلليون جولاۋشىنى تاسىمالداعان. كەلەسى جىلدان باستاپ «سيمەنس» كومپانياسى «ساپسان» پويىزىنا قوسىمشا جابدىق ەنگىزۋدى باستاماق. «سيمەنس» دەمەكشى, «سيمەنس», «تالگو», «الستوم», «انسالدو» كومپانيالارى «قتج» ۇك» اق-پەن بىرلەسىپ قازاقستاندا جولاۋشىلار ۆاگونىن جانە لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتتارىن, ەل تەمىر جولىنا قاجەتتى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس قۇرالدارىن شىعاراتىن كاسىپورىندار سالا باستاعانىن دا ايتىپ وتكەن ءجون.
«قازاقستان تەمىر جولى» اق 2008-2011 جىلدارى تاريفتى ءوسىرۋ جانە قارجى تارتۋ ارقىلى 2050 شاقىرىم جولعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىپ, 12109 جۇك ۆاگونى مەن 134 لوكوموتيۆ ساتىپ العان. 47 لوكوموتيۆ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. ماگيسترالدىق جەلى نىساندارى قايتا قۇرىلىپ, دوستىق ستانساسى دامىتىلعان.
2012 جىلعا ارنالعان باعدارلامادا جولدىڭ جوعارعى قاباتىن جاڭعىرتۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەن قايتا جاراقتاندىرۋ, پويىز قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ, دوستىق ستانساسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ سىندى وزگە دە شارالار قاراستىرىلعان.
كومپانيا ماگيسترالدىق جەلىنىڭ تاريفىن كوتەرۋ ارقىلى 600 شاقىرىم جولدى جوندەۋ, 2699 جۇك ۆاگوندارىن, 134 لوكوموتيۆ ساتىپ الۋ, قوستاناي – جەلەزورۋدنىي تەمىر جول تەلىمىنىڭ 46 شاقىرىمىن ەلەكترلەندىرۋگە مۇمكىندىك الماق.
كەلەر جىلى «قتج»ۇك» اق قىزمەت كورسەتۋ اياسىن كەڭەيتە تۇسەدى. ونىڭ ىشىندە جۇك اينالىمى 2012 جىلى 221 145 ميلليون توننا شاقىرىم مەترگە جەتكىزىلىپ, 2011 جىلعى كورسەتكىشتەن 2,5 پايىزعا جوعارى بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
«قتج»ۇك» اق مەن «رتج» ااق ۇيلەستىرىلگەن قاتىناستاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىنداعى قۇجات شەڭبەرىندە تەمىر جول كولىگى مەن حالىقارالىق جۇك تاسىمالىنا كەدەن ىسىندە ءمۇمكىندىك جاساۋ جانە اتالعان كولىك پەن جۇك تاسىمالىنا تۇراقتىلىق پەن باقىلاۋداعى ءوزارا كومەككە كەلۋدى قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق جۇك تاسىمالىندا اقپارات الماسۋدى ۇيىمداستىرۋ, بىرلەسكەن جوبالار مەن جۇمىستاردى دامىتۋ جانە كەدەن ىسىندە قۇقىقتىق نەگىزدەردى ساقتاۋدا ىنتىماقتاستىقتا بولۋ ماسەلەلەرى سياقتى كەشەندى ىستەر دە اتقارىلۋدا.
– قازاقستان مەن رەسەي ەۋروپا مەن ازيا قۇرلىعىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولعاندىقتان, ازيا مەن باتىس ەۋروپا ەلدەرى اراسىنداعى تيىمدىلىگى جوعارى جانە جاڭا باسەكەگە قابىلەتتى مارشرۋتتاردىڭ ىشىندەگى وزگەشە ءترانزيتتى كوپىر سانالادى. تەمىر جول كولىگى اياسىندا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعى بولاشاقتا دا ءوزىنىڭ ۇلكەن ءناتيجەسىن بەرەدى. ءبىزدىڭ جۇك تاسىمالداۋشىلارىمىز الەمدىك دارەجەگە شىعا وتىرىپ, مۇنى ءارى قاراي جالعاستىرا ءتۇسۋى كەرەك, – دەيدى «قتج»ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين.
ءابدىراحمان قىدىربەك.