«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارنايى جوباسى: جاسامپازدىق جەمىستەرى
جيىرما جىلدىڭ ىشىندە اتقارىلعان يگى ىستەردىڭ ارقاسىندا ءاربىر ءوڭىرىمىز وزگەرىپ, ءومىرىمىز جاقسارىپ كەلەدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى وسىنداي وركەندى وزگەرىستەردى بەينەلەيتىن ماتەريالداردى تۇراقتى جاريالاپ تۇرادى. تومەندە قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنان فوتورەپورتاج بەرىلىپ وتىر.ورمان الەمىنىڭ تامىرشىلارى
ارىدەن باستالعان تاۋەلسىزدىك قادامدارىنىڭ اقىلمەن جاسالعانىنا تاڭ قالماسقا بولمايدى. جيىرما جىلدىڭ تورىنە وزعان كەزدە ونى دالەلدەپ جاتۋدىڭ ارتىقتىعىن بىلەمىز. سوندا دا... ءبارى دە تەرەڭدىكتە جاتىر. قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى 1957 جىلى قۇرىلىپ, ۆاسحنيل-ءدىڭ قاراۋىندا بولسا, ەكى جىلدان كەيىن الماتىدان بۋرابايعا كوشىرىلگەن. سونداعى گاپ ءوز-وزىنەن تۇسىنىكتى. «قالىڭ ەلىم قازاعىم, قارا ورمانىمدى» ويلايدى ەكەنبىز. ال 1999 جىلى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى كوكشەتاۋعا قونىس اۋداردى. ياعني, رەسپۋبليكامىزدىڭ عىلىمي الەۋەتى ءوزىنىڭ نەگىزگى زەرتتەۋ اۋماعىنا جاقىنداي ءتۇستى. جالپى, بايتاق ەلىمىزدىڭ 4 پايىزىن عانا ورمان الابى الىپ جاتىر. مۇنداي حالگە قالاي ءتۇسكەنىمىزدى تىزبەلەۋدەن ءمان شىقپاس. ەرتەڭىمىزدى ويلاۋىمىز ءجون. سوندىقتان بۇل جاۋاپتى دا قۇرمەتتى مىندەت بۋرابايداعى عىلىمي ورداعا جۇكتەلدى. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» جۇرتتى ەلەڭ ەتكىزگەن جاڭا جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە قىسقا دا نۇسقا سويلەسەك, ۇجىم جاۋاپكەرشىلىك ۇدەسىنەن شىعا ءبىلدى دەۋىمىزگە بولادى. مۇندا قازاقستان ورماندارىنىڭ ءبىرىڭعاي نەگىزدەگى تيپتىك كلاسسيفيكاتسياسى ءتۇزىلگەن. وسىنىڭ ىشىندە كاسىبي تۇرعىدا ءبولشەكتەنەتىن سانداعان عىلىمي باعىتتار, ۇسىنىستار بار. ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 2006 جىلى بۋرابايداعى دەندروباق پەن اربورەتۋم مەملەكەتتىڭ ايرىقشا قورعالاتىن قور تىزبەسىنە ەنگىزىلدى. ونى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ارنايى ارالاپ كورىپ, ورمان تامىرشىلارىنىڭ قىزمەتىنە ريزا كوڭىل بىلدىرگەنىن گازەتىمىزدە جازعان دا بولاتىنبىز. رەسپۋبليكامىزداعى ورمان اۋماعىن قامتيتىن بىرنەشە فيليالدارى بار ينستيتۋت تابيعي وسكىندەردىڭ گەندىك نۇسقاسىن ساقتاۋمەن قاتار, ۇلكەن كولەمدەگى سەلەكتسيالىق جۇمىستار اتقارادى. ارىگە بارماي-اق, جاڭا قازاقستان جاعدايىنداعى ەرەكشە ءىستىڭ قاتارىنا مەملەكەتتىك رەەسترگە ەنگىزىلگەن «سىمباتتى قاراعايدىڭ» ەكى سۇرپىن جانە «بۇلاندى قاراعايلارىن», «بۋراباي 30», «ۇرىمقاي 38», «شۇباركول», «ۇرىمقاي 53», «ارقاراعاي» ەمەن تۇقىمدارىنىڭ ەلىمىزدە كەڭىنەن پايدالانىلىپ جاتقانىن ايتۋىمىز كەرەك. وسى وسكىندەردىڭ تۇقىمدارى جەدەل اۋدانداستىرىلىپ, جاسىل ايماعىمىزدى جايقالتىپ تۇرعانى كوز قۋانتادى. مۇندا ورمان تۇتاستىعىن قالىپتاستىرۋمەن قاتار, توپىراق ەرەكشەلىگىن ايىرا ءبىلۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس جانە ونىڭ الدىن الۋ دا ماڭىزدى ورىن الادى. ينستيتۋت اياۋلى استانامىزدىڭ جاسىل ايماعىن جايناتۋعا, ارالدى نارلەندىرۋگە سالماقتى ۇلەس قوسۋدا. سونىمەن قاتار, ورماندى قالىپتاستىرۋشى نەگىزگى گەنەتيكالىق توپتىڭ قۇندى اقپاراتتىق قورى قالىپتاسقانى ۇلكەن جەتىستىك رەتىندە حالىقارالىق عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ جوعارى باعاسىن الىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولات ءماجيت ۇلى مۇقانوۆ باسقاراتىن عىلىمي وردادا ءوز ىسىنە بەرىلگەن ادامدار جۇمىس ىستەيدى. تمد جانە الىس شەتەلدەرمەن بايلانىستاردىڭ تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقاندىعى قازاقستاندىق الەۋەتتىڭ وسە تۇسكەندىگىن بايقاتادى. سوڭعى بەس جىلدىڭ وزىندە 5 اۆتورلىق كۋالىك, 5 پاتەنت جانە 1 يننوۆاتسيالىق پاتەنت الىندى. وسى بەس جىلدىڭ ىشىندە 330 عىلىمي ەڭبەك, 4 مونوگرافيا, 3 تالدامالى شولۋ, 3 وقۋلىق, 19 ونەركاسىپتىك نۇسقاۋ جارىق كورگەن. بارىنەن قىمباتى, قازاقستانعا قاتىسى جوق وقۋلىقتاردىڭ ورنىنا جاڭا, دەربەس وقۋلىقتاردىڭ ەلىمىزدەگى ءۇش دەڭگەيلى وقۋ ورىندارىندا كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلە جاتقاندىعى دەر ەدىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى. ينستيتۋت ايتۋلى مەرەكەگە جانە بۇكىلالەمدىك ورمان جىلىنا بايلانىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىردى. اسقاق ەلىمىز الىس-جاقىننىڭ ءبارىن تامساندىردى. اقمولا وبلىسى, بۋراباي اۋدانى.ارنايى بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ اقمولا وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى باقبەرگەن امالبەك.