التىنسارين اتىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك وبلىس ورتالىعىنان 300 شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتىر. الايدا, زاۋدە ءبىر شارۋاسىمەن قالاعا شىعىپ قايتقان التىنساريندىكتەر اۋىلىنا جاقىنداعاندا جولدىڭ ۇزاقتىعىن دا, قيىندىعىن دا ۇمىتادى. اقشاڭقان ۇيلەر اركىمنىڭ كوزىنە وتتاي باسىلادى, جۇرەك جىلىپ سالا بەرەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ىرگەسى شايقالعان 90-شى جىلدارى وبلىستا بىرنەشە كەڭشار ديرەكتورلارى شارۋاشىلىقتى شاشاۋ شىعارماي ۇستاپ قالدى. سونىڭ ءبىرى بوريس كنيازەۆ بولاتىن. سول جىلدارى بەرەكەسى كەتكەن الىس اۋىلداردان كوشىپ كەلگەندەر قوستاناي قالاسىنىڭ جان-جاعىن ىرگەلەي قونىستاندى. ال التىنساريندىكتەردە كوشەمىز دەگەن وي بولا قويعان جوق. بىلىكتى باسشى جاعدايىن جاساپ, تۇرمىسىن تۇزەگەندە عانا ادامدار تۋعان جەردى وگەيسىمەيتىنىن ءاۋ باستا-اق باعامدادى. كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە قالا مەن اۋىلدى تەڭەستىرەمىز دەگەن ساياسات بولىپ ەدى. «قالا مەن دالا قالاي تەڭەسەدى؟» دەپ ويلاعان سول كەزدە جاس مامان بولىپ ىستەيتىن كنيازەۆ. ول ءدال ءبۇگىن دە وسى ويىنان اينىعان جوق. ءويتكەنى اۋىلدىڭ اتى – اۋىل. وندا ەگىن ەگەدى, مال ۇستايدى. ءار نارسەنى ءبۇلتەكتەتپەي ورنىمەن اتايتىن بوريس پاۆلوۆيچ الەۋمەتتىك سالاداعى جۇمىستاردى «ادامدار ەڭبەك ەتىپ ءجۇرگەن جەرىن جاقسى كورۋ ءۇشىن, بالالاردى دۇرىس تاربيەلەۋ ءۇشىن ولارعا قولايلى جاعداي جاساۋ جەتكىلىكتى» دەپ تۇيگەن, سويتكەن دە ىسكە كىرىسكەن.
كنيازەۆتىڭ شىندىعىنشا, الدىمەن ادامنىڭ قارنى توق بولۋى كەرەك. اش ادامعا ەشتەڭە كەرەك ەمەس. ول اۋىل ادامدارىن تۇگەلگە جۋىق جۇمىسپەن قامتۋعا تىرىستى. ەگىن ەگۋگە قازاقتىڭ دالاسى جەتەدى. مال ۇستايدى. اۋىلدا تۇراتىن بارلىق ادام سانى 1900 بولسا, سونىڭ شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ەتەتىنى – 680! جۇمىس جوق دەپ ەكى قولىن قالتاسىنا سالىپ, قاراپ وتىرعان ەشكىم جوق, قالعان بىرەن-سارانى ءوز مالىن اينالدىرادى. ءشوپتىڭ تونناسىن 5 مىڭ تەڭگەدەن ءتۇسىرىپ بەرەدى, جەمى دە دايىن. ايىنا 63800 تەڭگە جالاقى الاتىن اۋىلداعىلار ەشنارسەگە مۇقتاج ەمەس.
مەكتەپ بولماعان جەردە قاي اۋىلىڭ دا تۇل بولادى. سوندىقتان كنيازەۆ الدىمەن مەكتەپ پەن بالاباقشانى قولعا الدى. كەڭەس ۋاقىتى كەزىنەن جۇدەپ تۇرعان مەكتەپتى ەۋروستاندارتپەن جوندەدى. وسىدان ون-ون بەس جىل بۇرىن قۇرىلىس سالاسىنداعى ەۋروستاندارت ءتاسىلى قامىستى اۋدانى تۇگىلى وبلىس ورتالىعىندا ەندى قولعا الىنا باستاعان. «قارلىعاش» بالاباقشاسىن دا ويىنشىقتاي ەتىپ قويدى. بالاباقشانىڭ ءىشى جىلى, ماماندارى, بالانىڭ ويىنشىعى, باسقا كەرەك-جاراعىنىڭ بارلىعى جەتكىلىكتى. اۋىل ىشىندەگى جولداردى جوندەدى.
قالادا دا, اۋىلدا دا ادامدار رۋحاني ازىقسىز تۇرا المايدى. رۋحانيات بولماعان جەردەگى توقشىلىق ازعىندىققا اكەلەدى. كنيازەۆ مۇنى دا ويلادى. كلۋبتى جوندەدى. ىشىنە كىرسەڭ شىققىسىز. وعان ماماندار الىپ, اۋىلدا ايتا قالارلىق كوركەمونەرپازدار ءانسامبلى, ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەۋىن تالاپ ەتتى. ول ورنىنا كەلدى. قازىر اۋىلداعى مەرەكە اۋىل ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىنسىز وتپەيدى. اۋىل ارتىستەرىنىڭ سۇراعانىن شارۋاشىلىق باسشىسى ەكى سوزگە كەلمەي الىپ بەرەدى. بۇل اۋىلداعى مەيرامحانانى كورسەڭىز. التىنسارين اۋىلىنان 30 شاقىرىم جەردە جاتقان ورقاش, سۆوبودنىي اۋىلىنداعىلار اۋدان ورتالىعى قامىستى سەلوسىن الىسسىنىپ, توي-تومالاعىن وسى مەيرامحاناعا كەلىپ وتكىزەدى.
«ۋاقىتتىڭ قۇم ساعاتتاي سۋسىپ كەتەتىنىن بايقاي بەرمەيمىز. ۋاقىتپەن ساناسپاعاندىقتان دا ىستەن ۇتىلىپ جاتامىز». بۇل كنيازەۆ جۇمىسىنداعى باستى قاعيدالاردىڭ ءبىرى. انا مەكتەپ پەن بالاباقشاداعى بالالار يەلىك ەتپەسە, بۇگىن ونىڭ جاساپ جاتقانىنىڭ ءبارى ەرتەڭ جەلگە ۇشپاي ما؟ سوندىقتان ول الەۋمەتتىك جۇمىستاردى جاستار مەن بالالاردىڭ سۇرانىسىنا قاراي بۇرۋدى ويلادى. جاز ايلارىندا بۇل اۋىلعا كەلگەن ادام وازيسكە جولىققانداي اسەردە قالادى. تال-تەرەگى جايقالىپ تۇرادى, اۋىلدىڭ ىشىندە بىرنەشە جەردە فونتان اتقىلاپ تۇر. اۋىلدىڭ قاق ورتاسىندا باسسەين بار. كانيكۋلعا شىققان بالالار سۋعا ءتۇسىپ, كۇنگە كۇيىپ دەمالادى. اۋىلدىڭ «قارادومالاقتارىن» تەك ستاديوننان كورەسىز. ال ەگىن جيىلىپ بولعان سوڭ, قىستىگۇنى اۋىل جاستارىنىڭ بوس ۋاقىتى كوپتەۋ بولادى. وسىنى بايقاعان كنيازەۆ بىرەر جىل بۇرىن شارۋاشىلىقتىڭ ماماندارىنا سپورت كەشەنىن سالامىز دەپ گۇر ەتە قالعان.
– شارۋاشىلىقتىڭ نەگىزگى مىندەتى ەگىن ەگۋ, استىق ءوندىرۋ عوي. قۇرىلىس جۇمىسىن جۇرگىزۋ وڭاي ەمەس ەكەن. سپورت كەشەنى شارۋاشىلىققا 100 ميلليون تەڭگەگە جاقىن قارجىعا ءتۇستى. ال قازىر ول اۋىلداستاردىڭ يگىلىگىنە, جاستاردىڭ, بالالاردىڭ سۇيىكتى ورنىنا اينالدى. ىشىندە دۋش دەيسىز بە, ترەناجەر دەيسىز بە – سپورتقا كەرەكتىڭ ءبارى بار. ۆولەيبول, باسكەتبول, كۇرەس زالدارىندا جارىس قىزىپ جاتادى. ءتىپتى كوماندالارعا بۇرىن ۇيدەن شىعا قويمايتىن ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەردى دە قوسىپ العان. قىس بويى قىزىقتىڭ ءبارى سوندا, – دەيدى بوريس پاۆلوۆيچ.
التىنسارين اۋىلىندا نە ءبىر مايتالمان مەحانيزاتورلار تۇرادى. ولار قازىر بۇرىنعىداي «ەنيسەي» كومباينى مەن «بەلارۋس» تراكتورىن قويعان, شەتەلدىك وزىق تەحنيكالارمەن جۇمىس ىستەيدى. التىنسارين اتىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندەگى تەحنيكا پاركىندە شارۋاشىلىقتىڭ مەحانيزاتورلار دايارلايتىن ءوز كۋرسى بار. ولارعا ساباق وتكىزەتىن بىلگىردىڭ ءبىرى بوريس كيازەۆتىڭ ءوزى.
التىنسارين اۋىلىنىڭ ورتالىعىندا انگار بار. اۋىلعا توتەننەن كەلگەن كىسى ويلاعانداي, بۇل شارۋاشىلىقتىڭ تەحنيكا ساقتايتىن پاركى ەمەس, اۋىل مۋزەيىنىڭ ءبىر ءبولىمى. وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا قۇرىلعالى بەرگى التىنسارين اتىنداعى كەڭشار پايدالانعان تەحنيكانىڭ نەشە اتاسىن وسى مۋزەيدەن تاباسىز. ءتىپتى, وسى وڭىردە ۇلى وتان سوعىسىنان بۇرىنعى جىلدارى جۇرگەن ماشينالار دا اۋىل مۋزەيىندە تۇر. مامىر ايىندا بۇل ءوڭىر قۇلپىرىپ كەتەدى, التىنسارين اۋىلىنىڭ سىرتى قىزعالداق جامىلادى. توپىراق ءيسىنىپ, ءدان سەبەر كەزدە اۋىلداستار دا ەڭبەككە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ ۇمتىلادى. 1 مامىر مەرەكەسى ادامداردىڭ كوڭىلىنە قانات بايلايدى. سول كۇندەرى اۋىل مەرەكەسىن كورسەڭىز! مەرەكە مۋزەيدەگى بۇكىل تەحنيكا شەرۋىنەن باستالادى. ءومىر اعىمىنان شىعىپ قالعان تەحنيكا ماركالارى تۇتاس ءداۋىر تاريحىن, ەڭبەك پەن ەرلىكتىڭ جىرىن ايتىپ بارا جاتقانداي اسەر بەرەدى اۋىلداستارعا.
بيىل التىنسارين اتىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 92 مىڭ گەكتارعا ءدان سەپتى. ونىڭ ءار گەكتارىنان 17,3 تسەنتنەردەن استىق جينادى.
– استىق وتپەيدى ەمەس, وتەدى. رەسەيمەن, باسقا وڭىرلەرمەن كەلىسىمىمىز بار, بىراق سوعان ۆاگون جەتىسپەي جاتىر. استىقتى ساتساق, ول – ادامداردىڭ ەڭبەكاقىسى, ودان قالدى قۇرىلىسى قارجىنى كۇتىپ تۇرعان تۇرعىن ۇيلەر بار. اۋىلدا سەگىز وتباسى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. اۋىل ادامدارىنىڭ تۇرمىسى جاقسارسا, بالالار تاربيەسى دە دۇرىس بولادى. تۇپكى ماقسات سول ەمەس پە؟ ولار – ەلدىڭ ەرتەڭى. ءبارىن دە سولارعا اماناتتايمىز, پرەزيدەنت ايتقانداي, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك ارىپتەستىگى وسىعان سايادى,–دەيدى بوريس پاۆلوۆيچ.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا.
قوستاناي وبلىسى, قامىستى اۋدانى, التىنسارين اۋىلى.