كەشە استانادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «سايلاۋ-2012: جاۋاپكەرشىلىكپەن جانە سالماقتىلىقپەن كەلۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. دوڭگەلەك ۇستەلگە 2012 جىلعى قر پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا قاتىسۋشى ساياسي پارتيالار شتابتارىنىڭ, ەقىۇ/دياقب ميسسياسىنىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ, استانا قالالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانە باق-تىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىنعا قوعامدىق كوميسسيانىڭ تەڭ توراعاسى, «ايت-پارك» پىكىرتالاس كلۋبىنىڭ توراعاسى نۇرلان ەرىمبەتوۆ مودەراتورلىق ەتتى. ول الدىمەن قوعامدىق كوميسسيا 2012 جىلعى 15 قاڭتارعا بەلگىلەنگەن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا بايلانىستى وزدەرىنىڭ ەلەكتورالدى كەزەڭ الدىنداعى قىزمەتتەرىنىڭ جاڭارعاندىعى تۋرالى دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلاردى حاباردار ەتە كەلىپ, ۇسىنىس-پىكىرلەرىن اشىق ءبىلدىرۋدى ءوتىندى.
سونىمەن, العاشقى ءسوزدى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءمۇشەسى مارات سارسەمباەۆ الىپ, سايلاۋ ۇدەرىستەرىنىڭ بەلسەندى ءوتىپ جاتقانىنا توقتالدى. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, قازىرگى كەزدە ساياسي پارتيالار وزدەرىنىڭ سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىستارىن بەلسەندى جۇرگىزىپ جاتىر. ۇگىت جۇمىستارى 2012 جىلعى 13 قاڭتاردا ساعات 24.00-گە دەيىن جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, ول ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى دا ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋماقتارىندا بەلسەندى تۇردە ءجۇرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سايلاۋ ناۋقانىن رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جان-جاقتى كورسەتۋدە. بارلىق ساياسي پارتيالارعا باق-تاردا تەڭدەي ورىن بەرىلىپ كەلەدى. بۇل جونىنەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ءوتىنىش-شاعىمدار تۇسكەن جوق.
بۇدان كەيىن ءسوز العان «ادىلەت» پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ۋدارتسەۆ سايلاۋ ۇدەرىستەرى اشىق بولۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىپ, بىرقاتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان الەۋمەتتىك سۇراۋ سالۋدىڭ ناتيجەسىمەن كەلىسپەيتىندىگىن ءبىلدىردى. «بۇل شىندىققا سايكەس كەلمەيدى, – دەدى ول وسى تۋرالى. – وعان كىمدەردىڭ تاپسىرىس بەرگەنى, كىمدەردىڭ قارجىلاندىرعانى بەلگىسىز كۇيىندە قالىپ وتىر». ال «ازات» پارتياسىنىڭ توراعاسى بولات ءابىلوۆ ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن «ازات» پارتياسى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ءالى تىركەۋدەن وتە الماي كەلە جاتقاندىعىن العا تارتا وتىرىپ, جاڭاوزەندەگى جاعدايلارعا توقتالدى. وسىعان بايلانىستى ول سايلاۋ وتكىزۋ مەرزىمىن كەيىنگە شەگەرۋدى ۇسىندى. ونىڭ بۇل ۇسىنىسىنا جسدپ استانا قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى سەرىكباي الىباەۆ, «ادىلەت» پارتياسىنان كانديداتتىققا ۇسىنىلعان مۇساعالي دۋانبەكوۆ قولداۋ ءبىلدىردى.
بولات ءابىلوۆتىڭ اتالعان ۇسىنىسىنا قوعامدىق كوميسسيانىڭ تەڭ توراعاسى نۇرلان ەرىمبەتوۆ, «اق جول» پارتياسىنىڭ وكىلى ۆلاديمير جۋكوۆ, «نۇر وتان» حدپ ورتالىق اپپاراتى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى دانيار ۆاگاپوۆ, تاعى باسقالار قارسى بولدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, سايلاۋدى كەيىنگە قالدىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى, قازىرگى كەزدە ءوز كانديداتتارىن ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا ۇسىنعان ەلىمىزدەگى سەگىز ساياسي پارتيا ۇگىت شارالارىن بەلسەندى جۇرگىزىپ جاتىر. ال جاڭاوزەندەگى قايعىلى وقيعالارعا بايلانىستى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كوميسسيا قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. قايعىلى وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارىن سول كوميسسيا انىقتايتىن بولادى.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا قاتىسۋشىلار تاراپىنان بىرقاتار سىني تۇرعىداعى پىكىرلەر دە ايتىلعان بولاتىن. سونىڭ ءبىرى – پارتيالار اراسىندا تەلەدەبات وتكىزۋ ەدى. بۇعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى مارات سارسەمباەۆ ناقتى جاۋاپ قايتاردى. ونىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ۇگىت شارالارى كەزىندە ساياسي پارتيالار تەلەدەبات وتكىزىپ, سايلاۋشىلاردى وزدەرىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىمەن تانىستىراتىن بولادى.
جالپى, دوڭگەلەك ۇستەل الداعى سايلاۋ كەزەڭىنىڭ بارلىق سايلاۋالدى ناۋقانى بويىنشا ولشەنگەن ادىستەردىڭ قاجەتتىگى جانە جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرى جونىندە بايسالدى دا ۇيلەسىمدى قىزۋ پىكىرتالاس جاعدايىندا ءوتتى دەپ ايتۋىمىزعا بولادى. ناتيجەسىندە وعان قاتىسۋشىلار سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ ءمۇلتىكسىز ساقتالۋى, سايلاۋ ۇدەرىسى كەزىندە ورنىقتى پىكىر الماسۋلار ورناتۋ جايى, قورىتىندى ەسەپتەردى ازىرلەۋگە قوعامدى قاتىستىرۋ جانە بىرلەسكەن ساراپتامالاردى ءجۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تىركەلگەن شەتەلدىك بايقاۋشىلارمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, سايلاۋ ۇدەرىستەرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن, سالماقتىلىقپەن كەلۋ, «قارا پيار» مەن «لاس» تەحنولوگيالاردى قولدانۋدان باس تارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ, جۋرناليستىك ەتيكا نورمالارى مەن «سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ تالابىن ساقتاۋ نەگىزىندە سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ءوتۋ بارىسى تۋرالى باق-تاردا شىنايى اقپارات جاريالاۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا كەلدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.