2010 جىلدىڭ سوڭىندا, دالىرەك ايتساق, جەلتوقسان ايىندا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءبىر جىل بويعى ءتوراعالىعىنىڭ جەمىستى قورىتىندىسى رەتىندە سارىارقا ءتورىندە بوي كوتەرگەن ەگەمەن ەلدىڭ جاڭا ەلورداسى – استانا قالاسىندا 56 ەلدىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەتتەرى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەقىۇ سامميتىن تابىستى وتكىزگەن جانە ۇزاق ۋاقىتتار بويىنا باسقوسۋدىڭ رەتى كەلمەي جۇرگەن وسى القالى جيىننىڭ 11 جىلدان سوڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولىپ, سونىمەن بىرگە استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا دا قول جەتكىزگەن تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتى 2011 جىلدىڭ تابالدىرىعىن ۇلكەن ابىرويمەن اتتادى.
ءسوز جوق, بۇل ىرگەسىن جاڭادان تىكتەپ, قابىرعاسىن ەندى عانا قاتايتا باستاعان جاس مەملەكەت ءۇشىن وراسان زور جەڭىس ەدى. بۇل پىكىردى تومەندەگى مىنا ءبىر دايەكتەرمەن-اق دالەلدەۋگە بولادى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ اتالعان سامميتتە سويلەگەن سوزىندە «ءبۇگىنگى سامميت – ەقىۇ كەڭىستىگىنىڭ شىعىس ايماعىندا ءبىرىنشى رەت ءوتىپ وتىرعان فورۋم... قازاقستان توراعالىعىنىڭ قۋاتتى ءىس-ارەكەتتەرى, ساياسي كۇش-جىگەرى جالپىەۋروپالىق ۇدەرىستەرگە جاڭاشا سەرپىن بەردى...» دەسە, تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل «مەن قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋ بارىسىنداعى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ءرولىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇگىنگى سامميت ورتالىق ازيانىڭ ۇيىمنىڭ بولاشاعىن انىقتاۋدا بەلسەندى ءرول اتقارۋعا دايىن ەكەندىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى» دەپ اتاپ كورسەتتى. ال ەۋروپالىق وداقتىڭ پرەزيدەنتى حەرمان ۆان رومپەي ءوز ويىن «مەن پرەزيدەنت نازارباەۆتى ەقىۇ-داعى كوشباسشىلىعى ءۇشىن قۇتتىقتاعىم كەلەدى. ەقىۇ-نىڭ ورتالىق ازيادا ءوتىپ وتىرعان ءبىرىنشى ءسامميتى – ايتا قالارلىقتاي وقيعا. ءبىز ءۇشىن قازاقستان ءداستۇردى جالعاستىرۋ مەن وزگەرىستەردىڭ سيمۆولى بولىپ وتىر...», دەگەن سوزدەرىمەن جەتكىزدى.
تاريح ەنشىسىنە كوشكەن جىلدى وسىنداي ايتۋلى دا ايشىقتى ساياسي وقيعالارمەن تۇيىندەگەن قازاق ەلىن جاڭا باستالعان 2011 جىلدا دا ءدۇبىرلى جاڭالىقتار, ماڭىزدى مىندەتتەر كۇتىپ تۇرعان بولاتىن. ولاردىڭ العاشقىسى – ەلىمىزدىڭ ەكى ءىرى مەگاپوليستەرى – استانا مەن الماتى قالالارىندا وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا وتكەن VII قىسقى ازيا ويىندارى ەدى. دەگەنمەن, قازاقستان شەجىرەسىندە ەلەۋلى ورىن الاتىن وسىناۋ وقيعاعا توقتالماس بۇرىن ءسال شەگىنىس جاساۋعا تۋرا كەلىپ تۇر.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 2010 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانى كۇنگى سانىندا «ءبىز قۋاتتى قازاقستان ءۇشىن ەلباسىمەن بىرگەمىز!» اتتى ماتەريال جاريالاندى. وسى ماقالادا وسكەمەندە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعى جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارتۋ ماقساتىندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە رەسپۋبليكالىق ىنتالى توپتىڭ جيىنى بولىپ ءوتكەندىگى تۋرالى حابارلاندى. وسى جيىنعا ەلىمىزدىڭ 16 وڭىرىنەن جينالعان 800 ادامنىڭ اراسىندا بەلگىلى اقىن جانە قوعام قايراتكەرى ولجاس سۇلەيمەنوۆ, «حالىق قاھارمانى», اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى باقىتجان ەرتاەۆ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى ناتاليا گەللەرت, روزاقۇل حالمۇرادوۆ, اناتولي باشماكوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جانە باسقا دا رەسپۋبليكاعا كەڭىنەن تانىمال ادامدار بولدى. شىعىستان بوي كورسەتكەن وسى باستاما قازاقستان حالقى تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ, ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا ءۇن قوسقان حاتتار لەگى گازەت رەداكتسياسىنا 2011 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا دا تولاسسىز كەلىپ جاتتى. اقىرى 15 قاڭتاردا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتىپ, وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا مۇمكىندىك بەرە الاتىن وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ قابىلداۋ تۋرالى ماسەلە كۇن تارتىبىنە قويىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, پارلامەنت ءسال بۇرىنىراق ەلباسىنا وسىنداي ۇسىنىسپەن شىققان بولاتىن. بىراق ەلباسى بۇل ۇسىنىستى قابىلدامادى. دەگەنمەن, پارلامەنت كونستيتۋتسيانىڭ 91-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس پالاتالاردىڭ ارقايسىسىنداعى دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ بەستەن ءتورتى داۋىس بەرۋ ارقىلى اتا زاڭعا وزگەرتۋ ەنگىزۋ تۋرالى زاڭدى قابىلداي الاتىن ەدى. ءىس جۇزىندە سولاي بولدى دا. پارلامەنت ءوزىنىڭ وسى وكىلەتتىگىن تولىق پايدالانىپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. 17 قاڭتار كۇنى مەملەكەت باسشىسى اتالعان زاڭنىڭ كونستيتۋتسياعا ءسايكەستىگىن قاراۋ ءجونىندە كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ءوتىنىش بەرىپ, ول ءوتىنىش قابىل الىندى. ءبىر ايدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان وسى ماسەلەنىڭ توقەتەرىن اقىرى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى ايتتى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ جولداپ, وندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىستى ءوزىنىڭ كوزقاراسىن اشىق مالىمدەدى.
«مەن بۇكىلحالىقتىق سەنىم بىلدىرگەنى ءۇشىن بارشا قازاقستاندىقتارعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن... بۇل – ەكونوميكالىق دامۋ جانە ەلىمىزدى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋداعى باعدارىمىزعا بۇكىلحالىقتىق قۋاتتى قولداۋ مەن سەنىمنىڭ ايعاعى. مەن ءۇشىن حالقىمنىڭ قالتقىسىز قولداۋىنان ارتىق بيىك باعا بولمايدى... ءبىر جاعىنان, مەن سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن قۇرايتىن بۇكىلحالىقتىق باستامانى كەرى قايتارا المايمىن. ماسەلەنىڭ ەكىنشى قىرى, مەن ەلباسى جانە كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە بولاشاق ساياساتكەرلەرگە جاڭىلىس باعىت سىلتەيتىن ىسكە جول بەرە المايمىن», دەپ اتاپ كورسەتىلدى ۇندەۋدە. وسىلاردى ايتا كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى ءوز وكىلەتتىگىنىڭ ەكى جىلعا قىسقاراتىنىنا قاراماستان, مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەتىنىن جەتكىزدى.
وسىلايشا, 2010 جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قولداۋ بىلدىرۋىمەن كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەگە, ياعني بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ ىسىنە 2011 جىلدىڭ اقپانىندا نۇكتە قويىلىپ, ول جاڭا سيپاتقا يە بولدى. 2011 جىلدىڭ 4 اقپانى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىنداۋ تۋرالى» جارلىعى شىقتى. دەي تۇرساق تا, ءار نارسەنى رەتىمەن بايانداۋ ءۇشىن بۇل اڭگىمەنىڭ جالعاسىن كەيىنگە شەگەرە وتىرىپ, جىل باسىندا بولعان وقيعالارعا قايتا ورالۋعا تۋرا كەلىپ وتىر. ول – پرەزيدەنتتىڭ جىل سايىنعى ءداستۇرلى قازاقستان حالقىنا جولداۋى.
2011 جىلعى قاڭتار ايىنىڭ 28-ءى كۇنى جاسالعان جولداۋ قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارعا توقمەيىلسىپ تۇرىپ قالمايتىنىن, ءوزى بەلگىلەگەن دامۋ باعىتىمەن العا قاراي قارىشتى قادام باسا بەرۋگە نيەتتى ەكەنىن تاعى دا كورسەتىپ بەردى. «ءبىزدىڭ باعدارلامالارىمىزدىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن نىعايتۋ» دەپ اتاپ كورسەتىلدى قۇجاتتا. وسى تۇرعىدا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە 2011 جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا ستراتەگياسىن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ جانە حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. العا وزا وتىرىپ ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىندە پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي «جۇمىسپەن قامتۋ-2020», «2011-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ», سول سياقتى «اقبۇلاق» باعدارلامالارى قابىلدانىپ, جۇمىس ىستەۋدە. 2011 جىلدىڭ وزىندە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتيتىنداردى, جۇمىسسىزداردى جانە از قامتاماسىز ەتىلگەن حالىقتى وقىتۋ جانە ولاردىڭ ەڭبەككە ورنالاسۋىنا جاعداي جاساۋ ءۇشىن 14,6 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ وتىر. ال رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا – 5,3 ميلليارد تەڭگە, ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ جۇمىلعىشتىعىن ارتتىرۋعا 18,2 ميلليارد تەڭگە, سول سياقتى, جۇمىس ىزدەپ وزگە جەرلەرگە قونىس اۋدارۋشىلارعا تۇرعىن ءۇي سالۋعا نەمەسە ارەندالىق تۇرعىن ءۇي الۋلارىنا 11,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. بارلىعى وسى اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2011 جىلعا بيۋدجەتتەن 40,2 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ وتىر. «اقبۇلاق» باعدارلاماسى 2011 جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ ىسكە قوسىلدى. ەكى كەزەڭدى – 2011-2015 جانە 2016-2020 جىلداردى قامتيتىن قۇجاتتا بارلىق اۋىلدىق ەلدى-مەكەندەردىڭ ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتۋ ءجۇيەلەرىنە قولجەتىمدىلىگىن 80 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلسە, قالالىق جەرلەردە بۇل كورسەتكىش 100 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس. ءبۇتىندەي العاندا, «2011-2020 جىلدارعا ارناعان حالىقتى سۋمەن قامتۋ ءجونىندەگى «اقبۇلاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن» جۇزەگە اسىرۋعا 900 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جولداۋدا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى مەن تىلدەردى دامىتۋ ماسەلەسىنە دە ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جەكە كرەدوسىنا اينالۋى ءتيىس دەگەن ءسوز العاش رەت وسى قۇجاتتا كورىنىس تاپتى. «ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتىمىز. بۇگىندە جاڭا «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» ارقاۋىندا نارىق سۇرانىسىنا باعدارلانعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ يننوۆاتسيالىق مودەلى قالىپتاستىرىلۋدا. ول بارلىق جوو-لار ءۇشىن ۇلگى بولۋى كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن جولداۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى قازاقستاندا حالىقتىڭ ماقساتتى توپتارىنىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن باقىلاۋدىڭ ۇلتتىق باعدارلامالارى كەشەنىن ەنگىزۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىلاتىندىعىن دا وسى جولداۋ جولدارىنان وقۋعا بولادى.
2011 جىل تۋرالى اڭگىمە قوزعاي وتىرىپ, وسى جىلدىڭ ايتۋلى وقيعالارىنىڭ بىرىنە اينالعان ءVىى قىسقى ازيا ويىندارى تۋرالى ايتپاي كەتۋ مۇلدە قيسىنسىز بولار ەدى. «جەكسەنبى كۇنى بىرنەشە جىلدان بەرى تاعاتسىزدانا كۇتكەن كۇنىمىز دە كەلىپ جەتتى. وسى كۇنى استاناداعى «استانا-ارەنا» جابىق ستاديونىندا قىسقى ازيا ويىندارى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلىپ, ءال-كۋۆەيت قالاسىنان باستاۋ العان ازيادانىڭ الاۋى الىپ ارەنادا ورناتىلعان ويىنداردىڭ باس قازاندىعىندا تۇتاندى», دەپ جازدى ارقاشاندا جان جۇباتار جاڭالىقتاردىڭ جارشىسى بولۋعا ۇمتىلاتىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى 1 اقپان كۇنگى سانىندا. ازيادانىڭ اشىلۋ ءراسىمى ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن وراسان زور اۋقىمدى سالتاناتپەن ۇيىمداستىرىلدى. جەردىڭ كيەسى مەن ەلدىڭ يەسىن تانىتقان فولكلورلىق قويىلىمدار بىرىنەن سوڭ ءبىرى تىزبەكتەلىپ ءوتىپ, ستاديونعا جينالعان 27 مىڭعا جۋىق كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالدى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆ, ءانشى-كومپوزيتور ەسكەندىر حاسانعاليەۆ, اتاقتى سپورتشىلار ءامين تۇياقوۆ پەن جانىبەك ساۋرانباەۆ, كۇمىس كومەي انشىلەرىمىز نۇرجامال ۇسەنباەۆا مەن روزا رىمباەۆا سياقتى حالقىمىزدىڭ اياۋلى ۇل-قىزدارىنىڭ وسى سالتاناتتى شارانىڭ تورىنەن تابىلۋى, ونىڭ ءمان-ماڭىزى مەن ۇلتتىق ناقىشىن ارتتىرا ءتۇستى. ويىنداردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى.
«الەم حالقىنىڭ تەڭ جارتىسى مەكەندەيتىن ازيا قۇرلىعىنداعى بۇل ءدۇبىرلى جارىس – بيىلعى جىلدىڭ ەڭ ۇلكەن سپورت مەرەكەسى. ءبىز مۇنداي قۇرلىقتىق شارانى تمد جانە مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت وتكىزىپ وتىرمىز. بۇل جاسامپاز شارانىڭ قازاق جەرىندە ءوتۋى – ەلىمىزگە كورسەتىلگەن قۇرمەت پەن سەنىمنىڭ جارقىن ايعاعى دەپ بىلەمىن. بۇل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنىڭ بەتاشار وقيعاسى بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى مەملەكەت باسشىسى وسى سالتاناتتى راسىمدە سويلەگەن سوزىندە.
شىنىن ايتۋ كەرەك, ەلىمىزدىڭ قوس قاناتىنداي استانا مەن الماتىدا قاپتالداسا وتكەن قىسقى ازيا ويىندارىن كورگەن دە ارماندا, كورمەگەن دە ارماندا. نەسىن ايتاسىڭ, قۋانىشتان حالقىمىزدىڭ توبەسى كوككە جەتكەندەي بولسا, جاستارىمىزدىڭ كەۋدەسىن ماقتانىش سەزىمدەر كەرنەدى. سوعان سايكەس, سايىستارعا باپتاپ قوسقان سپورتشىلارىمىز دا نامىستى قولدان بەرمەي, وزدەرىنىڭ قابىلەت-قارىمدارىن بارىنشا كورسەتە ءبىلدى. جارىستار كەزىندە كوك بايراعىمىزدىڭ قايتا-قايتا جەلبىرەپ, ءانۇرانىمىزدىڭ ءجيى-ءجيى شىرقالۋى وعان ايعاق. ايتارى جوق, كەۋدەمىز بيىك, مەرەيىمىز ۇستەم بولدى. ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان 32 التىن, 21 كۇمىس, 17 قولا – بارلىعى 70 مەدالدى جەڭىپ الىپ, ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى.
«ادىلدىك پەن شەبەرلىك استاسقان ءدۇبىرلى دودا ناعىز مىقتىلاردى انىقتاپ بەردى. ازيادا بارىسىندا دوستىقتىڭ ىزگى جالاۋى جەلبىرەپ, قۇرلىق ەلدەرىنىڭ ءانۇراندارى شىرقالدى. بۇل سپورت مەرەكەسى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنىڭ جارقىن بەتتەرىنە اينالادى دەپ سەنەمىن», دەپ اتاپ كورسەتتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ جابىلۋ ساتىندە سويلەگەن سوزىندە.
12 اقپان كۇنى استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كەزەكتى ءحىىى سەزى بولىپ ءوتتى. 600-دەن استام دەلەگات قاتىسقان سەزدە مەملەكەت باسشىسى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. ەلباسى ءوز سوزىندە پارتيا سەزىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن قاستەرلى مەجە – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ وتىرعاندىعىن, وسىدان 20 جىل بۇرىن دەربەس دامۋ جولىنا ءتۇسكەنىمىزدى ايتا كەلە, بۇل جولدىڭ شىن مانىندە ەل تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىرىنىڭ باستاۋىنا – جاسامپازدىق پەن قارىشتى دامۋدىڭ داڭعىلىنا اينالعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. وسى سەزدە ءسوز سويلەگەن نۇروتاندىقتار ءبىراۋىزدان نۇرسۇلتان نازارباەۆتى «نۇر وتان» حدپ اتىنان پرەزيدەنتتىككە كانديدات ەتىپ ۇسىندى.
ءسوز ورايىندا قازاقستان باسشىسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدەن باس تارتۋىنىڭ الەمدىك ساياساتكەرلەردى دە بەي-جاي قالدىرماعاندىعىن ايتا كەتۋ قاجەت. ماسەلەن, «رەفەرەندۋم تۋرالى يدەيانىڭ جان-جاقتى قولداۋ تابۋى قازاقستان حالقىنىڭ پرەزيدەنتكە ۇلكەن سەنىمىن ايعاقتايدى. سوعان قاراماستان اتالعان شەشىمنەن باس تارتۋ, ونىڭ ۇستىنە مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسى قازاقستان باسشىسىنىڭ دەموكراتيا قۇندىلىقتارىنا دەگەن ادالدىعى مەن ءوز حالقىنىڭ دەموكراتيا ماقساتتارىنا سەنىمىن كورسەتىپ بەردى. پرەزيدەنتتىڭ دەموكراتيانى نىعايتۋ ماقساتىندا دەموكراتيالىق قاعيداتتاردى تۇراقتى قولداۋى وتە ماقتانارلىق قادام جانە باتىل شەشىم بولىپ تابىلادى», دەپ ءبىلدىردى ءوز پىكىرىن اقش-تىڭ نيۋ-دجەرسي شتاتىندا تۇراتىن ساياسي عىلىمدار دوكتورى رۋف نيلسەن.
كوكتەمنىڭ جەر-جاھانعا شۋاعىن شاشقان العاشقى كۇندەرىنىڭ بىرىندە استانادا قازاقستان ايەلدەرىنىڭ تۇڭعىش سەزى ءوتتى. بۇل دا تاۋەلسىز قازاق ەلى ءومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلدى. تاعىلىمدى تاريحىمىز قايراتكەرلىك قاسيەت قونعان انالاردان كەندە بولعان ەمەس. ۇلان-عايىر دالادا ۇرپاق ماقتانىشىنا اينالعان تالاي ۇلاعاتتى انالار وتكەن. ولاردىڭ وشپەس ونەگەسى مەن ولمەس ءداستۇرى جاڭا قازاقستاندا جاراستى جالعاسىن تابۋدا. ەل مەن ەرگە سىن بولعان كەزەڭدە ايەل-انالار وتباسى مەن قوعام جۇگىن قايىسپاي كوتەرە ءبىلدى. سىزدەر وتباسى بەرەكەسىن ساقتاۋمەن بىرگە, تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىنە دە ەسەلى ۇلەس قوسىپ كەلەسىزدەر, دەپ جەتكىزدى ءوز ويىن مەملەكەت باسشىسى وسى سەزدە سويلەگەن سوزىندە. سەزگە نيدەرلاندى كورولدىگى لەيدەن قالالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, شىعىستانۋشى زيفا-الۋا مۇراتقىزى اۋەزوۆا ارنايى كەلىپتى. قازاقتىڭ ۇلى جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ نەمەرەسى ءوز سوزىندە قازاق ايەلدەرىنىڭ وسىنداي القالى جيىنىنا قاتىسقانىنا ءدان ريزا ەكەنىن ءبىلدىرىپ, قازاقستاننىڭ بۇگىنگى اتاق-ابىرويى تورتكۇل دۇنيەنى باۋراپ تۇرعانىن ايتىپ, ءوزىنىڭ قازاق جۇرتىن باتىسقا تانىتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىن ماقتانا حابارلادى.
وسىنىڭ الدىنداعى جىلى عانا ەقىۇ-عا تابىستى توراعا بولىپ, الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان قازاقستان 2011 جىلدىڭ ورتاسىنان باستاپ تاعى ءبىر جاۋاپكەرشىلىگى مول مىندەتتى اتقارۋعا كىرىستى. ول – 57 مەملەكەت مۇشە بولىپ تابىلاتىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ قۇرمەتى بولاتىن. وسى جىلدىڭ 28 ماۋسىمىندا استانادا اتالعان ۇيىمنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ 38-ءشى سەسسياسى ءوتتى. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. ءوز سوزىندە قازاقستان باسشىسى «جاۋىردى جابا توقۋ» جولىن تاڭداماي, يسلام الەمىنە قاتىستى كوپتەگەن اششى شىندىقتىڭ بەتىن اشتى.
«يكۇ-عا مۇشە ەلدەر الەمدىك ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ 70 پايىزىن باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. الايدا, ولارعا الەمدىك ءىجو-ءنىڭ تەك 2,5 پايىزى جانە الەمدىك تاۋار اينالىمىنىڭ 11 پايىزى عانا كەلەدى. جاعدايدىڭ بۇلاي قالىپتاسۋى ءبىز ءۇشىن مۇلدەم ورىنسىز دەپ سانايمىن. ءبىزدىڭ ۇيىمعا مۇشە ءاربىر مەملەكەتتىڭ, تۇتاستاي العاندا ۋممانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن جوعارىلاتۋ قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز سوزىندە. بۇل ايتىلعانداردى ءبىر عانا ۇلتتىڭ ۇدەسىندە شەكتەلىپ قالماي, جەر شارى حالىقتارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, مۇسىلمان الەمى جۇرتشىلىعىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇرەگى سىزدايتىن ادامنىڭ ءسوزى دەپ ۇققان ابزال. سەسسيادا يكۇ شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك بويىنشا ءوزارا كومەك كورسەتۋ جۇيەسىن جونگە كەلتىرۋ, ەنەرگەتيكا سالاسىنا اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار تارتۋ, يسلام الەمىنە دامۋدىڭ شيكىزاتتىق باعىتىنان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جولىنا قاراي كوشۋ, ۇيىم اياسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ جانە باسقا دا كوكەيكەستى ماسەلەلەر جان-جاقتى اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. ءوز سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى اتاۋىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى دەگەن اتاۋعا وزگەرتۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردى.
بۇل جىلى سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا دا 20 جىل تولىپ وتىر. سەمەي پوليگونى سياقتى «ادامزاتتىڭ اجداھاسىن» قۇرساۋلاۋ دا ن.نازارباەۆتىڭ باتىل شەشىمىنىڭ ارقاسىندا ءمۇمكىن بولدى. سوندىقتان دا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 2010 جىلى يادرولىق پوليگون جابىلعان 29 تامىزدى «جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان باس تارتۋدىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك كۇنى» دەپ جاريالادى. وسىعان وراي وسى جىلدىڭ 27 تامىزىندا يادرولىق سىناققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنىنە ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. وسى باسقوسۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قانات ساۋداباەۆ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان جولداۋىن وقىپ بەردى.
«1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا مەنىڭ جارلىعىممەن سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلدى. بۇل ادامزات تاريحىنداعى حالىقتىڭ قالاۋىمەن جابىلعان ەڭ العاشقى پوليگون. يادرولىق سىناقتاردىڭ زارداپتارىن ءوزىنىڭ باسىنان وتكەرگەن قازاقستان حالقى بۇكىل الەمدەگى پوليگونداردىڭ جابىلعانىن قالايدى», دەپ اتاپ كورسەتىلدى ەلباسى جولداۋىندا.
2011 جىلدىڭ سوڭىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولماقشى. كسرو-داي الىپ يمپەريانى قۇلاتۋ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە وڭايعا تۇسكەنىمەن, تمد سياقتى قۇرىلىمدى قۇرۋ سونشالىقتى وڭاي بولا قويعان جوق. ويتكەنى, 1991 جىل بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ كسرو-دان قۇتىلۋدى جەتى باستى اجداھادان قۇتىلعانداي كورىپ, ەندى قايتىپ وداققا بىرىكپەسپىز دەپ, ارقايسىنىڭ دەربەس مەملەكەت بولۋعا تالپىنىس جاساپ جاتقان شاعى بولاتىن. وسىنداي ساتتە ولارعا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن قۇرايىق دەۋ جاڭاعى ءوزىمىز ايتقان «اجداھانىڭ» اۋزىنا باسىمىزدى ءوز ەركىمىزبەن سۇعايىق دەگەنمەن بىردەي ەدى. بىراق ءدال وسىنداي سىندارلى كەزەڭدە دە قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءىستىڭ جايىن الىستان ويلايتىن كورەگەندىگى ۇلكەن ءرول اتقاردى. ءسويتىپ, ن.نازارباەۆ 1991 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ اشعاباتتاعى باسقوسۋىندا كسرو-دان بولىنگەن رەسپۋبليكالاردىڭ باسشىلارىن 21 جەلتوقسانىندا الماتىدا جينالۋعا شاقىردى. اقىرى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن الماتىدا باس قوسقان بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ (بالتىق بويى رەسپۋبليكالارىنان وزگە) باسشىلارى الماتى دەكلاراتسياسىنا قول قويعانى بۇگىندە كوپشىلىككە ءمالىم.
2011 جىلدىڭ 5 قىركۇيەگىندە تاجىكستاننىڭ استاناسى دۋشانبە قالاسىندا وتكەن تمد-عا ءمۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا دا ءبىز اتاپ كورسەتكەن ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرىلىپ, 20 جىلدىق مەرەيتوي قارساڭىندا دوستاستىقتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا تاعى ءبىر شولۋ جاسالدى جانە العا تىڭ ماقساتتار بەلگىلەندى.
قىركۇيەك ايىنىڭ ورتاسىندا نيۋ-يورك قالاسىندا وتكەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىنىڭ 66-سەسسياسىن دا 2011 جىلدىڭ باستى وقيعالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە باعالاۋعا بولادى. دۇنيە ءجۇزى مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى باس قوسقان وسى القالى جيىنعا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
«نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز باسىندا تاۋەلسىزدىك العانىنا 20 جىل تولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جارعىسىن ۇدايى بەرىك ۇستانۋمەن كەلە جاتقانىن قاداپ ايتىپ ءوتتى. ەلباسىمىز ەلىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكى ءىرى ءىستى باستاپ بەرگەنىن ورىندى ەسكە سالدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – قازاقستاننىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋسىز الەمگە ادامزات تاريحىندا العاش قادام باسقاندىعى. «بۇل مەنىڭ ەلىمنىڭ جاھانداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلى ۇلەسىم», دەدى نازارباەۆ دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ مارتەبەلى مىنبەرىنەن. ارتىق-كەمى جوق, ءدال سولاي. وتكەن جىلى وسىندا, ۆاشينگتونداعى يادرولىق قارۋسىزدانۋ جونىندەگى جاھاندىق سامميتتەن جازعان ماقالامىزدا: «بۇكىل الەم تاريحى – سوعىس تاريحى, قارۋلانۋ شەجىرەسى. مىڭداعان جىلدار بويى ادامدار ادامداردى قىرىپ-جويۋدىڭ جاڭا جولدارىن ويلاپ تابۋ ءۇشىن جانتالاستى, مەملەكەتتەر جويقىن قارۋ-جاراقتى كوبەيتكەن ۇستىنە كوبەيتۋگە ۇمتىلدى. مىڭداعان جىلدار بويى حاليف, پاتشا, كورول, يمپەراتور, گەنسەك اتاۋلىنىڭ ءبارى ءوز ەلىنىڭ بەس قارۋى بويىندا بولۋىن, جاتجۇرتتىقتاردى جاپپاي قىرىپ-جويۋعا دايىن تۇرۋىن كوزدەدى. تەك ءبىر ەل عانا جاڭا قارۋعا ۇمتىلۋ بىلاي تۇرسىن, قولىنا كەلىپ ءتۇسىپ تۇرعان اسا الاپات قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. تەك ءبىر ەر عانا ايرىقشا ايبىن بولاتىن قاتەرلى قارۋدىڭ وڭەشىنە ءوز قولىمەن قۇم قۇيدى. ول ەلدىڭ اتى – قازاقستان. ول ەردىڭ اتى – نۇرسۇلتان» دەگەنىمىز سوندىقتان ەدى».
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇۇ مىنبەرىنەن سويلەگەن ءسوزى دە, قازاق ەلىنىڭ قارۋسىزدانۋ باعىتىنداعى قايران قالدىرارلىق قادامدارىن جەرىنە جەتكىزە بەينەلەگەن گازەتىمىزدىڭ 2011 جىلدىڭ 22 قىركۇيەگى كۇنگى «سەنىم مەن بىرلىك ادامزاتقا اۋاداي قاجەت» دەپ اتالاتىن ماقالا دا قازىرگى زاماننىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنىڭ اۋقىمى مەن ونىڭ الدىن الۋدىڭ ادامزات ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي ەتىپ كورسەتىپ تۇر. شىنىمەن دە, نەبىر تار جول, تايعاق كەشۋلەردەن وتكەن قازاق ەلىنىڭ, سول زوبالاڭدى دا زارداپتى جىلداردان قورىتىندى شىعارا بىلگەن قازاقستان باسشىسىنىڭ قارۋسىزدانۋ, بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ۇلان-عايىر. سودان تەك ادامزات بالاسى ساباق الا بىلسە دەپ تىلەيىك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا 20 جىل تولۋىنا بايلانىستى قازان ايىنىڭ 12-13-ءى كۇندەرى استانا مەن سەمەي قالالارىندا «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» اتتى اسا ءىرى فورۋمنىڭ ءوتۋى دە قازاقستان ءۇشىن 2011 جىلداعى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالدى.
قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان القالى جيىننىڭ كۇن تارتىبىنە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ تەزىرەك كۇشىنە ەنۋىنە تىڭ سەرپىلىس بەرۋ, يادرولىق قارۋلار مەن وزگە دە يادرولىق جارىلعىش قۇرىلعىلار ءۇشىن ىدىراعىش ماتەريالدار وندىرۋگە تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمدى ازىرلەۋ, يادرولىق قارۋدان ادا ايماقتار ءپرينتسيپىن ءتيىمدى ەنگىزۋ جونىندە پراكتيكالىق نۇسقاۋلىقتار قالىپتاستىرۋ جانە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىنا سايكەس يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ سياقتى ماسەلەلەر شىعارىلدى. وسى قارالعان ماسەلەلەر بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتار دا قابىلداندى. ولاردىڭ ىشىنەن يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن دەپ اتالاتىن قورىتىندى قۇجات – استانا دەكلاراتسياسىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. گفر-ءدىڭ ەكس-ءمينيسترى گ.-د.گەنشەردىڭ, وار-دىڭ ەكس-پرەزيدەنتى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ف. دە كلەركتىڭ, ماگاتە باسشىسى يۋ.امانونىڭ, سول سياقتى اقش-تىڭ, قىتايدىڭ, رەسەيدىڭ رەسمي وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىنىڭ ءوزى-اق اتالعان فورۋمنىڭ اۋقىمى مەن ماڭىزىن ايعاقتاي تۇسەدى.
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ىشىندە جاھاندىق دەڭگەيدە قانشاما ماڭىزدى ىستەرگە باستاماشى بولىپ, بۇل تۇرعىدا قىرۋار جۇمىستار تىندىرىپ ۇلگەرگەنىن قانشالىقتى كەلىستىرە بايانداساق تا, ەگەر تىرشىلىك تىرەگى سانالاتىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋى تۋرالى دەرەكتەرگە جۇگىنبەسەك, ايتقاندارىمىزدىڭ ءبارى انشەيىن سىلدىر سوزگە ۇقساپ كەتۋى دە مۇمكىن. بۇل باعىتتاعى جەتىستىكتەردەن, ياعني ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيىنەن تومەندەگى ازدى-كوپتى تسيفرلاردىڭ ءوزى-اق قاناعاتتانارلىقتاي ماعلۇماتتار بەرە الادى.
بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا ەڭبەكاقىلارى 2007 جىلعا قاراعاندا 2011 جىلى ەكى ەسەدەن استامعا ءوسىپ, 67 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ايتارلىقتاي كەمىدى. ول 2007 جىلعى 7,3 پايىزدان, 2011 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا 5,4 پايىزعا دەيىن قىسقاردى. وسى كەزەڭدە 1ملن. 170 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
2008-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە عانا 19,7 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى كەزەڭدە 535 مىڭ قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتتى.
2008 جىلدىڭ قاڭتارىنان بەرى جاڭا تۋعان بالاعا تولەنەتىن ءبىر جولعى جاردەماقى مولشەرى 2 ەسە ءوستى. جاڭا تۋعان ءسابيدىڭ ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىنگى كۇتىمىنە بەرىلەتىن جاردەماقى 2,6 ەسەدەن استامعا ارتتى. 2011 جىلى ءتورت جانە ودان دا كوپ بالا تۋعاندارعا بەرىلەتىن جاردەماقى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 4,6 ەسەدەن استامعا ءوستى.
ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ شىعىندارى ءىس ءجۇزىندە 2 ەسەگە ۇلعايدى. ەگەر 2007 جىلى ول 480,7 ملرد. تەڭگە بولسا, 2011 جىلى 898 ملرد. تەڭگەدەن استى. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار قاتارى 4000 نىسانعا كوبەيدى. 137 بالاباقشا سالىنسا, 2011 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 65-ءى ىسكە قوسىلادى. 2007 جىلدان بەرى 343 مەكتەپ جانە 49 تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى سالىندى. يۋنەسكو ەسەبىنە سايكەس, 2008 جىلى قازاقستان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا 129 ەلدىڭ ىشىندە ءتورتىنشى ورىن الدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمى 2 ەسەدەن استامعا ءوسىپ, 2007 جىلعى 311 ملرد. تەڭگەدەن 2011 جىلى 640 ملرد. تەڭگەگە جەتتى. كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايدى.
جىل سوڭىنا وسىنداي جەتىستىكتەرمەن جەتكەن قازاقستان 16 جەلتوقساندا ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتتى. «جۇلدىزدى جيىرما جىلدا ءبىز ەلدىڭ كوشىن اۋدارماي, شاڭىراعىن شايقالتپاي, ىرگەسىن بەكىتىپ, شەكاراسىن زاڭ جۇزىندە شەگەلەدىك. مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارىن نەگىزدەپ, التىن ارقاۋى ءۇزىلىپ قالعان ەلدىك ءداستۇردى قايتا جالعاپ, ونى بەرىك ورنىقتىردىق. ەلتاڭبانى ايشىقتاپ, كۇن استىندا التىن قىرانى قالىقتاعان كوكبايراقتى شارىقتاتىپ, ءانۇراندى شىرقاتتىق. جۇلدىزدى جيىرما جىلدا ۇلتتى ۇيىستىرىپ, قايماعى بۇزىلماعان بەرەكەلى بىرلىك ورناتتىق», دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت 15 جەلتوقسان كۇنى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىندە. وسىنداي داڭقتى كۇنگە ورايلاستىرىلىپ استانادا بوي كوتەرگەن «ماڭگىلىك ەل» سالتانات قاقپاسى دا قازاقستاندىقتاردىڭ 20 جىلدا قول جەتكىزگەن زور تابىستارىن پاش ەتەتىن بەلگى رەتىندە 2011 جىلدىڭ ايتۋلى وقيعالارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
ءسوزىمىزدى تۇيىندەي كەلە, 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا عانا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلىمىزدە 75 جوبانىڭ ىسكە قوسىلعانىن ايتۋ قاجەت. وسى ءبىر ازعانتاي مالىمەتتەردەن-اق قازاق ەلىنىڭ قازىرگى تاڭداعى قارىشتى قادامىنىڭ قانداي ەكەنىن باعامداي بەرۋگە بولادى. قازاقستاندىقتار بولاشاقتا بۇل قارقىننىڭ ەسەلەنە تۇسەرىنە دە كامىل سەنەدى.
سەيفوللا شايىنعازى.