قاراشانىڭ 27-ءسى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي باستاپ كەلگەن قازاقستاندىق رەسمي دەلەگاتسيا مەن ءبىر توپ ونەر شەبەرلەرىن انكارا اۋەجايىنان تۇركيا پارلامەنتىنىڭ ۆيتسە-سپيكەرى سادىك ياكۋب پەن قازاقستاننىڭ تۇرىك رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆ قارسى الدى.
قازاق ەلىن تۇرىك مەملەكەتىمەن جاقىنداستىراتىن, تۋىستىق ارنالارىن جالعايتىن ارقاۋلارعا ارعى-بەرگى تاريحتى قاۋزاي يەك ارتساق, قانشاما ىزگىلىكتى ىزدەرگە قانىعا تۇسەتىنىمىز انىق. ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتى دەگەندە اتا-باباسى وعىزداردىڭ قارا شاڭىراعىنان, كيەلى قازاق جەرىنەن ەنشىسىن الىپ, انادولىعا قونىس اۋدارعان بۇگىنگى تۇرىك وركەنيەتىنىڭ تامىرى ءالى دە سول بايىرعى بايتاق دالاسىمەن اجىراماستاي كۇيدە بۇلكىلدەپ سوعىپ جاتقانىنا كامىل يلاناسىز. وسى كىرشىكسىز پەيىل قازاق ەلى ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىك تاڭىنا قول جەتكىزگەندە تاعى دا باسقالاردان بۇرىن كورىنىس تاۋىپ, تاعدىردىڭ تالاي تار جول, تايعاق كەشۋلەرىندە رۋحى جانشىلماعان حالىق قازاقتىڭ قۋانىشىنا قازاقپەن تەڭدەي شاتتاندى دەسەك, ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس.
«تۇرۇك» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزىنىڭ ءتۇبىرىن ءبىر عالىمدار «تۋىندايتىن», «كوبەيەتىن» دەگەن ماعىنامەن ساباقتاستىرسا, ەندى بىرەۋلەرى ونى «قۇدىرەتتى», «كۇشتى», «كەمەل» دەپ جەتىلدىرە تارقاتادى. قالاي دەگەنمەن دە بۇل ەكى ءتۇرلى تۇجىرىمنىڭ تۇرىك باۋىرلاردىڭ اتىنا ابدەن لايىق ەكەنىن راستايتىن قۇندىلىقتار جەتكىلىكتى. بۇل ورايدا ءتۇرىك بالاسىنىڭ باعىنا تۋعان ايگىلى عازي مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ شوقتىعى وزگەلەردەن بيىك تۇراتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. 1920 جىلى ناۋرىزدا تۇركيانىڭ ومىرىندە ايتۋلى وقيعا ورىن العانىن مۇنداعى كونە شەجىرە تالماي تارازىلايدى. ەلدىڭ ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ سايلانعان سول اتاتۇرىك تۇركيانى ءوز الدىنا جەكە تاۋەلسىز رەسپۋبليكا بولۋعا ءتيىس دەپ شەشىم قابىلداپ, كەزىندە تۇرىك مەملەكەتى دەگەن ۇعىمدى العاش قالىپتاستىرعان تۇلعا ەكەنىن بۇگىندە تۋعان جۇرتى بارىنشا ارداقتاپ, ماقتان تۇتادى. تۇرىك تاريحىندا 1923 جىلدىڭ 2 قازانى تاۋەلسىز تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعان كۇنى رەتىندە اتاپ وتىلەدى. استانانىڭ ىستامبۇلدان انكاراعا كوشىرىلگەن كەزى دە سول جىلدار. ال تۇرعىندارىنىڭ سانى بۇگىندە 4 ملن.-عا جەتەتىن شاھاردىڭ كەشەگىسى مەن كەيىنگى تىرشىلىگىن ءمىنسىز باياندايتىن تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر بوياۋى كىسى قيالىن مۇنان دا تەرەڭ تىلسىم تەڭىزگە باتىرادى.
قازىرگى انكارا كەلبەتى اتاتۇرىك رۋحىمەن اسقاقتاپ تۇر. كەشەگى حالىقتىڭ ءجۇرىپ وتكەن سوقپاعىنان جاس ۇرپاق ونەگە الىپ ءوسۋى ءۇشىن كەمەڭگەر تۇلعاعا ارناپ كەشەن سالىنۋىنىڭ ءوزى كوپ جايتتەن حابار بەرەتىندەي. ونىڭ تۇرعىزىلۋ سىرىنا ۇڭىلسەڭىز, ءبىر ادامنىڭ عانا جانقيار ەڭبەگىنە ەمەس, جالپى تۇرىك مادەنيەتىنىڭ تەرەڭنەن قازىلعان التىن قۇدىعىنا كەزىككەندەي كۇي كەشەسىز. اتاتۇرىك دۇنيەدەن وزا سالا قولعا الىنعان كەشەننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى 1944 جىلدان باستالىپ, اراعا ون جىل سالعاندا حالىق مۇراسىنا اينالسا, 1953 جىلى تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ دەنەسى انكاراعا قايتا جەرلەنگەن. مىنە, سول كەزدەن باستاپ رۋحاني كەشەنگە اتباسىن بۇرمايتىن قوناق كەمدە-كەم. قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءتوراعاسى قايرات ءماميدىڭ تۇركياعا ساپارىن قاراشانىڭ 28-ءى كۇنى ءدال وسى قاسيەتتى ورىنعا تاعزىم ەتۋدەن باستاۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. توراعا مۇستافا اتاتۇرىك كەشەنىندەگى «ارىستاندار اللەياسىن» تاماشالاپ, تۇلعاعا ورناتىلعان ەسكەرتكىشكە توقتالدى, «تاۋەلسىزدىك مۇناراسىنان» ءوتىپ, قۇرمەتتى قوناقتار قولتاڭبا قالدىراتىن كىتاپقا تىلەگىن جازدى.
قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق تورقالى تويى قارساڭىنداعى شارانىڭ تۇرىك مەملەكەتىمەن اراداعى تۋىستىق بايلانىستى جاراسىمدى ونەگەمەن جالعاستىرىپ, ەكى ەلدىڭ ساياسي, مادەني ىنتىماقتاستىعىنىڭ ارتا تۇسۋىنە تيگىزەر ىقپالى مول بولماق. ءبىر-ءبىرىنىڭ قۇندىلىعىنا قۇرمەت كورسەتۋدەن وزگەلەرگە ونەگە كورسەتىپ وتىرعان ەكى ەلدىڭ تۋىستىق سەزىمدەرىن ايشىقتايتىن نىساندارعا توقتالساق, استانادا – اتاتۇرىككە, ال انكارادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ارناپ ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلعان. سەنات توراعاسىنىڭ اتاتۇرىك كەشەنىنەن كەيىن ن.نازارباەۆ ەسكەرتكىشىنە اتباسىن بۇرۋىندا ءۇلكەن ءمان بار. قوس پرەزيدەنتتىڭ ارمان-اڭسارى تۋعان ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. سول باقىتقا قول جەتكىزگەن ەر ەسىمى ءوز ەلىندە عانا ەمەس, وزگە جۇرتقا دا ۇلگى دەگەن ۇعىمدى ساناعا قۇيارداي تۇركيا استاناسىندا ەلباسىعا تۇرعىزىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش.
وسى كۇنى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ق.ءمامي تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى دجەميل چيچەكپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلاندى. ق.ءمامي ايتقانداي, ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا الداعى جىلى جيىرما جىل تولادى. بۇل كەزەڭدە ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىل ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ ساپالىق تۇرعىداعى جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. «وعان قازاقستان مەن تۇركيا باسشىلارى زور ەڭبەك ءسىڭىردى», دەدى ق.ءمامي.
ق.ءمامي «جاڭا سينەرگيا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءناتيجەلەرىن جوعارى باعالادى جانە بيىلعى 9 ايدا ەكى ەلدىڭ تاۋار اينالىمى 2 ميلليارد دوللاردان اسقانىن اتاپ ءوتتى. ق.ءماميدىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى دامىتۋدا پارلامەنتارالىق بايلانىستاردىڭ ماڭىزى زور. قازاقستان مەن تۇركيا پارلامەنتتەرىندە دەپۋتاتتاردىڭ دوستىق توپتارى بار.
تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (تۇركپا) اياسىنداعى ۇنقاتىسۋدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ جايىندا ايتا كەلىپ, ق.ءمامي تۇركيالىق ارىپتەسىن قولايلى ۋاقىتتا قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. تۇركى ىقپالداستىعىنىڭ ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى قازاقستان سەناتىنىڭ توراعاسى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر كەڭەسىنىڭ ەرەكشە ءرولىن اتاپ ءوتتى. ق.ءماميدىڭ ايتۋىنشا, «تۇركى كەڭەسىنىڭ بيىلعى قازان ايىندا الماتىدا العاشقى ءسامميتىنىڭ وتكەنى جانە ونىڭ حاتشىلىعىنىڭ قۇرىلۋى تۇركىتىلدەس حالىقتار اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەردى».
كەزدەسۋ بارىسىندا ق.ءمامي الداعى جىلعى قاڭتار ايىندا پارلامەنت ماجىلىسىنە سايلاۋ وتەتىنى تۋرالى حابارلادى. توراعا اتاپ ءوتكەندەي, سايلاۋ قازاقستانداعى دەموكراتيالىق جاڭعىرۋلاردى ودان ءارى دامىتۋعا باعدارلانعان. «ءبىز سايلاۋ ناۋقانىنا باسا نازار اۋدارامىز», دەدى ق.ءمامي جانە ول: «پارلامەنتتىك سايلاۋ حالىقارالىق تالاپتار مەن ستاندارتتارعا تولىق سايكەس وتەدى», دەپ اتاپ كورسەتتى.
د.چيچەك بارلىق قازاقستاندىقتاردى ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى جانە وسى جىلداردا قول جەتكەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاڭارۋلار ناتيجەلەرىن جوعارى باعالادى. «مەن قازاقستاندا بىرنەشە رەت بولدىم جانە سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ جەتىستىكتەرىن ءوز كوزىممەن كوردىم», دەدى د.چيچەك. تۇركيا پارلامەنتى باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, «قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا ەشقانداي داۋلى ماسەلەلەر جوق, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق تابىستى دامىپ كەلەدى, حالىقارالىق ماسەلەلەر بويىنشا ءبىزدىڭ باعدارىمىز ۇقساس. وعان ەكى ەل باسشىلارىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور» .
ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدا پارلامەنتارالىق بايلانىستاردىڭ نەگىزگى ءرولىن اتاپ وتە كەلىپ, د.چيچەك «پارلامەنتارالىق ۇنقاتىسۋدى ودان ءارى بەلسەندىلەندىرۋدە سەنات توراعاسى ق.ءماميدىڭ وسى ساپارى ماڭىزدى» ەكەنىن ايتتى.
تۇستەن كەيىن توراعا انكارا قالاسىنىڭ مەرى م.گوكچەكپەن كەزدەستى. گەنچليك پاركىنىڭ كونتسەرت زالىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي وتاندىق ونەر شەبەرلەرىنىڭ كونتسەرتى ءوتتى. وپەرا جۇلدىزدارىنان نۇرجامال ۇسەنباەۆا, جان تاپين, ازامات جىلتىركوزوۆ, ءداستۇرلى انشىلەردەن جازگۇل داڭىلباەۆا, گۇلزيا ستامبەك, سونداي-اق «ناز» تەاترىنىڭ بي ءانسامبلى, «بەلەس», پرەزيدەنت وركەسترىنىڭ حالىق انسامبلدەرى ونەردىڭ ورىنە قيالاسا, قوڭىر كۇزدەگى قوبىز ۇنىنەن انكارا جانى تەربەلىپ تۇردى.
قاراشاش توقسانباي – انكارادان.