تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى ستراتەگيالىق يادرولىق كۇشتەردىڭ تاعدىرى بولدى. ەگەر بىزدە «قىرعي-قاباق سوعىس» جىلدارىندا يادرولىق قارۋ ادامزاتقا قاتەر ءتوندىرۋشى كۇش بولىپ تانىلسا, 90-شى جىلدارداعى گەوساياسي وزگەرىستەر بۇل قارۋدى اۋماقتىق تۇتاستىقتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرۋ ورىن الدى. سوندىقتان دا قازاقستاندىق باق يادرولىق قارۋدان ايرىلماۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇلكەن پىكىرسايىستار ۇيىمداستىرىپ جاتتى. ەگەر سول جىلدارى يادرولىق قارۋدان ايىرىلمايمىز دەپ ءبۇكىلالەمدىك ۇستانىمعا قارسى شىقساق, قازاقستاننىڭ قازىر قانشالىقتى دارەجەدە دامىعانى بەلگىسىز بولار ەدى. قولىمىزداعى 1400 يادرولىق وقتۇمسىعى بار 104 سس-18 جانە 240 قاناتتى زىمىراندار ۇلان-عايىر اسكەري كۇش بولعانىمەن, ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا, ساياسي سەنىمدىلىگى مەن بولجالدىلىعىنىڭ قالىپتاسۋىنا جاقسى اسەر ەتۋى ەكىتالاي ەدى.
بولاشاقتى وتە دۇرىس بولجاعان قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ بەيبىتسۇيگىش ساياسات ۇستاندى. 1992 جىلدىڭ 22 مامىرىندا قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى شارتتىڭ ليسسابون حاتتاماسىنا قول قويىپ, يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتاتىنىن بۇكىل الەمگە پاش ەتتى.
يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسى قارىم-قاتىناسىن جاقسارتۋ فاكتورلارىنىڭ دا ءبىرى بولدى. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىق جونىندەگى شارتتا «قازاقستان ءوز اۋماعىنداعى ستراتەگيالىق يادرولىق كۇشتەردىڭ ساقتالۋىندا كۇردەلى جۇيەنىڭ قالىپتاسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى اسكەري قۇرامالارعا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ستراتەگيالىق اسكەري كۇشتەرى مارتەبەسىن بەرۋدى تانيدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ۋاقىتشا ورنالاسقان يادرولىق قارۋلار تولىق جويىلعانشا نەمەسە ول رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋماعىنا تولىق اكەتىلگەنشە ونى قولدانۋ تۋرالى شەشىمدى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىمەن كەلىسىپ جاسايدى» دەلىنگەن.
وسى شارت قازاقستاندا ورنالاسقان ستراتەگيالىق يادرولىق كۇشتەردىڭ كەيىنگى تاعدىرىن ءتۇپكىلىكتى شەشتى.
يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ قازاقستان باسشىسىنىڭ ساياسي جاعىنان اسا ماڭىزدى, دۇرىس قادامى بولدى. ەگەر يادرولىق قارۋدان ايىرىلمايمىز دەگەن ساياسات ۇستالسا, شەت ەلدەرمەن, سونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىمەن اراداعى قاتىناستىڭ قانداي بولارى بەلگىسىز ەدى.
1994 جىلعى 5 جەلتوقساندا بۋداپەشتە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ (ياقتش) دەپوزيتاريلەرى – اقش, ۇلىبريتانيا جانە رەسەي قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقاندىعى ءۇشىن قاۋىپسىز جولمەن دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىندىگى تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. ارتىنان بۇعان قىتاي مەن فرانتسيا دا قوسىلدى.
قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان يادرولىق قارۋدىڭ تاعدىرىنا باتىس كەزىندە قاتتى الاڭدادى. باتىس ساراپشىلارى قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزۋدە نەگىزگى ءرول اتقارعانىن ەسكەرە وتىرىپ, كسرو تاراعان سوڭ ستراتەگيالىق يادرولىق ارسەنالدان باس تارتسا دا وزىندە تاكتيكالىق يادرولىق الەۋەتتى قالدىرۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار ايتىپ جاتتى. بۇل شىندىققا جاقىن بولاتىن. بىراق قازاقستان ءوز اۋماعىنداعى بارلىق يادرولىق كۇشكە قاتاڭ باقىلاۋ قويا ءبىلىپ, ول اۋماعىمىزدان تولىق اكەتىلگەنشە نەمەسە تولىق جويىلعانشا جالعاستىردى. ءسويتىپ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ىسىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسۋ ارقىلى كوپتەگەن شەت ەلدەردىڭ, سونىڭ ىشىندە اقش پەن باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ سەنىمىنە يە بولىپ, ءوزىنىڭ ساليقالى ساياسات ۇستاناتىن ەل ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى دا ارتتى.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستان بارلىق ادامزاتقا يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان ەل رەتىندە بەلگىلى جانە ونى تاراتپاۋعا, جاساماۋعا شاقىرۋعا تولىق قۇقىلى. بۇل تۋرالى بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن دا 2010 جىلى قازاقستانعا كەلگەن ساپارىندا اتاپ ايتتى. قازىر قازاقستان يادروسىز الەم جولىندا بۇكىل ادامزاتتىڭ باقىتى ءۇشىن بەلسەندى قادامدار جاساۋدا. سونىڭ ءبىرى 2011 جىلدىڭ 12-13 قازانىندا استانادا بولعان «يادروسىز الەم» اتتى حالىقارالىق فورۋم.
باۋبەك سومجۇرەك, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى.