بيىلعى جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىمەن بىرگە ەلباسى جارلىعىمەن سەمەي اتوم پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 20 جىل تولۋى دا كەڭىنەن اتالىپ ءوتىپ جاتىر. ول ەندى دۇرىس تا, ويتكەنى, اتوم اجداھاسىنىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلۋى ەل ەگەمەندىگىنىڭ جەڭىسى مەن جەمىسى بولىپ تابىلادى.
بەيبىت زاماندا قىرىق جىلعا سوزىلعان قىرعىنعا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارمەنىمەن نۇكتە قويىلعانىن بۇگىندە الەم حالقى مويىندادى. ياعني, بۇل ەشقانداي دالەلدەۋدى كەرەك ەتپەيتىن داۋسىز اقيقات. زامانىمىزدىڭ اقيىق اقىنى ولجاس سۇلەيمەنوۆ باستاعان يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىلەرى دە سول كەزدەگى رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ جاس تا جىگەرلى باسشىسىنا ارقا سۇيەگەنى راس. «بىلەسىڭ, بىلگەن سوڭ ايتاسىڭ» دەمەكشى, سول شاقتا سەمەي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كەشىرىم بوزتاەۆتىڭ قاراماعىندا قىزمەت ىستەگەندىكتەن, بۇل ازاماتتىڭ دا وداقتىق اسكەري ۆەدومستۆومەن ىمىراسىز ايقاسقا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن كۇندەلىكتى اقىلداسا وتىرىپ, نارتاۋەكەلگە بارعانىن كوزىمىز كوردى.
سولايى سولاي. بىراق وسى ورايدا ءومىر بويى ەل ىشىندە ءجۇرگەندىكتەن سول كەزدە كوزىمىز كورگەن, ءوزىمىز كۋا بولعان جايتتەردى دە «ەشكىم دە, ەشتەڭە دە ۇمىتىلماۋى ءتيىس» دەگەن ماعىنادا ايتپاسقا بولمايدى. اينالىپ كەلگەندە, وسى كەزدە نۇرەكەڭ بولسىن, ولجەكەڭ بولسىن سان جىلداردان بەرگى حالىقتىڭ الاڭ كوڭىلىن ءدوپ باسقانىنا سۇيسىنەسىڭ! ال حالىقتىڭ الاڭ كوڭىلى دەگەندى بوسقا ايتىپ وتىرعان جوقپىز. وعان مىسال كەرەك بولسا, ايتايىق.
ماسكەۋدە ح1ح پارتيا كونفەرەنتسياسى ءوتىپ جاتقان شاقتا سەمەيدە سول كەز ءۇشىن ەرەكشە ءبىر وقيعا بولدى. ياعني, قالاعا وبلىسىمىزدىڭ جەر-جەرىنەن كەلىپ وسىنداعى مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ كۋرسىندا وقىپ جاتقان 60 مۇعالىم ماسكەۋدە ءوتىپ جاتقان القالى جيىن پرەزيديۋمىنىڭ اتىنا جازىلعان يادرولىق سىناق ايماعىنداعى تۇرعىندار اراسىندا ناۋقاس جانداردىڭ كوبەيىپ كەتكەندىگىن, بالالار ءولىمىنىڭ ارتىپ بارا جاتقاندىعىن, ال سوعان قاراماستان, ءدۇكەندەردە كوكونىس, ەت, ءسۇت ءونىمدەرىنىڭ تاپشى ەكەندىگىن باياندايتىن ءۇندەۋلەرىن وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە الىپ كەلدى. بۇل ومىرىمىزگە ەندى عانا ەنە باستاعان دەموكراتيانىڭ العاشقى ۇشقىنى ەدى. ال ۇشقىننان جالىن پايدا بولاتىنى تاعى دا دالەلدەۋدى كەرەك ەتپەيدى. بۇگىن مۇنى, جوعارىدا ايتقانداي, ەشكىم دە ۇمىتىلماۋى كەرەك دەگەن ماعىنادا قوزعاپ جاتىرمىن.
بىردە ساياسي اعارتۋ ءۇيىنىڭ ۇلكەن زالىندا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ كەزەكتى پلەنۋمى ءوتىپ جاتقان-دى. ۇزىلىسكە شىقساق, ۆياچەسلاۆ كوبرين دەگەن ازامات فويەدە «يادرولىق سىناقتارعا جول بەرىلمەسىن!» دەپ جازىلعان پلاكاتتى قولىنا ۇستاپ تۇر. مۇنى كورىپ ءبارىمىزدىڭ كوزىمىز باقىرايىپ كەتتى. ونى قولداپ اكەتۋ قايدا, ءبارىمىز دە ءۇنسىز قالدىق. ايتەۋىر, ءبىر جاقسىسى – وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسى ەشتەڭە بولماعانداي قالىپ تانىتتى. سونسوڭ باسقالار دا تىنىشتالدى.
سول ۆ.كوبرين 1986 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى م.گورباچەۆ پەن سول كەزدەگى بەيبىتشىلىك جونىندەگى كەڭەس كوميتەتىنىڭ توراعاسى يۋ.جۋكوۆتىڭ اتىنا يادرولىق سىناقتاردى توقتاتىپ, باسقالارعا ۇلگى كورسەتۋ جونىندە حات جولدادى.
ونىڭ بۇل حاتىنا جاۋاپ كوپ كۇتتىرگەن جوق. يۋ.جۋكوۆ حات اۆتورىنىڭ يدەياسىن تولىقتاي قولدادى. ال بۇل ورايدا وبلىستىق پارتيا كوميتەتى ءارى-ءسارى كۇيدە قالعانىن جاسىرۋعا بولمايدى. نە دەسەك تە ەندى كۇش الا باستاعان ۆ.كوبرين سەمەيدەگى بەيبىتشىلىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ شىعا كەلدى. سودان كەيىنگى جەردە ونىڭ قايراتكەرلىك قابىلەتى اشىلىپ سالا بەردى. 1987 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بەيبىتشىلىك جونىندەگى كەڭەس-امەريكان مارشىنا بارىپ كەلگەن ول سول جىلدىڭ تامىز ايىندا يادرولىق سىناقتارعا قارسى ەرتىس وزەنى جاعاسىندا وتكىزىلگەن ماڭىزدى ءبىر شاراعا ۇيىتقى بولدى. وسى ارادا مۇڭلى اندەر ورىندالىپ, ەرتىس وزەنىنە قاعاز قايىقتار جىبەرىلدى. ال كەلەسى ايدا ۆياچەسلاۆ كوبرين قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا ەدىل وزەنى بويىمەن تەپلوحودتا وتكىزىلگەن بەيبىتشىلىك شەرۋىنە قاتىسىپ قايتتى. ال 7 قاراشا – ءتوڭكەرىس مەرەكەسىندە ول تاعى دا يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋ جونىندە ۇران جازىلعان پلاكاتپەن شىقتى.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز سودان باستاپ قاشان پوليگون جابىلعانشا تىنىم تاپقان جوق. كەيىننەن «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسىنە اينالدى. بىراق شىندىعىن ايتۋ كەرەك, وبلىستىق پارتيا كوميتەتى ول ءوزىنىڭ كانديداتۋراسىن كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا ۇسىنعاندا قولداي قويعان جوق. ءتىپتى, ونى ايتاسىز, ۆياچەسلاۆ گريگورەۆيچتى سەمەيدەگى بەيبىتشىلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كەتىرىپ تىندىق. سوعان ءوزىمدى دە كىنالى ساناپ, ودان بەرتىندە كەشىرىم دە سۇرادىم. تانىمەن بىرگە جانى دا كەڭىنەن جاراتىلعان ازاماتتىڭ ەشكىمگە كەك تۇتپاي, ماسەلە وندا ەمەس, ماسەلە ءبىزدىڭ ورتاق جەڭىسىمىزدە دەگەنىن قايتىپ ۇمىتارسىڭ!
ءيا, سەمەيلىكتەر ونى و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەنىمەن, ەشقاشان ۇمىتپايدى. ال وعان 1999 جىلى سەمەي قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى بەرىلدى. ول مۇنداي اتاققا ابدەن لايىق بولاتىن.
ۆلاديمير پيگاۆاەۆ, جۋرناليست.
سەمەي.