تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا جەرۇيىق مەكەن قازاقستاننىڭ داڭقىنىڭ ءدۇبىرى ەستىلىپ, بابالار كوزىندەي كوك بايراعىمىز كوتەرىلەر بولسا, وندا تەرەڭ ويلى سۋرەتكەر شاكەن نيازبەكوۆتىڭ قولتاڭباسى بار. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك تۋ اۆتورىنىڭ تاعدىرى قاي قىرىنان الىپ قاراساڭىز دا قىزعىلىقتى. ارداقتى اعامىز كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە ايگىلى «ۆولگا» جەڭىل اۆتوكولىگىن قۇراستىرعان بەس ينجەنەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەس. ءبىز بۇل جولى قازاقستانداعى ديزاين ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, قر ونەر قايراتكەرىنەن تۋدىڭ قالاي «تۋعانىن» سۇراعان ەدىك.
– شاكەن وڭلاسىن ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋى قالاي ومىرگە كەلدى؟
– تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۋىن جاساۋعا قىلقالام شەبەرلەرى, ياعني سۋرەتشى-ديزاينەرلەر اراسىندا بايقاۋ جاريالانعانى ءجونىندە جوعارعى كەڭەستەن ەربول شايمەردەنوۆ دەگەن ازامات حابارلاعان بولاتىن. ۇتامىن دەگەن وي بولعان جوق. كونكۋرسقا قاتىسۋعا بەل بۋدىم. شىن پەيىلىممەن, نيەتىممەن دۇنيە ءجۇزىندەگى بارلىق تۋلاردىڭ فوتولارىن جيناپ الىپ, زەرتتەۋگە كىرىستىم. ءسويتىپ, قازىرگى تۋدى جاساۋعا وتىردىم... تۋ دەمەكشى, مىنانداي قىزىق وقيعا بولدى. تەلەفون شىلدىر ەتە قالعاننان كەيىن كوتەرىپ ەدىم, بىرەۋ ءوزىن قاراعاندىدان حابارلاسىپ تۇرمىن دەپ تانىستىردى. «ءسىزدىڭ تۋىڭىزدىڭ كولەمى دۇرىس ەمەس», دەيدى. «نەگە؟» دەدىم. «بۇۇ بەكىتكەن ستاندارتتان اۋىتقىعانسىز». «ءۇشبۇرىشتى, ءتورتبۇرىشتى, ءۇش تە ەكى تۋ بار ەكەنىن بىلەسىز بە؟» دەپ ەدىم, ءۇنسىز قالدى.
– مەن دە وسىنى سۇرايىن دەپ ەدىم. مەملەكەتتىك تۋدىڭ ەنى ۇزىندىعىنىڭ جارتىسىنا تەڭ. تۋ كولەمىنىڭ بەكىتىلگەن ولشەمدەرى بولا ما؟
– ءبىزدىڭ تۋىمىزدىڭ كولەمى – ءبىر دە ەكى. قازاقتىڭ جەر كولەمى اجەپتاۋىر. تابيعاتى الۋان ءتۇرلى. قىسقا تۋ جاقسى جەلبىرەمەيدى. استانامىز جەل وتىندە تۇر. الماتىداعى جاعداي كەرىسىنشە. ءار جاقتاعى جەلدىڭ باعىتى دا ارقالاي. سول سەبەپتى دە تۋىمىز شولتاڭداماي, ەركىن جەلبىرەپ تۇرسىن دەگەن نيەتپەن وسى ولشەمگە توقتادىق.
– تۋدى «تۋدىرۋعا» 600-گە تارتا اۆتور قاتىسقان ەكەن؟ ياعني, وسىنشاما يدەيا مەن نۇسقالار بولدى دەگەن ءسوز عوي؟
– كونكۋرس ەكى ايعا سوزىلدى. ءبىرىنشى وتىرىس, ەكىنشى وتىرىس, ءۇشىنشى وتىرىس بولدى. ار جاعىنىڭ سانىن بىلمەيمىن. ايتەۋىر كوپ بولدى. بىرەۋگە اناۋ ۇنايدى, بىرەۋگە مىناۋ ۇنايدى دەگەندەي. ءبىرىنشى ورىن العانعا دەيىن مەن بارلىق يدەيالارىمدى تولىق كورسەتپەي ءجۇردىم. سەبەبى, سول كونكۋرسقا قاتىسقاندار ءوز جاقتاۋشىلارىن ابدەن «مەنىڭ ءسوزىمدى سويلە» دەپ كوندىرىپ العان. سونى بايقادىم. ءبارى ءبىر-بىرىمەن ايتىسىپ بولعاننان كەيىن سوڭعى نۇسقامدى كورسەتتىم. «نەگە سەگىزبۇرىش قولدانبايمىز؟» دەگەن سۇراق قويىلدى. «سەگىزبۇرىشتى ازەربايجان الىپ قويدى, باسقا ۇلتتىق ناقىشتارىمىز جەتپەي مە؟» دەدىم. «نەگە ايدى سالمايسىڭ, نەگە شاڭىراقتى سالمايسىڭ؟» دەگەندەر دە تابىلدى. «مەن مەشىتكە ەمەس, مەملەكەتكە تۋ جاساپ جاتىرمىن. مەن ءدىندى سىيلايمىن, بىراق ءدىن – اركىمنىڭ جەكە شارۋاسى, ال شاڭىراققا كەلسەك, اعايىندار-اۋ, شاڭىراقتى قىرعىزدار قىزىل تۋلارىنا سالىپ قويدى, نەگە ءبىز بىرەۋدىڭ ىستەگەنىن قايتالاۋىمىز كەرەك؟» دەگەن جاۋاپ قاتتىم.
– «قىراننىڭ كۇننىڭ قاق استىندا ۇشۋى قيسىنعا سىيمايدى», دەگەن كوزقاراستار بولعانى بەلگىلى. مەملەكەتتىك ءرامىزدەر جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ پىكىرى قانداي بولدى؟
– بۇركىتتىڭ كۇننىڭ قاق ورتاسىندا ۇشۋى قيسىنعا كەلمەيدى دەگەن كوزقاراستار كەيىنىرەك شىقتى. تالقىلاۋدا: «تۋدىڭ ءتۇسى كوك. سەبەبى, ءبىز ءتاڭىرىنىڭ ادامدارىمىز. كوك اسپاندا كۇن بولۋى كەرەك. قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن الدى. الەم ەلدەرىمەن يىق تىرەستىرە الاتىنداي جاعدايعا جەتتى. بۇركىت – ەڭ بيىككە كوتەرىلەتىن ءارى ۇزاق جاسايتىن قۇس. بىلايشا الساق, قازاق ەلىنىڭ ءرامىزى», دەگەننەن كەيىن ەلدىڭ ءبارى يدەيامدى ءتۇسىندى. قارسى كەلگەن جوق. قىران قۇس – ەرلىك پەن ازاتتىقتىڭ سيمۆولى. ال قىراندى العاش رەت تەك ءبىزدىڭ بابالارىمىز عانا باعىندىرىپ, قولىنا قوندىرا بىلگەن. سوندىقتان دا قىران قۇستىڭ تۋىمىزدا بەينەلەنۋى – زاڭدىلىق!
– تۋدا قازاقتىڭ ءۇش ماسەلەسى بار دەگەندى تاراتىپ ايتىڭىزشى.
– وسى ارادا باسىنان باستاپ تۋ ءتۇسىنىڭ كوپ تۇرلىلىگىنەن قاشقانىمدى ايتا كەتكەنىم ءجون. بىرەگەي كوگىلدىر ءتۇس تەكتەن-تەككە تاڭدالعان جوق. ول اسپان مەن ءومىر ءنارى سۋدىڭ دا ءتۇسى. ءبىرىنشى, كوك ءتاڭىرى كوك ءتۇس. قازاق تاڭىرگە سيىنعان. ءتاڭىرشىلدىكتىڭ كەيبىر ادەت-عۇرپى قازىرگى سالتىمىزدا دا بار. ەكىنشى, قازاقتىڭ مارتتىگىن, كەڭپەيىلدىلىگىن, ەرلىگىن تانىتاتىن ءبۇركىت. ءبۇركىتىمىز بەن كۇنىمىز, كوك اسپانىمىز تۋدا. ۇشىنشىدەن, قازاقتىڭ قازاق ەكەندىگىن ايشىقتايتىن ويۋىن تۋعا قوندىرۋدى ماقسات ەتتىم. ۇلتىمىز بەن تۋىمىزدى ايشىقتاپ تۇرسىن دەپ ەرەكشە ويۋ ويلاپ تاپتىم.
اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.
الماتى.