ءسۇت كلاستەرى باعىتىنداعى «شىعىس ءسۇت»
نارىقتىڭ وتپەلى كەزەڭىندە كەندى التايداعى ءسۇت زاۋىتتارى قيىنشىلىقتارعا شىداي الماي بىرىنەن كەيىن ءبىرى جابىلا باستادى. ءتىپتى وسكەمەندەگى ءبىر كەزدەرى تاۋلىگىنە 420 توننا ءسۇت ونىمدەرىن شىعاراتىن ءسۇت زاۋىتى 1995 جىلى جابىلىپ قالدى. زىريان, ۇلكەن نارىن, ءۇرجار, سامارداعى كاسىپورىندار دا پروبلەمالار شىرماۋىندا قالدى. نە ىستەۋ كەرەك؟
سەيىلجان سايلاۋباەۆ وسىدان 12 جىل بۇرىن ۇلان اۋدانى ۆاسيلەۆكا اۋىلىنداعى ءسۇت زاۋىتىن ساتىپ الىپ, قارجى سالىپ, ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەپ, سارى ماي, ىرىمشىك, قايماق, سىر ونىمدەرىن شىعارۋدى قولعا الادى. بۇدان كەيىن ۇلان اۋدانىنداعى ۋكراينكا, گلۋبوكوە اۋدانىنىڭ ۋۆاروۆو اۋىلىنداعى ءسۇت زاۋىتتارىنا جان بىتىرە باستايدى. ءۇرجار مەن زىريانداعى ءسۇت زاۋىتتارى دا ىسكەر ازاماتتىڭ ىزدەنىسى مەن بەلسەندىلىگى ناتيجەسىندە قاتارعا قوسىلىپ, جاڭادان جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 25 ناۋرىزىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى كەزىندە قاناتىن كەڭگە جايعان, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتا جۇمىس جاساپ جاتقان «شىعىس-ءسۇت» كورپوراتسياسىنىڭ جاڭا ءسۇت زاۋىتىنا كەلدى. جوعارىدا اتى اتالعان ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ باسىن قوسىپ, ەكى مىڭعا تارتا ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كورپوراتسيا 1995 جىلى جابىلىپ قالعان ءسۇت زاۋىتىن قايتادان جاڭعىرتىپ, بانكتەن 1,2 ميلليارد تەڭگە نەسيە الىپ, ونى يتاليا, گفر, بەلارۋس ەلدەرىنىڭ قۋاتتى دا ءتيىمى تەحنولوگياسىمەن جابدىقتادى. كاسىپورىننىڭ ءبىرىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلعاندا تاۋلىگىنە 70 توننا شيكىزات, 140 توننا دايىن ءونىم شىعارادى. قاجەتتى ءسۇت ونىمدەرىمەن ۇلان, كوكپەكتى, زىريان اۋداندارىنداعى 13 شارۋا قوجالىعى قامتاماسىز ەتۋدە. ول ول ما, كورپوراتسيانىڭ ءوزى دە سيىرلارىن اسىلداندىرىپ, مال باسىن كوبەيتىپ جاتىر.
ەلباسى ن.نازارباەۆ جاڭا ءسۇت زاۋىتىن ارالاپ كوردى, وسى جيىنعا ارنايى كەلگەن شارۋا قوجالىقتارى يەلەرىمەن, كاسىپورىن جۇمىسشىلارىمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەستى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى جيىرما جىل. وسى ۋاقىت ىشىندە تالاي تار جول, تايعاق كەشۋدەن وتتىك. قيىندىقتار ارتا قالدى, ەندى العا باتىل جىلجۋ كەرەك. قاشانعى ەت پەن ءسۇت ونىمدەرىن الىستان تاسي بەرەمىز؟ مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ, ءسۇت كلاستەرىن دامىتۋ قاجەت. وسكەمەندەگى ءسۇت زاۋىتى كلاستەر ارقىلى جۇزەگە اسپاق. تاماشا, ونى قولدايمىز. ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆقا شىعىستىڭ شىرايىن ودان ءارى كوركەيتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەردىم, دەگەن ەلباسى بۇدان كەيىن كاسىپورىن باسشىسى سەيىلجان سايلاۋباەۆقا بىرنەشە ساۋال قويدى.
– وزدەرىڭىزدە مال ءوسىرىپ, شابىندىق پەن جايىلىمدىقتىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ جاتقان بولارسىزدار – دەدى ەلباسى.
– ارينە! قازىر بىزگە قاراستى قوجالىقتاردا 6 مىڭعا تارتا ءىرى قارا, ەكى مىڭداي ساۋىن سيىر بار. 16 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق, 17 مىڭ گەكتار ەگىستىكتى جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا كۇتىپ-باپتايمىز. ءبىزدىڭ ءونىمدەردى الماتى وبلىسى, وسكەمەن مەن سەمەي, رەسەيدىڭ التاي ولكەسى تۇتىنىپ وتىر. ءسۇت كلاستەرىن قۇرۋ, جاڭا ءسۇت زاۋىتىنىڭ سەرپىندى جوبالار قاتارىنا ەنۋى كاسىپورىننىڭ كوكجيەگىن كەڭىتە بەرمەك. وسكەمەننىڭ – 1200, ال سەمەيدىڭ 500 دۇكەنى ءبىزدىڭ ونىمدەردى ساتىپ الۋدا. جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسى جاقسى, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارىنا كوڭىل بولەمىز, – دەدى كەندى التايداعى ءسۇرىنىپ تۇرعان ءسۇت زاۋىتتارىنا ەكىنشى تىنىس اشقان ءىرى كاسىپكەر, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى سەيىلجان سايلاۋباەۆ.
كەيىنگى ون جىلدا «شىعىس ءسۇت» كورپوراتسياسى تالاي حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق جارمەڭكەلەردە التىن بەلگىمەن ماراپاتتالدى. جاقىندا عانا اسحات ءجۇمادىلوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن ۋكراينكا ءسۇت زاۋىتى رەسپۋبليكالىق جارىستا توپ جارىپ, «كرەستيانسكوە», «ۆاسيلەۆسكوە», «اسحانالىق», «يانتار» مايى مەن بالقىتىلعان سىر ونىمدەرى, قاتىق جانە سۇزبە تاعامى اسا جوعارى ساپا بەلگىسى جانە ءبىرىنشى دارەجەلى ديپلوممەن ماراپاتتالدى. زىريان, ءۇرجار, باسقا ءسۇت زاۋىتتارى دا وندىرگەن ونىمدەر حالىقتىڭ سۇرانىسىنا يە.
وڭداسىن ەلۋباي.شىعىس قازاقستان وبلىسى.