تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى

ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭى

تاريحتاعى ماڭىزدى كۇن

وسىدان 20 جىل بۇرىن ەلىمىز ازاتتىعىنىڭ تاڭى ارايلاپ ات­قاندا دۇنيە ەسىگىن اشقانداردىڭ ءبىرى اس­تاناداعى س.سەيفۋللين اتىن­داعى قا­زاق اگروتەحنيكالىق ۋني­ۆەر­­سيتەتىنىڭ ءىى كۋرس ستۋدەنتى ايجان دۇيسەن­باە­ۆا ەدى. جاقىندا ستۋدەنت قىزدى تاۋەل­سىزدىكتىڭ قۇرداسى بولۋدىڭ قانداي ەكەنىن سۇراس­تى­رىپ, اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – 1991 جىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا ءبىز ششۋچە قالا­سىن­دا تۇرعانبىز. مەن سول جەردە تۋدىم. اكەمنىڭ اتى  – ءسار­سەنباي, شەشەمنىڭ ەسىمى – ريزاش. ەكەۋى دە دارىگەر. ءدارى­گەرلەر وتباسىنان شىققان سوڭ, مەن دە كىشكەنتاي كەزىمدە اتا-انام سياقتى بولۋدى ارمانداپ ءوستىم. بىراق, مەكتەپ بىتىرگەندە دارىگەردەن گورى اۋىل شارۋاشىلىعى مامانى بولۋدى تاڭدادىم. قازىر دۇنيە جۇزىندە ازىق-ت ۇلىك پروبلەماسى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر عوي. بولاشاقتا ەلىمىزدە مال شارۋاشىلىعى, ازىق-ت ۇلىك ماسەلە­سىمەن اينالىسقىم كەلەدى. – تاۋەلسىزدىك كۇنى, باسقا دا كەزدەرى قانداي قى­زىقتى وقيعالار ەسىڭدە قالدى؟ – ەندى سول كۇنى مەنىڭ تۋعان كۇنىم عوي. ءارتۇرلى سىي­لىق­تار الامىن. تۋىسقاندارىم, دوستارىمنىڭ ءبارى قۇت­تىقتاپ جاتادى. ول, ارينە, كوڭىلىمدى ءوسىرىپ تاستايدى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ 10 جىلدىعىن دا ەشقاشان ۇمىتپايمىن. سول كۇنى ءبىز بۋرابايداعى «جۇلدىز» لاگەرىندە 10 كۇن جاقسى دەمالدىق. بۇل ءبىز سياقتى ويىن بالالارىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ 10 جىلدىعى كەزىندە جاسالعان ءبىر سىي بولدى. – مەكتەپتە ءوزىڭ سياقتى 16 جەلتوقسان كۇنى تۋعان بالالار كوپ بولدى ما؟ – ششۋچەدە ءبىر قىز بولدى. سوسىن كوكشەتاۋدا ءبىر ۇل بالامەن وقىدىم. – بوس ۋاقىتىڭدى قالاي وتكىزەسىڭ؟ – ءارتۇرلى عوي ەندى. مۋزىكا تىڭدايمىن, قۇربى-قۇرداس­تارىممەن دەمالىپ, كوڭىل كوتەرگەندى ۇناتامىن. كىتاپ وقي­مىن. ءىنىم اسلانبي مەن ءسىڭلىم ايعانىمعا قارايلاسىپ, ۋاقى­تىمدى وتكىزەمىن. اناما ءۇي شارۋاشىلىعىندا كومەكتەسەمىن.

اڭگىمەلەسكەن داستان كەنجالين.

استانا.

جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى

مەن تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن بىرگە ءتۇ­لەگەن ۇرپاقپىن. 1991 جىلى 16 جەل­توقساندا پانفيلوۆ اۋدانى سا­رىبەل اۋىلىندا دۇنيە ەسىگىن اشىپ­پىن. قازىرگى كەزدە اكەم ەركىن وسپانبەكوۆ تالدىقورعان قالاسىن­داعى №3 كا­سىپتىك مەكتەپتە وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرى, انام گۇلباق اليبەكوۆا كىتاپحاناشى بولىپ ەڭبەك ەتۋدە. وتباسى جاعدايىمەن 1999 جىلى تالدىقورعان قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, ماعجان جۇماباەۆ اتىنداعى №9 مەكتەپ-گيمنازيادا وقۋىمدى جالعاستىرىپ, ونى ۇزدىك ءبىتىردىم. ارايلى ازاتتىق تاڭىمەن تالاسا تۋعانىمنان بولار, مەكتەپ قابىرعاسىندا وتە جاقسى وقۋ ۇلگەرىمىمەن قاتار, قوعام­دىق جۇمىستارعا دا بەلسەنە ارالاسىپ, قۇربى-دوستارىما ۇلگى بولدىم. پاندىك وليمپيادالاردان, بايقاۋ­لاردان, سونى­مەن قاتار سپورتتىق شارالاردان (بوكس) جۇلدەلى ورىندارعا يە بولىپ, العى شەپتە بولۋعا تالپىندىم. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ قورىتىندىسىندا 103 بالل جيناقتاپ, ءىلياس جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە وقۋعا ءتۇستىم. اعىمداعى جىلى ششۆەيتساريانىڭ تسيۋريح ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن ستۋدەنتتەرمەن بىرگە ەتنوگرافيالىق ەكسپە­ديتسياعا قاتىسۋ قۇر­مەتىنە يە بولدىم. وسىلايشا ءبىلىم شىڭىنا قۇلاش سەرمەۋدەمىن. ءيا, قوس مەرەكە مەنىڭ ءومىرىمنىڭ ايتۋلى ءساتى. سوعان لايىق تارتۋ ازىرلەۋ – باستى ماقساتىم. ميراس ابدراحيم, ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى. الماتى وبلىسى.

 

قۋانىشتى كۇن «قارلىعاشى» مەرەيلى مەرەكە قارساڭىندا ءىلياس جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماتەماتيكا ءجا­نە جاراتىلىستانۋ فا­كۋلتەتىنىڭ ءىىى كۋرس ستۋدەنتى, ءتا­ۋەلسىزدىك قۇرداسى  گۇل­ناز مو­لوت­جانقىزىمەن كەزدەسىپ, پىكىرلە­سۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى. – گۇلناز, ەلىمىز ءۇشىن قاستەرلى كۇنى ءومىر ەسىگىن اشىپ­سىڭ. دەمەك, وتباسىڭدا قوس قۋانىش بولىپتى. وسى جايلى تولىعىراق ايتساڭ. – مەن ومىرگە كەلگەن 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى اتا-انام ءۇشىن ەرەكشە بولعانىن ەس بىلگەننەن بەرى ەستىپ ءجۇر­مىن. ماعان دەيىن وتباسىمىزدا ماحيرام, مالىك ءتارىزدى تاتەم مەن اعايىم بار ەدى. 16 جەلتوقسان كۇنى ساعات وننىڭ شاماسىندا «ىڭگالاپ» مەن دۇنيە ەسىگىن اشىپپىن. ءسۇيىنشى, اقبايان, ومىرگە ادەمى قىز اكەلدىڭ. بەيبىتشىلىك بو­لادى, قۇتتى بولسىن, دەگەن دارىگەر انامنىڭ قۋا­نىشىنا ورتاق­تاسىپ, مەنى الاقانىنا سالىپتى. اعايىن-تۋعان, ۇيعىر, قازاق ءبارى دە مەنىڭ ومىرگە كەلۋىمدى ەرەكشە قۋانىشپەن قارسى العان ەكەن. – تاۋەلسىزدىك مەرەيىنىڭ «قارلىعاشى» ەكەنسىڭ. وسى كۇنى ومىرگە كەلگەنىڭدى ماقتان تۇتاسىڭ با؟ بۇنىڭ سەنىڭ مىنەزىڭە, قالىپتاسۋىڭا اسەرى بار ما؟ – تۋعان كۇنىمە ماقتانامىن. ونىڭ مىنەزىمە, قالىپ­تاسۋىما اسەرى بار ما دەپ سۇرادىڭىز. شىنىمدى ايتسام, بار. ويتكەنى, «مەنىڭ قازاق­ستانىم» ءانۇرانى مەن پا­تريوتتىق اندەر شىر­قالعاندا تەبىرەنە­مىن, ءتىپتى كوزىمە جاس كەلەدى. ەلىم, جەرىم گۇل­دەنسە, قازاق­ستاننىڭ مارتەبەسى وسسە دەپ تىلەيمىن. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتى تەلەديداردان كورگەندە ەڭ جاقىنىمداي بولادى ماعان. ءار ءسوزىن سانامدا ساقتاۋعا تىرىسامىن. كۇش-جىگەرىن, ءبىلىمىن, ۋاقى­تىن, بار عۇمىرىن ەلى ءۇشىن اياماعان كوشباسشىنىڭ دەنساۋ­لىعىنىڭ مىقتى بولۋىن تىلەيمىن. – بۇگىنگى جاستاردىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى, ەل مەن جەرگە دەگەن سەزىمى, ىنتا-ىقىلاسى جايلى نە ايتار ەدىڭ؟

– جاستارعا ەلباسى جوعارى سەنىم ارتىپ وتىر. بۇعان اتا-انانىڭ, ۇستازداردىڭ ءۇمىتىن قوسىڭىز. سوندا بىزگە جۇكتەلگەن مىندەت پەن پارىزدىڭ سالماعى قانشالىقتى ەكەنىن زامان­داستارىم جاقسى سەزىنەدى دەپ بىلەمىن. سوندىقتان دا وقۋدا وزات, قوعامدىق ومىردە جاي وتىنداي جارقىلداپ ءجۇر. كۋرستا كورەي قىزى وليا ماگاي, ورىس ماكسيم رۋسينوۆ, قازاق قىزى اجار بايجۇمانوۆا, تاعى باسقالارى جاقسى مامان بولۋ ءۇشىن ەرەكشە ىنتامەن ءبىلىم الۋدا. وليا مەنەن قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ ءجۇر. ماكسيم دە «قارا جاياۋ» ەمەس. ءبارى دە ۇلتىنا قاراماستان, مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە ىنتالى. قازاقستان دەگەندە جۇرەكتەرى لۇپىلدەپ سوعادى.

اڭگىمەلەسكەن كۇمىسجان بايجان.

الماتى وبلىسى.

ەرتەگىدەي ەلىم بار

بيىل ەلىمىز عانا ەمەس, 1991 جىلى جا­رىق دۇنيەگە كەلگەن قۇرداستارىمىزدىڭ بارلىعى دا 20 جاسقا كەلگەندەرىن اتاپ وتۋدە. ەسىم كىرگەلى بەرى تاۋەلسىزدىك قۇر­داسى ەكەنىمدى ءبىلىپ, ونى تەرەڭ سەزىنىپ ءوستىم. ويتكەنى اتا-انام 5-6 جاسىمدا الما­تىداعى تاۋەلسىزدىك الاڭىنا اپارعا­نى جادىمدا. سوندا بۇل كۇن ءبىزدىڭ ۇلتتىق مەرەكەمىز ەكەنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسقانى دا ەسىمدە. مەن تۋعاندا اكەم دە, شەشەم دە ستۋدەنت بولىپتى. الما­تىداعى قازمۋ قالاشىعىندا, ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىندا ءدۇ­نيە­گە كەلىپپىن. ولار بۇل كەزدە وزدەرىنىڭ جاس بولعانىن, كوپپەن كورگەن ۇلى توي دەپ, كوپ قيىنشىلىقتى ەلەمەگەنىن ايتادى. بولاشاق زاڭگەرلەر تۇراتىن جاتاقحانادا مەنەن باسقا دا بىرنەشە ءسابي بولعان كورىنەدى. «سەنى جاتاقحانانىڭ بارلىق ستۋدەنتى باققان, سەسسيا كەزىندە دوستارىمىزعا تاستاپ كەتەتىنبىز», دەپ ايتىپ وتىرادى اكە-شەشەم. قازىر اكەم – زاڭگەر, شەشەم – جۋرناليست. اكەمە وسىدان 10 جىل بۇرىن اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان ينتەرناتسيوناليست-جاۋىن­گەر رەتىندە پاتەر بەرىلدى. قۇرالاي اتتى ءسىڭىلىم, ەركەبۇلان ەسىمدى ءىنىم ءوسىپ كەلەدى. ءوزىم قازاق باس ساۋلەت-قۇرىلىس اكادەمياسىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتىمىن. ديزاين فاكۋلتەتىندە وقيمىن. ساباقتان قالعان ەمەسپىن. ءبىزدىڭ اكادەميا تەرەڭ ءبىلىم بەرەتىندىگىمەن جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا بەدەلى بار. ديپلوم العاننان كەيىن ءوز ەلىمىزدىڭ كوركەيىپ, ادەمىلەنە تۇسۋىنە ۇلەسىمدى قوسامىن دەپ ويلايمىن. الەمگە سۇلۋلىق سىيلاعىم كەلەدى. عازيزا شىڭعىسقىزى, قازاق باس ساۋلەت-قۇرىلىس اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتى. الماتى.

قايدا جۇرسەم دە ۇمىتپايمىن

ماعان انام ارۋاقىتتا سەن ەرەكشە بالاسىڭ دەپ ايتاتۇعىن. كىشكەنتاي كەزىمدە ءتىپتى مەنىڭ ويىنشىقتارىم دا بولماپتى. ستۋدەنت انام ءبىز تۇراتىن جاتاقحانانىڭ ەدەنىن جۋاتىن ەدى. ونداعى دالىزدە ءبىر عانا ۆەلوسيپەد بولاتىن. شەشەم سول ۆەلو­سيپەد­تىڭ يەسىمەن كەلىسىپ, ەدەن جۋىپ جاتقاندا تەبە تۇرۋعا سۇراپ الاتىن. ءوزىمنىڭ نەشە ءتۇرلى ويىنشىقتارىم بولسا ەكەن دەپ ارماندايتىنمىن. انام ۇيگە اقشا الىپ كەلگەن سايىن, سول كۇنى الىپ بەرەتىن شىعار دەپ كۇتەتىن ەدىم. بىراق, ولاي بولمايتىن. بىزگە كومەكتەسەتىن دە ەشكىم بولعان جوق. كەيىن انام ديپلوم العان سوڭ, بىردەن جۇمىس تابا الماعاندىقتان, كەشكى اۋىسىممەن دۇڭگىرشەكتە ساتۋشى بولدى. مەن اناممەن بىرگە سوندا ءجيى قونىپ قالاتىنمىن. بەرتىن كەلە  شەشەم قازاق تسيركىنە جۇمىسقا تۇردى. وسى­لايشا ءبىز ءۇشىن عاجاپ الەم اشىلعانداي بولدى. جاعدايىمىز دا جاقسارا باستادى. پاتەر ساتىپ الدىق. كەيىن انام بالا كەزدەگى ارمانىن ىسكە اسىرىپ, سيقىر الەمىنىڭ قۇپياسىن مەڭگەرىپ, شەتەلدەرگە كەلىسىم-شارتپەن شىعا باستادى. وسىلايشا ءبىز ششۆەيتساريا, يتاليا, گرەكيا, تۇركيا ەلدەرىندە جۇمىس ىستەدىك. ناتيجە­سىندە مەن نەمىس, تۇرىك تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرىپ الدىم. مەنىڭ بالا بولسام دا تۇسىنگەنىم, شەتەلدەردە جۇرگەندە ءار ادامنىڭ ءوز ەلى بولادى ەكەن. انام التىناي بايتوقانوۆا قازىر ەلگە تانىلعان ونەر ادامى. قازاق ساحناسىنا يلليۋزيالىق شوۋ جانرىن الىپ كەلىپ, دامىتتى. سونىمەن قاتار 31-تەلەارنادا «ءومىر-وزەن» باعدارلاماسىن جۇرگىزەدى. مەن بۇگىندە بەيجىڭ قالاسىنداعى ورتالىق ەكونوميكا جانە قارجى ۋنيۆەرسيتەتىندەگى مەملەكەتتىك باسقارۋ فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتىمىن. قىتاي ءتىلىن مەڭگەردىم. قاي ەلدە جۇرسەم دە قازاق بالاسى ەكەنىمدى ۇمىتقان ەمەسپىن. باقىتجان باۋىرجان ۇلى, بەيجىڭدەگى ورتالىق ەكونوميكا جانە قارجى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى. الماتى.

ءبىز ەركىن  ەل جاستارىمىز

ۇيىمىزدە قاشاندا قوناق كوپ بولا­تىن. سونداي ءبىر ساتتەردە ءبىر اتانىڭ «دەنى ساۋ قوعامدى دەنى ساۋ ادامدار قۇرادى» دەگەن ءسوزىن ەستىپ ەدىم. وسى ءسوز قۇلاعىمنان كەتپەيدى. «دەنى ساۋ دەگەنى» اۋرۋ-سىرقاۋدان ساۋ كىسىلەر ەكەنىن ۇق­تىم. بىراق, اۋىرمايتىن ادام دا بولمايدى. سولار ءمۇم­كىن­دىگىنشە سىرقاتتانباسا, تۋىسقاندارى رەنجىمەسە دەپ ءوستىم. دارىگەر بولۋ – باستى ارمانىم. وعان انام رايحاننىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرى ەكەندىگى دە اسەر ەتسە كەرەك. توعىزىنشى سىنىپتان كەيىن كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ليتسەيگە ءتۇستىم. ونى دا ويداعىداي ءبىتىرىپ, قازىر قالامىزداعى مەديتسينا كوللەدجىنىڭ 3-كۋرسىندا وقىپ ءجۇرمىن. گرانت يەگەرىمىن, توپ جەتەكشىسىمىن. ال تۋعان كۇنىمە كەلسەك, قازاقستان تاۋەلسىزدىگى جاريالانعان 1991 جىل­دىڭ تاپ 16 جەلتوقسانىندا دۇنيەگە كەلۋ اركىمنىڭ تاعدىرىنا جازىلا بەرمەگەن باقىت قوي. وعان شەكسىز قۋانامىن. ماقتان ەتەمىن, بىراق ونىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىق بەرمەيتىنىن بىلەمىن. ونى اقتاۋ كەرەك. مەن كوللەدجگە تۇسكەن جىلى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وبلىسىمىزداعى وكىلى وقۋ ورنىما, ۇيىمىزگە كەلىپ سۇحبات ال­عان. وعان تانيتىنداردىڭ ءبارى ريزا بولدى. اسىرەسە, اكەم باقىت­جاننىڭ: «ەندى سەنىڭ ءتورت الۋعا حاقىڭ جوق», دەگەنىن ۇمىتپايمىن. ءىنىم ايدىن دا تىرىسىپ ءجۇر. «پرەزيدەنتتىك زياتكەرلىك مەكتەبىندە» وقيدى. استانالىق وبلىستىڭ ادام­دارىنىڭ ءبارى وسىنداي دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, ءبىز ەڭسەلى ەلدىڭ ازاماتتارىمىز. ايدانا ماجيموۆا, كوكشەتاۋ مەديتسينا كوللەدجىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى. اقمولا وبلىسى.

ماقساتىمىز  – الدا  بولۋ

 كوكشەتاۋدا ىرگەلى ىستەر كوپ. قالا ادەمى, ءبىزدىڭ كوڭىلىمىز سياقتى. №21 ورتا مەكتەبىنىڭ 9-شى سىنىبىنان كەيىن, كوك­شەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىن­داعى «مەرەي» ليتسەيىندە وقىدىم. وسى جىلدارى مەنىڭ تۋعان كۇنىمنىڭ ەرەكشەلىگىن اڭعارا باستادىم. وعان اكە-شەشەمنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بازار جاعالاپ, قازىرگى كەزدە جەكە كاسىپكەرلىكتى دوڭگەلەنتىپ وتىرعانى قوزعاۋ سالعانداي. تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ وڭايلىقپەن كەلمەگەن ەكەن. ونى ءبىز دامىتۋىمىز كەرەك, موي­نىمىزداعى پارىزىمىزدى ادال اتقارىپ, الدىڭعى قاتاردان كورىنۋىمىز قاجەتتىگىن وسى كۇندەرى ايقىن ۇعىنا باستادىم. ليتسەيدەن كەيىن كوپ ويلانباستان كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە گرانتپەن ءتۇسىپ, «جۇك قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە كولىكتى پايدالانۋ» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الۋدامىن. بۇل ارقا توسىندەگى استىقتى وبلىسىمىز ءۇشىن اسا قاجەت كاسىپ. ولكەمىز جىل سايىن ميلليونداعان قىزىل ءدان جينايدى. بيىلعى مەرەكەلى جىلى دا ديقاندار مەرەيى ۇستەم بولدى. الدا بارىمىزدى بازارلاي ءبىلۋىمىز, استىقتىڭ نارىقتىق اينالىمىن ساۋاتتى ۇيىمداستىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. مەن وسى ءىستىڭ ورتاسىندا بولسام, وركەندەپ جاتقان قازاقستاننىڭ بايلىعىن مولايتسام, ەلىمىز اۋقاتتى بولسا دەگەن تىلەكتىڭ جەتەگىندەمىن. زامانداستارىمنىڭ وي-نيەتى دە وسى.

ەركەبۇلان شاۋتىباەۆ, ستۋدەنت.

اقمولا وبلىسى.  

جارقىراي ءتۇس, جۇلدىز!

جىلىوي اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن  تاۋەلسىزدىك قۇرداسى جۇلدىز دۇيسەن­عاليەۆا اتا-اناسىنىڭ تۇڭعىشى ەكەن. قازىر الماتى ەكونوميكا جانە ستاتيستيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اقتوبەدەگى في­ليا­لىندا وقيتىن ول بولاشاقتا با­عالاۋشى مامان­دىعىن الىپ شىقپاق. جۇلدىزبەن ءبىز تەلەفون ارقىلى سويلە­سىپ, وعان ءبىر-ەكى ساۋال قويىپ ۇلگەردىك.  – جۇلدىز, سەنى تاۋەلسىزدىك قۇرداسى رەتىندە مەرەكەلىك شارالارعا شاقى­رىپ تۇراتىن شىعار. قاي شارا ەسىڭدە قالدى؟ – كوپ شاقىرادى دەپ ايتا المايمىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ 10 جىل­دىعى قارساڭىندا اتىراۋعا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن جۇزدەسۋ ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمنەن كەتپەيدى. ول كەزدە 10 جاستامىن عوي. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاۋەل­سىزدىك قۇرداستارىنا – ارقايسىمىزعا ءوز قولىمەن تىلەك-حاتىن تاپسىردى. ارنايى سىي تارتۋ ەتتى. سول تىلەك-حات  ەڭ قىمبات سىيلىعىمنىڭ ءبىرى رەتىندە ساقتاۋلى تۇر. – تىلەك-حاتتا نە دەپ جازىلعان ەدى.  ايتىپ بەرە الاسىڭ با؟ – ارينە. وندا «جاس دوس! ەلىڭنىڭ ۇلى بولساڭ, ەلىڭە جانىڭ اشىسا, ازاماتتىق نامىسىڭ بولسا, قازاقتىڭ ۇلتتىق جالعىز مەملەكەتىنىڭ نىعايىپ-كوركەيۋى جولىندا جان تەرىڭدى سىعىپ ءجۇرىپ ەڭبەك ەت. جەردىڭ دە, ەلدىڭ دە يەسى ءوزىڭ ەكەنىڭدى ۇمىتپا! نۇرسۇلتان نازارباەۆ. 30 قازان 2001 جىل» دەپ جازىلعان. ەلباسىنىڭ وسى تىلەك-حاتىن جاتتاپ العانمىن. – ەندى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەل تاۋەلسىزدىگىنە 20 جىل تولادى. ءوزىڭ دە 20 جاسقا تولعالى وتىرسىڭ. وسى مەرەكەنى قالاي, قايدا قارسى الماقسىڭ؟

– ازىرگە ناقتى ءبىر شەشىم قابىلداعان جوقپىن. ويلاس­تىرىلىپ قويعان جوسپار دا جوق.  ويتكەنى, ساباقتان قالعىم كەلمەيدى. باستى ماقساتىم – ۋنيۆەرسيتەتتى جاقسى ءبىتىرۋ. ءبىر جاعىنان اكە-شەشەمنىڭ اقىلىن تىڭداپ وسكەندىكتەن, ولاردىڭ ايتقانىن جەرگە تاستاپ كورگەن ەمەسپىن. وتباسىمدا وزىمنەن كەيىن ەكى ءسىڭىلىم, ءبىر ءىنىم بار. اتا-انامىز ولاردىڭ تىڭداپ ءوسۋى ءۇشىن ولارعا ۇلگى-ونەگە كورسەتۋىم كەرەك. دەمەك, اتا-انام اۋىلعا كەل دەسە, قۇلسارىعا بارامىن.

اڭگىمەلەسكەن جولداسبەك شوپەعۇل.

اتىراۋ وبلىسى.

 

مەنىڭ دە پەرزەنتتىك پارىزىم

 مەن قالىڭ قازاق قونىستانعان تاريحي ءوڭىر ىرعىزدا دۇنيەگە كەلدىم. تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن تالاسا دۇنيە ەسىگىن اشقان­دىقتان, بۇل كۇن مەن ءۇشىن ەرەكشە ىستىق. ءوزىم مەكتەپتە قازاقشا وقىدىم, قازاق دوستارىممەن تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ, تەڭ ءوستىم. اكەم دميتري مەن انام ليزا ءۇش بالا تاربيەلەپ ءوسىرىپ وتىر. مەنەن كەيىن ىنىلەرىم مۇستافا مەن رامازان ءوسىپ كەلەدى. ءوزىم اقتوبە قۇرىلىس-ساۋلەت كوللەدجىن بىتىرگەن سوڭ تۋعان جەرىم ىرعىزعا ورالدىم. قازىر اۋداندىق جەر قاتىناستارى بولىمىندە ەڭبەك جولىمدى باستاۋدامىن. ءوزىم وبلىستىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى جارىستارعا ۇزبەي قاتىسامىن. ازىرگە وتە بيىك بەلەستەردى باعىندىرا قويماعانىم­مەن, سپورتتى جانىما سەرىك ەتۋدەن جالىققان ەمەسپىن. الدا دا وسى باعىتىمنان تايمايمىن. جاستار سپورتپەن ونەردى سەرىك ەتسە عانا اۋىلدىڭ ءسانى كەلەدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن تابىستارىنا سۇيسىنەمىز. ارينە, اعا ۇرپاق باستاعان تاريحي جولدى جالعاستىراتىن دا بۇگىنگى جاستار ەكەنىن تۇسىنەمىز. تاريح ءۇشىن ازعانتاي ۋاقىتتا, ياكي 20 جىلدا ەلىمىز وتكەن جولدىڭ وتكەلەكتى بولعانى دا راس. الايدا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ءبىر كۇردەلى كەزەڭدە ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىندەي اۋقىمدى جۇمىستارعا ۇيىتقى بولدى. ەگەمەن ەلىمىزدى الەم مويىندايتىن­داي ايبىندى مەملەكەتكە اينالدىردى. ءيا, تاۋەلسىزدىكتىڭ يگىلىگىن حالقىمىز كورۋدە. ەلدەگى بىرلىك پەن ىنتىماقتى, دوستىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى – ەلباسىمىز دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. مامىراجاي تىرلىگىمىز بەن باقۋاتتى تۇرمىسىمىزعا سىرت كوزدىڭ ءوزى قىزىققانداي. مۇنىڭ ءوزى بولاشاعىمىزدىڭ بۇدان دا جارقىن بولاتىنىنا سەندىرە تۇسەدى. بالاڭداۋ كەزىمىزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءمانىن جەتە ۇعىنا الماعان بولارمىز بالكىم. قازىر ەسەيە كەلە بارلىق يگىلىكتەردىڭ تاۋەلسىزدىكتەن باستالاتىنىنا كوزىمىز جەتىپ كەلەدى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى مەرەكەسىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇرىپ, وسىنداي بىرلىگى مىقتى ەلدە تۋعانىمىزعا قۋانامىز. ەگەمەن ەلىمىز­دىڭ ەرتەڭىنە قىزمەت ەتۋدى ماقتانىش تۇتامىز. تۋعان جەردىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋدى پەرزەنتتىك پارىزىم دەپ ەسەپتەيمىن.  ۆلاديمير باندۋرين, ىرعىز اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى.

اقتوبە وبلىسى.

 

ارمان جولى اداستىرمايدى

 تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول قۇرداسى بولۋ پەشەنەمە جازىلعانىنا ماقتانامىن. اتا-انام دا ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ءدۇ­نيەگە كەلگەن تۇڭعىشتا­رى­نىڭ قۋانى­شى ەل تاۋەلسىزدىگىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىن جاقسىلىققا جورىعاندارىن ۇنەمى ايتىپ وتىرادى. سوندىقتان دا مەنىڭ تاربيەمە ايرىقشا قاراپتى. العاشقىدا ورىس ءتىلىنىڭ ارتىق­شىلىعىن سەزىنگەن اتا-انام مەنى شالقارداعى ورىس مەكتەبىنە بەردى. كەيىن قازاقى سالت-داستۇردەن قول ۇزبەسىن, انا ءتىلىن ءبىلسىن دەگەن بولۋى كەرەك, قازاق مەكتەبىنە اۋىستىردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭىندا دۇنيەگە كەلگەن پەرزەنت رەتىندە مەن ونىڭ ماعىناسى مەن ماڭىزىن تۇسىنۋگە تىرىسامىن. تاۋەلسىزدىكتى اتا-بابالارىمىز قانشاما عاسىرلار بويى ارمانداپ, اڭساپ وتكەنىن, وسى جولدا قانشاما الاش ازاماتتارى باسىن بايگەگە تىككەنى سانامىزدا سايراپ تۇرۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇگىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 بەلەسىنە كوتەرىلىپ وتىرعان قازاق­ستاننىڭ الەم الدىنداعى بيىك بەدەلى مەن ابىرويى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنى ءسوزسىز. سوندىقتان ءبىز تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى ەل ەرتەڭى ءۇشىن, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ تۇعىرى بەرىك بولۋى جولىندا قايتارىمدى ەڭبەك ەتۋگە دايىن مامان بولىپ شىعۋعا تالاپتانۋىمىز كەرەك. بۇل جالاڭ ءسوز, بوس ۇران ەمەس. بۇل بۇگىن ءومىر جولىن باستاعان ءار جاستىڭ كوكەيىندە جۇرەر اسىل ارمانى, ادال ماحابباتى بولۋى كەرەك. بويىمىزعا وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن پاتريوتتىق سەزىمدى سىڭىرە وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن تىڭ ىستەرگە اتسالىسۋ عانا ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ ءمانى بولۋى قاجەت. ەگەمەندىكتىڭ جاسامپاز كورىنىستەرى قوعامدىق ءومىرىمىزدىڭ قاي سالاسىندا دا وزىندىك ايشىعىمەن ايقىن اڭعارىلۋدا. مىنە, وسى جاسامپازدىق جولدى جالعاستىرۋعا بىزدەر دايىنبىز با دەگەن ساۋال ءاربىر جاستى تولعاندىرۋى ءتيىس. ايدانا سەيتپەشوۆا, اقتوبە مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى. اقتوبە.

 

ءبارى دە جاستاردىڭ ءوز قولىندا

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ورىن العان وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىنشى­لىقتارى كوز الدىمدا. بۇل كەزدە كەيبىر قۇرداستارىم جاعدايى بولماعاندىقتان مەكتەپكە سەگىز جاسقا تولعاندا بارىپ جاتتى. داپتەر, قالام جەتىسپەيتىن. دۇكەن سورەلە­رىنىڭ بوس تۇرعانى مەنىڭ بالا كوڭىلىمدە ۇمىتىلماستاي قالىپ قويىپتى. سول جىلداردان بەرگى ەلدىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارىپ, ەكونو­ميكامىزدىڭ كۇرت دامىعانى كوز الدىمدا. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە «ءححى عاسىر كوشباسشىسى» زياتكەرلىك سايىسىنا قاتىسىپ باعىمدى سىنادىم. «ءۇمىت» گيمنازياسىنداعى مۇعالىم­دەر بولەك ەدى. بۇكىل مەكتەپتەگى بالالار ءبىر-ءبىرىمىزدى تانيمىز. ول جەردە ەڭ ءبىرىنشى تارتىپكە كوڭىل بولىنەدى. مەكتەپ ديرەك­تورىنىڭ ءوزى, ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ بارلىعى اتا-انالار جينالى­سىنا قاتىسىپ ءار بالانىڭ كوڭىل-كۇيىنەن باستاپ, وقۋ ۇلگەرىمى, تارتىبىنە دەيىن تالقىلايتىن. مەنىڭ ەڭ قىزىقتى كەزدەرىم سول مەكتەپ قابىر­عاسىندا قالدى. ءبىزدىڭ تولىققاندى ءبىلىم الىپ, بارلىق جاعداي جاسالعان ءبىلىم وشاعىندا وقۋىمىز دا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسى. مەن ءوز قاتارلاستارىمدى, تاۋەلسىزدىك قۇرداستارىن ىلعي دا ماقتان تۇتامىن. ولاردىڭ ءبارى دە الدارىنا ۇلكەن ماقسات قويىپ, جان-جاقتى ىزدەنىستەرگە بوي ۇرىپ ءجۇر. ەگەمەن ەلىمىزدە بولىپ جاتقان كۇن سايىنعى وزگەرىستەر مەن جەتىستىكتەرگە ءار كەز قۋانامىن. قوعامدىق جۇمىستار شەڭبەرىنە ساي ارنايى ىسساپارمەن استانا, الماتى, وسكەمەن, تاراز قالا­لارىنا بارىپ قايتتىم. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن وزىمە پىكىرلەس, ارمانى بيىك, ماقساتى ايقىن كوپتەگەن دوستار تابۋىم دا –تاۋەلسىزدىگىمىز سىيلاعان باقىت. نۇرلىبەك تاجكەنوۆ, ستۋدەنت. باتىس قازاقستان وبلىسى.

 

ەلىممەن بىرگە ەسەيدىم

تاۋەلسىزدىك قۇرداسى جاننا قانات­قاليەۆا بۇگىندە ەل­باسى جولداۋىندا قويىلعان جاستار پراكتيكاسىنا ساي ورال قالاسى اكىمدىگىندە قوعامدىق قىز­مەتتىك ورتاعا ارالاسىپ ءجۇر. ءبىز وعان جولىعىپ بىرنەشە سۇراقتار قويعان ەدىك. – جاننا, تاۋەلسىزدىك ۇعىمىن قالاي تۇسىنەسىڭ؟ قازاق ەلى ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن جىلى دۇنيەگە كەلگەنىڭ نەندەي ويلارعا جەتەلەيدى؟ – ادام بالاسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋى نەمەسە ومىردەن ءوتۋى ونىڭ ەركىنەن تىس تابيعي قۇبىلىس. ايتسە دە مەن ءدال 1991 جىلى دۇنيەگە كەلگەنىمدى تاعدىردىڭ ەرەكشە سىيى دەپ تۇسىنەمىن. تاۋەل­سىزدىكتىڭ قۇرداسى ەكەنىم ماعان تەرەڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ەلمەن بىرگە ەسەيۋ – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا بۇيىرا بەرمەيتىن باقىت. ساياسي تۇرعىدان العاندا تاۋەلسىزدىك بىزگە ەڭ الدىمەن ەلباسىن, ءوزىمىز تاڭداپ سايلاۋ قۇقىعىن بەردى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ باستى نىشاندارىنىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك دەربەس تۋى مەن ەلتاڭباسى جانە ءانۇرانى بولۋى. ءبىزدىڭ بويىمىزدا مەملەكەتتىك رامىزدەرگە دەگەن قۇرمەت پەن وعان ۇقىپتىلىقپەن قاراۋ, اياق استى ەتپەۋ سەكىلدى قاسيەتتەر ورنىقتى دەپ سانايمىن. – جاستار پراكتيكاسى مەرزىمىن وتەپ ءجۇر ەكەنسىڭ. بۇل تىركەستىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن قالاي تۇسىنەسىڭ؟ – ونى قوعامدىق ومىرگە كىرىكتىرۋگە باستاماشى بولعان ەلبا­سىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ريزاشىلىعىمىز شەكسىز. وسى مەرزىم ارالىعىندا بەلگىلى ءبىر ۇجىم قاتارىنا كىرىپ, ادامدار ارا­سىنداعى قارىم-قاتىناستاردى تەرەڭ تۇيسىنۋگە دەن قويامىز. ماسەلەن, ءوزىم ورال قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ازامات سافي­ماليەۆتىڭ قابىلداۋ بولمەسىندە كوپ جايلارعا قانىعۋ ۇستىندەمىن. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباساردىڭ قابىلداۋىنا كەلەتىندەر دە از ەمەس. ولارمەن ءتىل قاتىسۋ, كەلگەن ماسەلەسىنىڭ استارىنا ءۇڭىلۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ. – الداعى ماقساتىڭ قانداي؟

– ماماندىعىمدى ودان ءارى جەتىلدىرۋ, جوعارى ءبىلىم الۋ, وسى ويىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازىر قازاق يننوۆاتسيالىق تەلەكوم­مۋنيكاتسيالار ۋنيۆەرسيتەتىندە سىرتتاي وقىپ ءجۇرمىن.

اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن.

ورال.

 

16 جەلتوقساننىڭ ابىرويىنا داق تۇسىرمەيمىن

مەن 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا قى­زىلوردا وبلىسىنىڭ ارال اۋدانىن­داعى قامىستىباس ەلدى مەكەنىندە دۇنيە ەسىگىن اشقانمىن. بۇگىندە تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋ­تىنىڭ 3-كۋرسىندا وقىپ ءجۇرمىن. ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ, ەكونو­مي­كالىق ورلەۋدىڭ جانە قازاقستان حالىقتارى اراسىنداعى اۋىزبىرلىك پەن دوستىقتىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ زامان­داس­تارىمىز وزدەرى اڭساعان ارماندارىنا قول جەتكىزۋدە. ول ءۇشىن وتانىمدا بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالعان. مەن مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ وقۋ وزاتى اتاندىم. اۋداندىق پانارالىق وليمپيادالىق جارىستاردا بىرنەشە رەت جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدىم. ال ينستيتۋتتىڭ 2-كۋرسىندا تاريح پانىنەن عىلىمي جوبا قورعاپ, 3-ورىن الدىم. وبلىس­تىق پىكىرسايىس تۋرنيرلەرىنە قاتىسىپ, «ەڭ ۇزدىك سپيكەر» جانە «ەڭ ۇزدىك تورەشى» ديپلومدارىمەن ماراپاتتالدىم. بوس ۋاقىتىمدى تەككە وتكىزبەيمىن. قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسامىن. فاكۋلتەتتەگى جاستار ءىسى جونىندەگى كومي­تەتىنىڭ توراعاسى جانە «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسىمىن. مەن ءۇشىن كەلەشەگى كەمەل, بولاشاعى جارقىن, كەرەگەسى كەڭ, وركەنيەتتى ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ, 20 جاستاعى تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ قۇرداسى بولۋ ۇلكەن باقىت. تاريحى تۇعىرلى, كەلەشەگى عۇمىرلى وسىناۋ جارقىن ەلدىڭ قۇشاعىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بىزدە نە ارمان بار. ءبىزدىڭ الداعى باستى ماقساتىمىز – وقۋىمىزدى جاقسى دەگەن باعامەن اياقتاپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ. زامانداستارىما ايتارىم: جاسامپاز ەلدىڭ دامۋىنا ءبىر كىسىدەي اتسالىسايىق! ءوز باسىم 16 جەلتوقسان دەگەن قاسيەتتى كۇننىڭ اتىنا داق تۇسىرمەيمىن! ازامات قاباقوۆ, تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى. تاراز.

 

بولاشاق – بىزدىكى!

– گۇلجاينار, تۋعان كۇنىڭ قاشان؟ – مەن ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريا­لاعان 16 جەلتوقسان كۇنى دۇنيەگە كەلىپپىن. سودان بەرى مىنە, ەلىمىزدەگى اشىق اسپان استىندا باقىتتى بالالىق شاعىمدى الاڭ­سىز وتكىزىپ, قۇرداستارىممەن بىرگە ارما­نىما قاراي قول سوزىپ كەلەمىن. 11-سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە اقش-تا وتكەن حالىق­ارالىق وليمپياداعا قازاق­ستان اتىنان قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندى يەلەندىم. – تاۋەلسىزدىكپەن تۇيدەي قۇرداس بولۋ ادامدى قانداي سەزىمگە بولەيدى؟ – تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ تۋعان كۇنىندە دۇنيەگە كەلۋ باقىت دەپ بىلەمىن. بۇگىندە ەلىمىزدە ۇلكەن ىستەر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەگەمەن ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن, قادامى نىق. جاستاردىڭ جان-جاقتى قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسالىپ, ءوز تالابىن ءارى قاراي ۇشتاي تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن. قالاعان ماماندىعىن الىپ, ەركىن ەڭبەك ەتۋگە دە قۇقىلى. ەگەمەن ەلمەن بىرگە بويجەتكەنگە نە جەتسىن! جاستارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقان ەلباسىعا دەگەن العىسىم زور. اكە-شەشەم مەن باۋىرلارىم مەنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇيدەي قۇرداسى بولعانىمدى ماقتان تۇتادى. مەن بۇگىندە م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ ءجۇرمىن. ماماندىعىم بويىنشا بولاشاقتا بىلىكتى ۇستازداردىڭ قاتارىن تولىقتىرسام دەيمىن. ماعان بارشا قازاقستاندىق جاستارعا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن كوزدىڭ قاراشى­عىنداي ساقتاۋ اماناتى جۇكتەلگەندەي سەزىلەدى. ويتكەنى, ەلدىڭ سارقىلماس قازىناسى – ۇلكەندەر, ال, حالىقتىڭ تىنىش­تىعىن, ەگەمەندىگىن, ەركىندىگىن ساقتاۋ, ونى ءارى قاراي جالعاستىرۋ – جاستار ءىسى دەپ بىلەمىن. تاۋەلسىزدىك تۇعىرى بەرىك بولسىن! ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى نۇرلى, كەلەشەگى كەمەلدەنە بەرسىن!

اڭگىمەلەسكەن كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.

جامبىل وبلىسى.

 

قامقورلىق اياسىندا

اقتاۋداعى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى رىس­بەك بەسىمباەۆپەن اڭگىمە. – رىسبەك, ءوزىڭنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇرداسى ەكەندىگىڭ ەسكە تۇسكەندە ويىڭا نە ورالادى؟ – شىنىمدى ايتسام, كىشكەنتاي كەزىمدە كوپ ءمان بەرمەپپىن. اتا-بابامىز ار­مان­داعان ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتىپ, ءتا­ۋەل­سىزدىككە قول جەت­كەن تۇستا ومىرگە كەلگەن بىزدەر ەرەكشە باقىتتى جاندارمىز دەپ ويلايمىن. ويتكەنى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ءتىلىمىز, ءدىلىمىز, بايىرعى ونە­رىمىز وركەندەپ, قازاق ەلىن الەم تاني باستادى. اۋىلىمىز دا, قالا­مىز دا جايناپ, جاسارىپ كەلەدى. سونداي عاجايىپ وزگەرىستەردى كورۋ – باقىت. – ومىردە كەزدەسىپ, ەستە قالعان ۇمىتىلماس ساتتەر تۋرالى نە ايتاسىڭ؟ – مەن جانە مەنىڭ زامانداستارىم, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماڭعىس­تاۋعا ساپارى كەزىندە وقۋ ورنىمىزعا كەلىپ, پرەزيدەنتتى جاقىننان كورىپ, اڭگىمەسىن تىڭداعانىمىز ماڭگى ەستە قالادى. ويتكەنى ۋنيۆەرسيتەتىمىزدى جاڭاشا قۇرىپ, قيىن كەزدەر كەزىندە ءزاۋلىم جاڭا وقۋ كورپۋسىن, 500 ورىندىق ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىن جانە ءجۇزۋ باسسەينى بار سپورت كەشەنىن سالۋعا قامقورلىق جاساعان ەلباسى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان دا العىس ايتامىز. – تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى جاقىنداپ كەلەدى. مەرەكەگە قانداي تارتۋ-تارالعىمەن بارعالى وتىرسىڭدار؟

– مەن بۇل ساۋالعا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدەگى جاقسى جاڭالىقتار جاۋاپ بەرەدى عوي دەپ ويلايمىن. وقۋ وردامىز قازىر رەسەي, قىتاي, پولشا, گەرمانيا سياقتى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس جاسايدى. سول جەرلەردەن ءبىلىم العاندار قايتا كەلىپ ەڭبەك ەتۋدە. اتى الەمگە ايگىلى عالىمدار ءجيى-ءجيى بولىپ لەكتسيا وقۋدا. قىسقاسى, ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى بىزدەردىڭ سانالى تاربيە, ساپالى ءبىلىم الۋىمىزعا بارلىق جاعدايدى جاساۋدا.

اڭگىمەلەسكەن جولامان بوشالاق.

اقتاۋ.

تاۋەلسىزدىك – تەڭدەسى جوق باقىت!

 مەن ومىرگە تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭىمەن بىرگە كەلگەنىمدى ماقتانىش ەتىپ, سوعان ساي ازاماتشا بولۋدى ارمانداپ جۇرگەن جاسپىن. ومىرگە 1991 جىلى 16 جەلتوق­ساندا كەلگەنىمدى, ەسىمدى ءبىلىپ, ءارىپ تانى­عاندا تەرەڭىرەك ۇعىندىم. قۋانى­شىمدا شەك بولمادى. جىل سايىن قوس مەرەكە – تاۋەل­سىزدىك مەرەكەسى مەن تۋعان كۇندى تويلاۋ ادام­عا ەرەكشە قۋانىش سىيلايدى ەكەن. سونىمەن بىرگە, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇك­تەيتىندىگى جانە بار. ازىرگە سول سىنالار ساتتەردەن ويداعىداي ءوتىپ كەلە جاتقان سياق­تىمىن. ءتورت جىل بويى وزات ستۋدەنتتەر قاتارىنان كورىنىپ ءجۇرمىن. ءتۇرلى قوعامدىق جۇ­مىستارعا دا بەلسەندى قاتىسۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن بىزدەر تۇگەلباەۆتار اۋلەتى اتاجۇرتقا تۇركىمەنستاننان تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا كەلدىك. التى بالا­نىڭ كىشىسى مەن كوللەدجە وقيمىن. بولاشاقتا پروگرامميست-تەحنيك بولۋدى قالادىم. وعان وبلىستا بارلىق جاعداي بار. ولاي دەيتىنىم, ءوندىرىس وركەندەپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشى­لۋدا. ال مەنىڭ اعا-اپالارىم مارات – زاڭگەر, التىنبەك – كاسىپكەر, نۇرشات – مۇعالىم, گۇلشات – اكۋشەر بولىپ جۇمىس جاسايدى. ءۇي-جايلارىمىز بار. اتا-انام بىزدەردىڭ جەتىستىكتەرىمىزگە ءدان ريزا بولىپ, كوڭىلدى عۇمىر كەشۋدە. ءوزىم تۇراتىن اسەم اقتاۋداعى الىپ قۇرىلىستار, اۋىل-ەلدەگى سونى جاڭالىقتار, بالاباقشالار مەن وقۋ ورىن­دارىنداعى وڭ وزگەرىستەر بولاشاق يەلەرى, جاس ماماندار بىزدەردىڭ كەلەشەككە دەگەن سەنىمىمىزدى ارتتىرا تۇسەدى. وسىنداي جاسامپاز ءومىر, شات تۇرمىس ءۇشىن بىزدەر تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا پەرزەنتتىك العىس بىلدىرەمىز. فاتيما مۇراتبەكوۆا, اقتاۋ پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى. ماڭعىستاۋ وبلىسى.

 

ارمانىم – ايبىندى ەلىمە قورعان بولۋ

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ىشكى اسكەر­لەر اسكەري ينستيتۋتىندا تاۋەلسىز­دىكپەن بىرگە ەسەيىپ, ەرجەتىپ كەلە جات­قان كۋرسانتتاردىڭ ءبىرى – شاكىرجان نيازوۆ. ول جاڭا قازاقستاننىڭ ءتول قۇرداسى ەكەنىن ماقتان تۇتادى, تاع­دىردىڭ سىيىنداي كورەدى. جىگىتىمىز وسى جونىندەگى وي-تولعامدارىن بىزبەن بولىسكەن ەدى.  – شاكىرجان, مازاسىز تىرلىگى كوپ اسكەري ءومىردى قالاعانىڭا وكىنبەيسىڭ بە؟ – مەنىڭ وتان قورعاۋشى ماماندىعىن تاڭداۋىم كەزدەيسوق ەمەس. تۋعان جەرىم – الماتى وبلىسىنداعى وتەگەن باتىر اۋىلى. ول وڭىردەن تالاي جاۋجۇرەك وعلاندار شىققان. مەكتەپتى استانادا ءبىتىردىم. جاقسى وقىپ, سپورتپەن اينا­لىستىم. الەمنىڭ ماقتاۋلى قالالارىمەن يىق تىرەستىرەتىن ەلور­داداعى كۇندەرىمدى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. 16 جاسىمدا پيرا­ميدانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولىپ, تاۋەل­سىزدىكتىڭ ءتول قۇرداستارىمەن ەلباسىمىزدى قارسى العانىم جادىمدا ماڭگىلىك جاتتالىپ قالدى. كامەلەت جاسقا تولعاندا استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ تەلەديدار سىيلادى. مۇنىڭ ءبارى ماعان ەمەس, حالقىمىز عاسىرلار بويى زارىعا كۇتكەن تەڭدىككە, ەركىندىككە كورسەتىلگەن قۇرمەت دەپ تۇسىنەمىن.  – دەمەك, تاۋەلسىزدىك اتتى قاستەرلى دە قاسيەتتى ۇعىمنىڭ سەنىڭ ومىرىڭدە الاتىن ورنى ەرەكشە دەمەكسىڭ عوي؟ – ارينە. مەكتەپتى اياقتاعاننان كەيىن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ مۇمكىندىگىم بولعان. ويلانا-تولعانا كەلە قىزىلجار ءوڭىرىن ادەيى تاڭدادىم. بۇل ايماق تا – كەڭ-بايتاق وتانىمىزدىڭ اجىراعىسىز ءبىر بولشەگى. قوجابەرگەن جىراۋ, سەگىز سەرى, ءبىرجان سال, ۇكىلى ىبىراي, اقان سەرى سەكىلدى ايتۋلى تۇلعالار شىققان ولكە عوي. قازىر ەكىنشى كۋرستا وقىپ ءجۇرمىن. بولاشاقتا كوماندالىق-تاكتيكالىق باسشىلىق ماماندىعىن الىپ شىعامىن. اسكەري توپوگرافيا, ىشكى اسكەرلەر تاكتيكاسى پاندەرىن تەز-اق مەڭگەرىپ كەتتىم. مەنىڭشە, ىقىلاس, نيەت قويسا, كەز كەلگەن قيىندىقتى جەڭۋگە بولادى. وفيتسەر اتاناتىن كەزىمدى ەلەستەتسەم, كەۋدەمدى ەرەكشە قۋانىش تەربەيدى. ەڭسەلى ەلدىڭ ەرتەڭگى وتان قورعايتىن ساربازدارى مەن ساردارلارى بولۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭ سەزىنەمىن. ال, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول قۇرداسى بولۋ باسقا قاتارلاس­تارىڭا قاراعاندا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيتىنى انىق.

اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي.

 سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.

 

«ءتوميريستىڭ» ءبيشى گاليناسى

گالينا انتيۋشكينانىڭ اكەسى لەونيد وبلىس ورتالىعىنداعى «كاستينگ» سەرىكتەستىگىندە, ال اناسى تايسيا №5 ەمحانادا جۇمىس جاسايدى. گالينانىڭ وزىنەن ۇلكەن ەكى اعاسى ۆاديم  مەن سەرگەي دە قالادا اكەلەرىنىڭ جولىن قۋىپ, ءوندىرىس ورىن­دارىندا ەڭبەك ەتۋدە. ءبىز گاليانى  وبلىس ورتالىعىنداعى «شاڭىراق» مادەني-ساۋىق ورتالىعىنىڭ التىناي ءجۇنىسوۆا باسقاراتىن «توميريس»  بي توبىنداعى  قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان كورىپ جۇرە­تىنبىز. ەندى, مىنە, وعان جولىعىپ وتىرمىز. – قازاقستان ءبىزدىڭ وتانىمىز, سوندىقتان بىزدەر دە وسى جەردە ەڭبەك ەتىپ, ستۋدەنت اتانىپ, ءبىلىم الىپ ءجۇرمىز. مەن ءوزىم وبلىس ورتالىعىنداعى  يننوۆاتسيالىق ەۋرازيالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ  حيميا-بيولوگيا  بولىمىندە 2-كۋرستا وقيمىن. مەكتەپتە جۇرگەندە جاقسى وقىدىم. بالا كەزىمدە  اتا-انام ماعان سەن ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن  ەرەكشە كۇنى تۋعان قىزسىڭ دەپ ىلعي ايتىپ وتىراتىن. كەيىننەن بۇل كۇننىڭ نەگە ەرەكشە كۇن ەكەنىن  ءبىلىپ, تۇسىنگەندە ارينە,  ءوزىم دە ەرەكشە تولقىپ, قۋانىشتا ءجۇردىم. بىزگە باسقا­لارعا قاراعاندا, جۇرتشىلىق تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن بىرگە تۋعاندار دەپ قۇرمەتپەن قارايتىنىنا ءوزىمدى  باقىتتى سەزىنەمىن, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن گالينا. – «توميريس» بي توبىنا قالاي كەلدىڭ؟ ءتوميريستىڭ كىم بولعانىن بىلەسىڭ بە؟ – ارينە. ول ەل بيلەگەن پاتشايىم. مەن ءوزىمنىڭ ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن العان كۇنى تۋعانىمدى, «توميريس» بي توبىنا كەلگەنىمدى, شىعىس بيلەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتقانىمنىڭ بارىنەن ءبىر بايلانىس ىزدەيمىن. قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ ءجۇرمىن. بي توبىنا كەلگەنگە دەيىن گيمناستيكامەن  شۇعىلداندىم. جاراقات العان سوڭ, بي بيلەۋدى ۇيعاردىم. الدا ارماندارىم كوپ. سونىڭ ءبارى جۇزەگە اساتىنىنا سەنىمدىمىن. ال ەل ءۇمىتىن اقتاۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن الىپ جۇرۋگە ارقاشان دا دايىنمىن.

فاريدا بىقاي.

پاۆلودار.

باۋىرمالدىق اياسىندا ءوستىم

 مەن وقيتىن ءبىلىم ۇياسى اباي اۋدا­نىندا ورنالاسقان. ايماققا تانىمال اۋىل شارۋا­شىلىعى ماماندارىنىڭ ءبىرا­زى وسىندا ءبىلىم العان. بالا كەزىمنەن اكەم سياقتى تەحنيكا جاعىنا ءۇيىر ەدىم. ەندى ءبىر جىلدان سوڭ اۆتوكولىك قىزمەتى بويىنشا ەڭبەك جولىمدى باستاعالى وتىرمىن. اۋدانداعى جىلدان-جىلعا جاڭارۋلار مەن وزگەرىستەر سوعان ۇمتىلدىرىپ, بەل ورتاسىنان تابىلۋعا قىزىقتىرادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلى ومىرگە كەلگەن مەن وزىمدەي جاس مەملەكەتتىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىمدى قوسۋعا ىنتىقپىن. بۇل ءبىر جاعىنان ەرتەڭىمىزگە جارقىن جول اشىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قامقورلىققا دەگەن ريزالىق ىنتا بولسا, سونداي-اق تاعدىرلارى قازاقستاندا توعىسىپ, باقىت­تى تۇرمىسقا بولەنگەن اتا-انامنىڭ وتاندارىنا اينالعان ەلگە ادال بولۋدى جۇرەككە ۇيالاتقان اقىل-كەڭەسىنىڭ ىقپالى دەر ەدىم. اكەم يگور احمەتجانوۆيچ كەڭەس وداعى ىدىراۋدان بۇرى­نىراق تاجىكستاننان قاراعاندىعا قونىس اۋدارىپتى. وسىندا شەشەم ولگا ەگوروۆنامەن تانىسىپتى. بۇگىندە اتا-انام سول قيىن شاقتا ۇلتتارى بولەك دەمەي باۋىرعا باسقان تۇرعىلىقتى حالىققا ريزالىقتارىن ۇدايى ايتىپ وتىرادى. مەن دە سونداي جاقىن تارتۋ, باۋىرمالدىق اياسىندا ءوسىپ كەلەمىن. سۇيىكتى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەل بولاشاعى جاستار قولىندا ەكەنىن ءاردايىم ەسكە سالىپ وتىرادى. اعا بۋىن بىزدەرگە تاۋەلسىز, كەلەشەگى كەمەل مەملەكەت سىيلادى. وتانىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلى ارتا بەرۋىنە ءبىز دە لايىقتى ۇلەسىمىزدى قوسۋعا دايىنبىز. مۇنى بىرگە وقىپ جۇرگەن زامانداس­تىرىمنىڭ ىقىلاس-نيەتتەرىن بىلەتىندىكتەن ايتىپ وتىرمىن. تيمۋر موللاباەۆ, ميچۋرين اگروتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ وقۋشىسى. قاراعاندى وبلىسى.

كورىكتى مەكەنگە كوركەم عيماراتتار سالسام دەيمىن

ول دۇنيە ەسىگىن اشقاندا قازاقستان تاۋەلدىلىكتەن تولىق ارىلا قويعان جوق بولاتىن. ارادا 12 ساعات ۋاقىت وتكەندە تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتتى. ۇلكەندەر شارانانىڭ وسى كۇنى ءومىر ەسىگىن اش­قانىن جاقسىلىققا بالادى. تاۋەل­سىزدىكتىڭ قۇرداسى ارۋ كوشەكباەۆا بۇگىندە بويجەتىپ, قورقىت اتا اتىن­داعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ پوليتەحنيكالىق فاكۋلتەتىندە ءبىلىم الىپ ءجۇر. – قازاق ءۇشىن ەرەكشە كۇندە دۇنيەگە كەلدىڭ. بالا كۇنىڭنەن ساعان دەگەن كوزقاراس ەرەكشە بولعان شىعار؟ – 16 جەلتوقسان قازاق حالقى ءۇشىن قادىرلى, قاستەرلى كۇننىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى عوي. بالا كۇنىمدە اتا-اجەم تۋعان كۇنىمنىڭ ەرەكشەلىگىن ايتىپ وتىراتىن. بىراق بالالىقپەن اسا ءمان بەرمەيتىن ەدىك. مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعاننان باستاپ ءوزىمنىڭ ايتۋلى كۇنى ومىرگە كەلگەنىمدى سەزىندىم. – تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول قۇرداسى الدىنا قانداي ماقسات-مىندەت پەن ارماندار قويىپ وتىر؟ – بولاشاقتان ءبىلىمىمدى شەتەلدە جالعاستىرىپ, ەل وركەن­دەۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن مامانداردىڭ قاتارىنان بولعىم كەلەدى. جانە سول ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بارىمدى سالامىن. جالپى, ءبىزدىڭ حالقىمىز قاسيەتتى اتامەكەنىن ەرەكشە ارداقتايدى عوي. بۇل تانىم ءبىزدىڭ جانىمىزعا اتانىڭ قانىمەن تاراعان, انا سۇتىمەن دارىعان. ايتايىن دەگەنىم, تۋعان وڭىرىمدە كوركەم عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىن سالۋدى ارماندايمىن. ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە تيتتەي دە بولسا ۇلەس قوسسام دەيمىن. – تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلى ەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك دەپ ويلايسىڭ؟ – تاۋەلسىزدىك – ءبىزدىڭ ەڭ باستى يگىلىگىمىز, باعا جەتپەس قۇندىلىعىمىز. جاس مەملەكەت تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىر ءدال وسى تاۋەلسىزدىكتەن باستاۋ الادى.

الەۋەتىمىزدىڭ اسۋى دا, داۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا. ويتكەنى ەلباسى باستاعان ەل اعالارى تاۋەلسىزدىكتىڭ العىشارت­تارىن جاساپ, مەملەكەتتى تولىق قۇردى. بولاشاقتا جاستار اعالار سالعان داڭعىل جولدى جالعاي السا, تاۋەلسىزدىگىمىز دە تۇعىرلى بولا بەرمەك.

اڭگىمەلەسكەن ەرجان بايتىلەس.