ەلەكتروليز زاۋىتى – عاسىر جوباسى
قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان عاسىرلىق جوبا. زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋى قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا, ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كوتەرۋگە جانە دە وزگە دە قاجەتتى وندىرىستەر قۇرۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جول اشادى. مۇنداي جاڭا ءوندىرىستىڭ قۇرىلۋى وتاندىق ەكونوميكاعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ستراتەگياعا سايكەس كەلدى. الەمدىك رىنوكقا ەركىن شىعۋدىڭ دا كورىنىسى. بۇگىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردى مودەرنيزاتسيالاۋ زامان تالابىنا اينالىپ وتىر. باسەكەلەستىكتە ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋ الدىڭعى قاتاردا تۇر. ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ ءونىمى بۇگىندە الەمدىك رىنوكتا سۇرانىسقا يە ساپالى تاۋار بولىپ سانالادى. وسى ەكى الىپ كاسىپورىندى «قازاقستان ءاليۋمينيى» جانە «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اكتسيونەرلىك قوعامدارىن الماز يبراگيموۆ باسقارادى. جالپى, زاۋىت ISO 14000:2005 حالىقارالىق ستاندارتى نەگىزىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەنەدجمەنتى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. زاۋىت اۋماعىندا جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە ەلەكتروليز زاۋىتىندا 2 200 ادام جۇمىس ىستەيدى. وندىرىسكە قاجەتتى مامانداردى زاۋىت شەتەلدەرگە جىبەرىپ وقىتادى. ءاربىر ەلەكتروليزەر-قازاندىقتان تاۋلىگىنە 2400 كيلو مەتالل ءوندىرىلىپ شىعادى. ءونىم ودان ءارى قۇيۋ تسەحىنا جونەلتىلىپ, وندا «قازاقستاندا شىعارىلعان» دەگەن بەلگى سوعىلادى. ءاربىر ەلەكتروليزەردە گاز تازالايتىن نورۆەگيالىق «Alstom» فيرماسىنىڭ ەلەكتر سۇزگىلەرى جۇمىس ىستەۋدە.ENRC كورپوراتسياسى تۋرالى
ENRC دەپ اتالاتىن بۇل كورپوراتسيا پايدالى قازبالاردى قازىپ الۋ جانە بايىتۋ سالاسىنداعى جەتەكشى ءارتاراپتاندىرۋشى كومپانيالار توبى بولىپ تابىلادى. ياعني, كەن قازۋ, وڭدەۋ, ەنەرگەتيكا, كولىك جانە ماركەتينگ كاسىپورىندارىمەن ينتەگراتسيالانعان. ال, بۇل توپتىڭ وندىرىستىك اكتيۆتەرى نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. قۇرامىندا قازحروم تۇك, جايرەم كبك, سوكولوۆ-سارىباي كەن-بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى (سسكوب), قازاقستان ءاليۋمينيى, قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى (قەز), ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكا كورپوراتسياسى (ەەك) جانە ENRC Logistics سياقتى الپاۋىت كاسىپورىندار بار. باسقا اكتيۆتەر, ەڭ الدىمەن باسقا ءتۇستى مەتالدار بولىمشەلەرى, نەگىزىنەن افريكادا ورنالاسقان جانە ونىڭ ىشىندە Central African Mining and Exploration Company (CAMEC) ي Chambishi Metals PLC كومپانيالارىنىڭ مىس پەن كوبالت اكتيۆتەرى جانە Camrose Resources Limited (Camrose) كاسىپورنىنىڭ 50,5% ۇلەسى بار. ENRC سونداي-اق رەسەيدەگى سەروۆ فەرروقورىتپا زاۋىتىنا, Bahia Minerals BV (BML) مەن Mineração Minas Bahia SA (MIBA), برازيلياداعى تەمىر كەنىن ءوندىرۋ جوبالارىنا, قىتايداعى (تۋولي) Xinjiang Tuoli Taihang Ferroalloy Company-ءدىڭ 50%-ىنا جانە ءونتۇستىكافريكالىق نەگىزگى پلاتينا ءوندىرۋشىسى Northam Platinum Limited-ءتىڭ 14,35% اكتسيالارىنا يەلىك ەتەدى. ENRC-دە قازىرگى ۋاقىتتا 70 000-نان استام ادام جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ 65 000-ى قازاقستاندا. ENRC FTSE 100 (Financial Times Stock Exchange Index) تىزىمىنە ەنەدى.2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى وندىرىستىك كورسەتكىشتەر
كۇردەلى شىعىندار باعدارلاماسى
قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى اياسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 136 مىڭ توننا ءونىم شىعاراتىن انود زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىستىڭ اياقتالۋى 2012 جىلعا جوسپارلانۋدا. زاۋىت سىرتقى جابدىقتاۋشىلارعا تاۋەلدىلىكتى جويىپ, اليۋميني ءوندىرىسىن جەتكىلىكتى انود مولشەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. زاۋىتتى ىسكە قوسۋ شامامەن 500 ادامعا جۇمىس ورنىن اشادى. جوبانىڭ سمەتالىق قۇنى – 240 ملن. اقش دوللارى.ەڭبەكتى قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى
2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ەڭبەكتى قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى بويىنشا شىعىندار 257,09 ملن. تەڭگە (1,765 ملن. اقش دوللارىن) قۇرادى, ونىڭ ىشىندە: – ۇيىمداستىرۋ شارالارى: ساقتاندىرۋ, وتەماقى تولەۋ, قوسىمشا ءتولەمدەر, جەكە قورعاۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ, ارنايى تاماقتاندىرۋ جانە وقىتۋ; – تەحنيكالىق شارالار: قورشاۋلار مەن قىزمەت كورسەتۋ الاڭشالارىن قۇرۋ, قىزدىرىلعان قاباتتاردىڭ جىلىلىقتارىن ساقتاۋ, ۆەنتيلياتسيا جانە اسپيراتسيالىق جۇيەلەردى جوندەۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ. 2011 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەڭبەك پەن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك جونىندەگى KIOSH-2011 ءبىرىنشى حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى اياسىندا وتكىزىلگەن «سەنىم» ۇلتتىق سالالىق سايىسىندا قەز «ۇزدىك قاۋىپسىز كاسىپورىن» اتاندى.دەرەك پەن دايەك
• 1997 ج. 7 ماۋسىم – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اليۋميني زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا زاۋىت قۇرىلىسى باستالۋىنىڭ نىشانى بولاتىن كاپسۋلا سالدى. • 2002 ج. جەلتوقسان – ەل ۇكىمەتى پاۆلودار قالاسىندا ەلەكتروليز زاۋىتىن سالۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. • 2005 ج. 14 مامىر – «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق باس كورپۋسىنىڭ العاشقى ىرگەتاسى قالاندى. • 2007 ج. 12 جەلتوقسان – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاۋىتتىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن ىسكە قوستى. • 2009 ج. ناۋرىز – انود زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. • 2010 ج. 24 ماۋسىم – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەگىن ىسكە قوستى. • اليۋميني ءوندىرىسى – 124 مىڭ توننا (ن1* 2010: 103 مىڭ توننا, 20,4% ۇلعايۋ). _______________________ * H1 – ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى
2011 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 145 پاتەرلى ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا جۇمسالعان شىعىندار 443,4 ملن. تەڭگە (3 ملن. اقش دوللارىن) قۇرادى. تۇرعىن ءۇيدى تاپسىرۋ جەلتوقسان ايىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ مەرەيتويىنا جوسپارلانعان.الەۋمەتتىك باعدارلامالار
2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا الەۋمەتتىك باعدارلامالارعا جۇمسالعان شىعىندار 41,4 ملن. تەڭگە (283,4 مىڭ اقش دوللارىن) قۇرادى, ونىڭ ىشىندە: – الەۋمەتتىك پاكەت شىعىندارى; – الەۋمەتتىك سالاعا جۇمسالعان شىعىندار.ەكولوگيالىق باعدارلاما
2011 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ساقتاۋ شارالارىنا جۇمسالعان جالپى شىعىندار 50,2 ملن. تەڭگە (343,83 مىڭ اقش دوللارىن) قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 2011 جىلى: – قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار ءۇشىن تولەمدەر; – تابيعات قورعاۋ ينۆەستيتسيالارى مەن شارالارى.جاڭا زاۋىت – ەل يگىلىگىنە
وبلىس ورتالىعىنان 13 شاقىرىمداي, 190 گا اۋماقتى الىپ جاتقان جەردە «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» دەپ اتالاتىن جاڭا الىپ زاۋىت سالىنادى دەگەندە 2005 جىلى ەلباسىنىڭ ءوزى كەلىپ, بوس جاتقان دالاعا قازىق قاعىپ كەتكەن بولاتىن. 2007 جىلى جەلتوقسان ايىندا 250 مىڭ توننا باستاپقى اليۋميني وندىرەتىن جوعارى قۋاتتىلىعى بار الىپ زاۋىتتىڭ العاشقى كەزەگى ىسكە قوسىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2007 جىلى 12 جەلتوقساندا وبلىس ورتالىعىندا سالىنعان قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن ىسكە قوسۋ سالتاناتىندا ءسويلەگەن سوزىندە “قازاقستاننىڭ جەكە ءوزىنىڭ ءاليۋمينيىن شىعارۋ مەنىڭ ارمانىم ەدى. بۇل سىزدەردىڭ دە ارماندارىڭىز بولاتىن. مىنە, سول ارمان ورىندالدى. قازاقستان ءوزىنىڭ جوعارى ساپالى دايىن ءاليۋمينيىن شىعاراتىن دارەجەگە جەتتى”, دەگەن بولاتىن. قۇرىلىسقا جالپى كولەمى 1 ميلليارد اقش دوللارى جۇمسالدى. الىپ زاۋىت قۇرىلىسىنا الەمنىڭ 12 ەلىنەن كەلگەن 18 كومپانيا قاتىستى. ەڭ باستىسى, عاسىر جوباسى اتالعان بۇل قۇرىلىسقا تەك قانا الدىڭعى قاتارلى وزىق تەحنولوگيالار قولدانىلدى. العاشقى كەزەگى ىسكە قوسىلعان زاۋىت جىلدىق قۋاتى 62,5 مىڭ توننا تازا اليۋميني شىعارىپ كەلدى. ياعني, سالماعى 20 كيلو تارتاتىن اليۋميني قۇيمالارى زاۋىت ءونىمى بولىپ تابىلادى. قازاق جەرىنىڭ ءاليۋمينيى قازىر ەۋروپا ەلدەرىنە بەلگىلى, اتى كەڭ تانىلا باستادى. 2009 جىلى لوندون بيرجاسى قازاقستاندىق قاناتتى مەتالدىڭ ساپاسىن باعالاپ, ونى وزدەرىنىڭ ساۋدا-ساتتىق رىنوگىنىڭ تىزىمىنە تىركەۋگە الدى. بۇل قازاق جەرىنىڭ ءاليۋمينيىن شەتەلدەرگە وتكىزۋگە بايلانىستى كەدەرگىلەر جوقتىعىن بايقاتادى. زاۋىتتى سالۋ بارىسىندا قۇرىلىسقا قاجەتتى بىرنەشە قوسالقى نىساندار دا ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ىشىندە ۇزىندىعى 10 شاقىرىمدىق تەمىر جول, ماتەريالدىق قويمالار بلوگى, 500 كۆ. قوسالقى ەلەكتر ستانساسى, كاناليزاتسيا جۇيەسى, ءورت قاۋىپسىزدىگى دەپوسى, ت.ب. سالىندى. زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋ كەشەنىنىڭ العاشقى كەزەگى 2007 جىلعى جەلتوقسان ايىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمىنەن 27 اي بۇرىن اياقتالسا, ەكىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسى دا بەلگىلەنگەن ۋاقىتىنان وتكەن جىلى ماۋسىم ايىندا ىسكە قوسىلدى. 2008 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى تولىق اياقتالىپ, زاۋىت جىلىنا 125 مىڭ توننا جوعارى ساپالى اليۋميني شىعاراتىن وندىرىستىك قۋاتقا قول جەتكىزدى. زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەگى بيىلعى جىلدىڭ 24 ماۋسىمىندا سالتاناتتى تۇردە ىسكە قوسىلدى. وعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى. «جالپى مۇنداي ءىرى زاۋىت سالۋعا ون-جيىرما جىل ۋاقىت قاجەت. الايدا ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ ءاربىر كەزەگى نەبارى ەكى جارىم جىل ىشىندە سالىندى. بۇل وسىندا جۇمىس ىستەگەن قۇرىلىسشىلاردىڭ, مەتاللۋرگتەردىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ۇلگىسى», دەگەن ەدى زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەگىن ىسكە قوسۋ سالتاناتىندا پرەزيدەنت. زاۋىت جىلىنا 250 مىڭ توننالىق باستاپقى اليۋميني وندىرەتىن قۋاتقا قول جەتكىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا زاۋىتتا زامان تالاپتارىنا ساي ەكولوگيالىق قاۋىپسىز جانە ەڭ سوڭعى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى پروگرەسسيۆتى اليۋميني ءوندىرۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلۋدا. تەحنولوگيالىق وپەراتسيالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ەلەكتروليزدەردىڭ جۇمىستارىنا جۇيەلى مونيتورينگ جۇرگىزۋگە, گاز تازالاعىش قۇرىلعىلاردى, قۇيۋ تسەحى مەن كومەكشى نىسانداردى دەر كەزىندە رەتتەۋگە ءمۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا زاۋىتتىڭ بارلىق تەحنولوگيالىق ۇردىستەرى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىمەن باقىلانادى. كورپوراتسيا باسشىلىعى اليۋميني ءوندىرۋشىلەرگە قامقورلىق جاساپ كەلەدى. وبلىستىڭ الەۋمەتتىك جوبالارىنا دا قارجى ءبولىپ وتىرادى. ءدال وسى كۇندەرى زاۋىت دەمەۋشىلىگىمەن وڭىردەگى حالقىنا قادىرلى اۋليە اقكول-جايىلمادا مەشىت, حازىرەت يسابەك يشان جانە جانداربەك قوجا اتا كەسەنەلەر قۇرىلىسىنىڭ جۇمىستارى دا اياقتالىپ قالدى.راحمەت سىزگە, ەلباسى!
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بوي كوتەرگەن وسى عاسىردىڭ الىپ قۇرىلىسى «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز. ويتكەنى, بۇل ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى سالىنعان تۇڭعىش زاۋىت بولىپ سانالادى. الەمدەگى ون اليۋميني زاۋىتىنىڭ قاتارىنا ەنگەن. قازىر ەلىمىز جاڭا دامۋ داۋىرىنە قادام باستى. 2020 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى وسى دامۋ جىلدارىنىڭ باستاۋىنا اينالدى. ەلباسى جولداۋىندا “يندۋستريالىق دامۋ – بۇل ءبىزدىڭ جاڭا ونجىلدىقتاعى مۇمكىنشىلىگىمىز, ەل دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر. قازاقستان تابىستى يندۋستريالىق دەرجاۆا بولادى – مەن بۇعان ابدەن سەنىمدىمىن”, – دەپ اتاپ كورسەتتى. وبلىس ورتالىعىندا بوي كوتەرگەن قازاق اليۋميني ءوندىرىسىنىڭ كلاستەرى – يندۋستريالىق ەلدىڭ العاشقى قارلىعاشى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ءوندىرىس دەگەن وسى. بۇدان بۇرىن تەك شيكىزات قويماسى عانا بولىپ كەلگەن ەلىمىزدە دايىن ءونىم شىعاراتىن ءوندىرىس ورنى اشىلدى. الەمدىك رىنوكتا جوعارى سۇرانىسقا يە بولعان «قازاقستان ءاليۋمينيى» ومىرگە جولداما الدى. مەن ءوزىم 2008 جىلدان بەرى وسى زاۋىتتا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. جاڭا زاۋىتتا جاس, بىلىكتى, جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس جاساي الاتىن جاستار كوپتەپ ەڭبەك ەتەدى. ولار, ياعني مەنىڭ قۇرداستارىم وسىنداي قۋاتتى جاڭا ءوندىرىستەردىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنە باستالعان جول ەكەنىن جاقسى بىلەدى. وندىرىستە ەڭبەك ەتۋ وڭاي ەمەس. ول تاباندىلىقتى, سەنىمدىلىكتى تالاپ ەتەدى. «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن ءوز ەلىمىزدىڭ وتاندىق ونىمدەرىن ءوز قولىمىزبەن جاساپ جاتقانىمىزدى بيىك مارتەبە سانايمىز. ارينە, وسىنداي جارقىراعان جاڭا زامان زاۋىتىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ ارقاشاندا ەلباسىنىڭ بىزدەرگە, جاستارعا, جاس مەتاللۋرگتەرگە دەگەن شىنايى قامقورلىعىن كورىپ ءجۇرمىز. بۇرىنعى جۇمىسشىلارداي ەمەس, ءبىز قازىر جوعارى تەحنولوگيالار وندىرىسىندە جۇمىس جاسايمىز. وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا مەنىڭ باقىتتى كۇنىم بولدى – جاس مەتاللۋرگ رەتىندە, وندىرىستەگى تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ جولىندا, ەلباسىنىڭ ءوز قولىنان «قۇرمەت» وردەنىن الدىم.ۇلان اۋباكىروۆ, اليۋميني ءوندىرىسىنىڭ وپەراتورى.
__________________________
ايقارما بەتتەردى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى فاريدا بىقاي.سۋرەتتەرىن تۇسىرگەن ۆالەري بۋگاەۆ.