اقبەرەن اقىن, جۇيرىك جىراۋ

قاشاعان كۇرجىمان ۇلىنىڭ 170 جىل­دىق مەرەيتويى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن تۇلعالاندىرا تۇسكەن مەرەكەلىك ءىس-شارالارمەن اتالىپ ءوتتى. قازاقتىڭ اقبەرەن اقىنى, جۇيرىك جىراۋ قاشاعان كۇرجىمان ۇلىنىڭ تويى, ونەر تويى رەتىندە ءوڭىردىڭ اسپانىن ەكى كۇن بويى ءان مەن جىرعا بولەدى. استانا مەن الماتىدان جانە بىرقاتار وبلىستاردان كەلگەن قۇرمەتتى مەيماندار اتا ءداس­تۇرىمەن اقىننىڭ ماڭعىستاۋ اۋدانى جەرىندەگى كورىكتى كەسەنەسىن كورىپ, اتا ارۋاعىنا تاع­زىم ەتتى. اتا تۋرالى اڭگى­مەلەر ايتىلىپ ولەڭ-جىرلارى وقىل­دى. كەشكىلىك اقتاۋدا جىر­شى-جىراۋلاردىڭ رەسپۋبليكا­لىق بايقاۋى مەن جاس اقىندار ءمۇ­شايراسى باستالدى. مەرەيتويدىڭ ەكىنشى كۇنى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەم­لەكەتتىك تەحنولوگيالار ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىندە ولكە زەرتتەۋشىسى جەتىباي جىل­قى­شى­ ۇلىنىڭ قۇراستىرۋىمەن «جازۋ­شى» باس­پا­سى­نان شىققان «قايىرتپاي كەتكەن قا­شا­عان» اتتى ولەڭدەرى, تەرمەلەرى مەن تول­عاۋ­لارى, اي­تىستارى مەن جىر-داس­تاندارى توپتاس­تى­رىل­عان كولەمدى كىتابى مەن «ايتامىن حابار قيىر­دان» سD جيناعى­نىڭ, سونداي-اق «نكوك» مۇناي كوم­پانياسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن «قا­شا­عان شىعار­مالارى» دەگەن اتپەن ءۇش تىلدە جارىق كورگەن­ اقىن تاڭدامالى­سى­نىڭ تۇساۋ­كەسەر ءراسىمى بول­دى. وسى جەردە كوزدەن كەتسە دە كوڭىلدەن كەت­پەگەن بەلگىلى عالىم, ايماق­تىڭ اقىن-جىراۋ­لارى­نىڭ ەڭ­بەك­تەرىن حالقى­مىز­عا ورالتۋعا ءول­شەۋ­­سىز ەڭ­بەك سىڭىرگەن قابي­بوللا سىديىق­ ۇلى­نىڭ زا­يى­بى گۇلشات ومارقىزىنا سىي-قۇر­مەت كور­سەتىلدى. ودان سوڭ جىرسۇيەر قاۋىم «جاھان­دانۋ جاع­دا­يىن­­داعى ۇلتتىق قۇندى­لىق­تاردىڭ ورنى جانە قا­شا­عان جىراۋ مۇ­راسى» اتتى رەسپۋبليكالىق عى­لىمي-ءتاجى­ري­بەلىك كونفە­رەن­تسياعا جينال­دى. كونفەرەنتسيا ەلباسى نۇر­سۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ قاشا­عان كۇرجى­مان ۇلى­نىڭ 170 جىلدىق مەرەيتويىنا قاتى­سۋ­شىلارعا ارنالعان قۇت­تىقتاۋىن وبلىس اكى­مى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ­تىڭ وقۋىمەن باستالدى. ودان سوڭ مەرەيتويعا ارنايى كەلگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, ءابىش كەكىلباي ۇلى تەرەڭنەن تولعاپ كوسىلە دە, شەشىلە دە ءسوي­لەدى. ءوزى «جىرداريا» دەپ جازىپ جۇرگەن قا­شا­عان, ونىڭ ءتالىم العان اقىن-جىراۋ اعا­لارى ابىل, نۇرىم, اقتاندار تۋرالى دا اعى­تىلدى. اقىننىڭ «اتامەكەن», «اداي تەگى», «توپان», سياقتى فيلوسوفياعا تولى داستان­دارىندا ادام­داردى ادىلدىككە, مەيىرىمدىلىككە شاقىر­عاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىدان جيىر­ما جىل بۇرىن اقىننىڭ 150 جىلدىعىن تويلاۋ تۋرالى شەشىمگە نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى­نىڭ قول قويعاندىعىن ەسكە الدى. سول كۇننەن باستاپ 150 جىل بويىنا قالتارىستا قالعان قاشاعان اقىن ۇلتتىق رۋحانياتىمىزدىڭ قۇن­دىلىعىنا اينال­دى. ەندى, مىنە, 170 جىل­دىعى اتالىپ وتىر. حالقىمىزبەن بىرگە تاۋەل­سىزدىك العان قاشاعان حالقىمەن بىرگە جاساي بەرەدى. جىرداريا سار­قىلمايدى. تاس­قىنداي تۇسەدى, – دەدى. جينال­عاندار قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى فاريزا وڭعار­سىنوۆانىڭ ايماقتىڭ ادەبيەت پەن ونەرىنىڭ وكىلدەرىن, ولاردىڭ تۋىندىلارىن ناسيحاتتاۋ­دىڭ ءتار­بيەلىك, تاعىلىمدىق ءمان-ماڭىزى جايلى وي-پىكىرلەرىن زەيىن قويا تىڭدادى. قاشاعان ەل اراسىندا ءدۇلدۇل اقىن, ازۋلى ايتىسكەر, شەجىرەشى, تەرەڭنەن تولعايتىن اساۋ اعىندى جىرلارىمەن كەڭىنەن تانىلعان قازاقتىڭ ادەبيەت الەمىندەگى ەرەكشە تۇلعا. جىر الىبى جامبىل جاباەۆتىڭ ونى ءوزى ءپىر تۇتقان ءسۇيىنباي اقىنمەن قاتار قويىپ: ءسۇيىنباي مەن قاشاعان, قارا ولەڭدى ماتاعان. اتىن جاتتاپ بالالار ءالى كۇنگە اتاعان, – دەپ جىرعا قوسسا, قازاقتىڭ بەس الىپ اقىندارىنىڭ ءبىرى ءىلياس جانسۇگىروۆ «كوبىك شاشقان» اتتى پوە­ما­سىندا: اتىراۋ – الىس بىزگە جەردىڭ ءتۇبى, قاشاعان – جۇيرىك جىراۋ ەلدىڭ ءتىلى. شاشقاندا كۇيدەن كوبىك قۇرمانعازى, قاشاعان جىردان توككەن مارجان ءدۇردى, – دەپ جىرعا قوسۋلارى جايدان-جاي ەمەس. «قايىرتپاي كەتكەن قاشاعان» اتتى جاڭا كىتاپتى قۇراستىرۋشىلار اقىننىڭ ەل ەسىندەگى «ەسقالي سۇپىعا ايتقانى», سيرەك كەزدەسەتىن «قاراساي – قازي» جىر-داستانى, ت.ب. شىعار­مالارى مەن اقىن تۋرالى جا­زىلعان وي-پىكىر­لەردى جيناق­تاپ, كوپشىلىك قازىناسىنا ۇسى­نىپ­تى. ورىندى-اق. بۇل دا ءبىر ورا­يى كەلگەن قۇپتارلىق جاع­داي. ال رەس­پۋب­ليكالىق عىلى­مي-ءتا­جى­ري­بەلىك كونفەرەنتسيادا قا­شا­­عان اقىن­نىڭ سان قىرلى شى­عار­ماشى­لى­عى تۋرالى عا­لىم­­دار – جۇ­مات تىلەپوۆ «داۋىل­­دى ءداۋىر­دىڭ داۋىلپاز جارشى­سى», سەرىك نەگيموۆ «قاشاعان جى­راۋ جانە ونىڭ زامانى», تەمىرحان تەبەگەنوۆ «اقىن قا­شاعان شى­عار­مالارى – تاۋەل­سىز قا­زاق­ستاننىڭ قۇندى مۇرا­سى», يسلام جەمەنەي «قا­شا­عان جىراۋ مۇراسى – قازاق مادەنيەتىنىڭ جاۋھارى» اتتى تەرەڭ مازمۇندى باياندامالار جاسادى. رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيا جۇمى­سى­نىڭ سوڭىندا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كو­شەر­باەۆ قاشاعان اقىننىڭ رۋحاني مۇرا­لارى تاۋەلسىز قازاق ەلىنە عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى الەمىنە جول تارتىپ, ادامزات پوەزياسىنىڭ التىن قورىنا قوسىلعان قىمبات قازىنا ەكەندىگىنە توقتالدى. سونداي-اق جاقىن كۇندەرى اسەم اقتاۋدىڭ ىنتىماق الاڭىندا قۇرمان­عازى ساعىرباەۆ اتا­مىزعا ەڭسەلى ەسكەرتكىش اشىلاتىن­دىعىن جەت­كىزدى. سول ۋاقىتتا قالا­نىڭ تورىندەگى ەڭ كورنەكتى جەردە قازاقتىڭ ەكى ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى قاشاعان مەن قۇرمان­عازىنىڭ مۇسىندەرى قاتارلاسا بوي تۇزەمەكشى. قاشاعان كۇرجى­مان­­ ۇلىنىڭ 170 جىلدىق مەرەي­تويى اياسىندا ءوت­كى­زىل­گەن جاس اقىندار ءمۇشاي­را­سىندا ءبىرىنشى ورىن­دى اقتوبەلىك ينديرا كەرەەۆا, ال جىر­شىلار سايىسىندا باس جۇلدەنى ماڭعىس­تاۋ­لىق ءىزمۇرات مولباەۆ, ءبىرىنشى ورىن­دى ماڭعىس­تاۋ­لىق امانبەك ساۋىرباەۆ يەلەندى. اقىن­دار اي­تى­سىندا باس جۇلدەگە باتىس قازاق­ستان وبلى­سى­نان كەلگەن جانسايا مۋسينا, ال ءبىرىنشى ورىنعا استانا­لىق جانداربەك بۇلعاقوۆ يە بولدى. جولامان بوشالاق. اقتاۋ.