ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ەتنوگراف-عالىم, تاريحشى وزبەكالى ءجانىبەكوۆتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان كىتاپ كورمەسى اشىلدى.
«حالىق ءۇشىن, ەل ءۇشىن ايانباي تەر توكتى» دەگەن ءسوز بىرەۋلەرگە جالعان پاتريوتيزم سياقتى ەستىلۋى مۇمكىن. جانە دە ونداي ازاماتتار كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ تۇسىندا ءومىر سۇرگەن بولسا, كۇدىكتەنە قاراۋشىلار تىپتەن كوپ بولۋى زاڭدى قۇبىلىس. بىراق قالاي دەسەك تە تاريح ساباقتاستىعى سانالى عۇمىرىن تۋعان حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋگە ارناعان ادال دا ادىلەتتى جانداردىڭ ساناداعى ساڭلاق بەينەسىن قايتا جاڭعىرتىپ, مۇراسىن مۇقالتپاي جەتكىزۋدە تولايىم مىندەت اتقارىپ جاتقانىنا كۋامىز. الىپ تاۋلاردىڭ الىستاعان سايىن بيىكتەي تۇسەتىنى ءتارىزدى, سوڭىنداعى سوم تۋىندىلارىمەن ماڭگى جاساماق سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى – مەملەكەت ءجانە قوعام قايراتكەرى وزبەكالى ءجانىبەكوۆتىڭ 80 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلگەن شارانىڭ ونەگەلى ورنەگى ءوشپەك ەمەس. ونەگەلى دەپ ايتىپ وتىرعان سەبەبىمىز, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ەسىمى ەرەكشە ارداقتالۋى ءتيىس ەكى عالىم بولسا, سونىڭ باسىندا قاشاندا ۇلتتىق ءمادەني مۇرانى ساقتاپ قالۋعا بارىنشا تەر توككەن ءوزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەسىمى تۇراتىنى زيالى قاۋىمنىڭ تالاسسىز مويىندار شىندىعى. باسقوسۋدا ءسوز سويلەگەن حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك ومىرزاق ايتباي ۇلى, اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆا, بەلگىلى جازۋشى تولەن ابدىك, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى اقان بيجانوۆ, مادەنيەت مينيسترلىگى تاريحي-مادەني مۇرالار باسقارماسىنىڭ باستىعى بازارباي التاەۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەيدەن جولداسباەۆ سىندى كەزىندە وزەكەڭمەن بىرگە قىزمەت ىستەگەن, دامدەس بولعان ادامداردىڭ شەرتكەن سىرلارى مەن كورسەتىلگەن دەرەكتى فيلمنەن كەيىنگى ۇرپاق تىڭ دەرەكتەرگە قانىعارى ءسوزسىز.
ەتنوگراف-عالىمعا دەگەن قۇرمەت پەن ىزەت از دەپ ايتۋعا تاعى بولماس, ونىڭ ەسىمىن يەلەنگەن ونەر ۇجىمى, ءبىلىم ورداسى, كوشەلەر تۇرعاندا ءارينە, قايراتكەر تۇلعاعا ەل-جۇرتىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگى اسقار تاۋداي كورىنەرى ءسوزسىز. الايدا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا وتكەنگە تاعى دا كوز جۇگىرتىپ, زەر سالۋ مىندەت دەسەك, ءالى دە كەشەگى كۇننىڭ جەتپەي جاتقان جاڭعىرىعى مول ەكەنىن جوققا شىعارا المايمىز. «مەرزىمدى باسىلىم بەتتەرىندە», «قازاق ەتنوگرافياسىنىڭ جاناشىرى», «رۋح ساردارى», «وزبەكالى ءجانىبەكوۆ ءجانە ۇلتتىق قۇندىلىق» دەيتىن بولىمدەردەن تۇراتىن كىتاپ كورمەسى وقىرماندى عاجايىپ تاعدىردىڭ ءمولدىر باستاۋلارىنا جەتەلەي تۇسەرى انىق. «جولايرىقتا» كىتابىنىڭ قىسقاشا ءتۇسىنىكتەمەسىندەگى «قازاق قوعامىنىڭ اينالاداعى ورتانى ەستەتيكالىق تۇرعىدان يگەرگەن ءىس-ءتاجىريبەسىمەن تىكەلەي بايلانىستى حالىق ساۋلەتكەرلىگىنە ارنالعان, قازاققا قاتىستى ەتنوگرافيالىق ادەبيەتتە العاش رەت جىلجىمالى باسپانا مەن تۇراقتى مەكەنجاي ۇلگىلەرىن عىلىمي جاعىنان جىكتەستىرگەنىمەن عانا ەمەس, ولاردى مەملەكەتتىك ەسەپكە الۋ, قالپىنا كەلتىرۋ, قورعاۋ, ونەگەلى تۇستارىن قازىرگى تۇرمىسقا پايدالانۋ ارقىلى حالقىمىزدىڭ ءوتكەن ءومىرىنە, تۇرمىس-سالتىنا, نانىم-تانىمىنا, تالعامىنا, ءوندىرگىش كۇشتەرىنە, قۇرىلىس مادەنيەتىنە ىلتيپاتپەن قاراۋعا ىنتالاندىراتىن دۇنيە» دەپ كوپشىلىككە بەرىلگەن از-كەم ماعلۇماتتىڭ وزىنەن عالىمنىڭ ۇلتتىق ساۋلەت ونەرى تاريحىن باعا جەتپەس قۇندى تۋىندىمەن تولىقتىرعانىن كورەمىز. ءبىر بۇل عانا ەمەس, 1990 جىلى ونىڭ باسقارۋىمەن «ارقاس» قوعامى دۇنيەگە كەلىپ, قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مادەني ەسكەرتكىشتەرىن ساقتاۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەندە, رەسپۋبليكانىڭ ءار وڭىرىنەن رۋحاني قامقورلىققا ءزارۋ قانشاما كونە جادىگەرلەردىڭ تابىلعانىن جۇرتشىلىق ءالى جادىنان شىعارا قويعان جوق. مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنداعى ءىس-شارالاردىڭ بىرقاتارى سول كەزدىڭ وزىندە ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستاعانىن راستايتىن تاريحي ايعاقتار كوپتەپ تابىلادى. «قازاق قولتۋماسىنىڭ مادەنيەتى», «التىن دومبىرا تۋرالى اڭىز», «ۋاقىت كەرۋەنى», «جاڭعىرىق», «ەجەلگى وتىرار», «تاعدىر تاعىلىمى», «قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمى» «ۋاقىت كەرۋەن» سەكىلدى تاماشا ەتنولوگيالىق كىتاپتارىنىڭ قاي-قايسىسىن الىپ قاراساڭىز دا, ءمادەنيەت پەن ءتىلدىڭ, ءداستۇر مەن ادەت-عۇرىپتىڭ جاڭا ءداۋىرمەن جالعاسۋىنا ولشەۋسىز تەر توككەن ناعىز ەڭبەكقور ادامنىڭ تىنىسىن سەزەسىز. ول كوپتەگەن وبلىستاردا ەتنوگرافيالىق مۇراجايلاردىڭ اشىلۋىنا, ايتىسكەر اقىنداردىڭ ءداستۇرلى جىر دوداسىنىڭ جالعاسۋىنا, حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق مەرەكەسى – ناۋرىزدىڭ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تويلانۋىنا بىردەن-ءبىر ۇيىتقى بولعان ءمادەنيەت پەن ونەردىڭ تازا جاناشىرى ەدى دەسەك تە, وعان مىسالدار جەتىپ ارتىلادى.
تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى مەن قايراتكەر تۇلعا مەرەيتويىنىڭ بيىل قاتارلاسىپ كەلىپ جاتۋىنىڭ ءوزى بەكەر ەمەس. ەلدىك ماسەلەنى تۋ ەتكەن تۋراشىل بەينەسىمەن ەستە قالعان ازاماتتى جىرعا قوسقان اقىن فاريزانىڭ كەشتە وقىعان ولەڭى سول بيىككە حالقىنىڭ ماڭگى تاعزىمى ىسپەتتى ەدى.
ماڭدايىنا بىتكەن حالقىمنىڭ,
دارا تۇلعا ەدىڭ, جان اعا!
سونگەندەي كوكتە التىن كۇن,
تۇنەردى بۇگىن دالا دا.
جايساڭدار كەتتى,
كىم قالدى؟
ساۋلە سەبۋشى ەڭ ساناعا,
سۇڭقارداي سۇلۋ تۇلعاڭدى,
سۇم اجال الىپ بارا ما.
سۇيسىنسەڭ ءجۇزىڭ نۇرلانىپ,
جالعاندىق سەزسەڭ, شارت سىندىڭ.
ونەرلى بولسا, تۇلعا عىپ,
جاس بالاعا دا باس بۇردىڭ.
جارامساقتاردى جاسقادىڭ,
شىندىقتى ايتۋدان قاشپادىڭ.
قانداي سايلاردا جۇرسەڭ دە,
بيىكتەرگە ەلدى باستادىڭ, – دەگەن جولداردان تۇلعانىڭ كەسكىن-كەلبەتى وي تورىنە شىنايى كەستەلەنەر ەدى.
قاراشاش توقسانباي.