20 قىركۇيەكتە «نۇر وتان» حدپ-نىڭ ورتالىق اپپاراتىندا پارتيانىڭ پارلامەنت ماجىلىسىندەگى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن فراكتسيانىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. وتىرىستا پارتيانىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تالقىلاندى. گازەتتىڭ بۇگىنگى ءنومىرىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ بايانداماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, حالىقتىق تۇعىرنامانى جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى ناتيجەلەرمەن تانىستىرماقپىز.
ۇكىمەت باسشىسى بايانداماسىندا اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستان 2007-2010 جىلدارداعى كەزەڭدە ءىجو-ءنىڭ ءوسىمىن وڭدى ناتيجەلەرمەن قامتاماسىز ەتتى. وسى جىلداردىڭ ءار جىلىندا قازاقستان ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنىن تومەندەتۋگە جول بەرمەدى. كەرەك بولسا, ەلىمىز اسا اۋىر الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە دە ءىجو-ءنىڭ ءوسىمىن ۇستاپ تۇردى. ەكونوميكالىق ءوسىم 2009 جىلدىڭ وزىندە 1,2 پايىزعا ارتۋىن قامتاماسىز ەتتى. سالىستىرۋ رەتىندە الاتىن بولساق, 2009 جىلى رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ تومەندەۋى 7,9 پايىزدى, ۋكراينا – 15,1 پايىزدى, اقش ەكونوميكاسىنىڭ قۇلدىراۋى 2,6 پايىزدى قۇرادى.
بۇگىندە قازاقستان لاتۆيا, برازيليا, مالايزيا, تۇركيا, بولگاريا سياقتى ورتاشا تابىس دەڭگەيىندەگى ەلدەر توبىنىڭ جوعارى ساتىسىنان سەنىمدى تۇردە ورىن الدى. سونداي-اق ەلىمىز ءىجو كولەمى بويىنشا ورتالىق ازيا وڭىرىندە كوش باستاپ كەلەدى. مىسالى, 2010 جىلى قازاقستاننىڭ ءىجو 148 ميلليارد اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇستى. بۇل كورسەتكىش ورتالىق ازياداعى ءتورت مەملەكەتتىڭ جالپى ءىجو-ءسىن قوسا ەسەپتەگەندە ەكى ەسە كوپ ەكەندىگىن بىلدىرەدى.
قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا ورتالىق ازياعا باعىتتالعان بارلىق شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيانىڭ 80 پايىزىن تارتا ءبىلدى. تەك 2007 جىل مەن 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانى ارالىعىندا شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 80,5 ميلليارد اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇستى. سونداي-اق ءبىزدىڭ ەلىمىز وڭىردە تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى جان باسىنا شاققاندا دا ءوزىنىڭ كوشباسشىلىعىن ۇزاق جىلداردان بەرى ۇستاپ كەلەدى. جان باسىنا شاققانداعى بۇل كورسەتكىش 622 اقش دوللارىن قۇرايدى.
قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسى وسى مەرزىم ىشىندە ايتارلىقتاي وسە ءتۇستى. تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى ەكى ەسەگە قىسقارىپ, ول 2007 جىلعى 12,7 پايىزدان 2010 جىلى 5,6 پايىزعا تومەندەدى. ال بيۋدجەتتىك سالاداعى قىزمەتكەرلەردىڭ ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقىسى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەدەن استامعا ءوستى جانە ول 2011 جىلعى 1 شىلدەدە 67 مىڭ تەڭگەدەن استى. تۇرعىنداردىڭ ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە سالىمدارى دا ءوسىپ, 2011 جىلدىڭ شىلدەسىندە 2,5 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2007 جىلدىڭ قاڭتارىمەن سالىستىرعاندا 1,5 تريلليون تەڭگەگە كوبەيگەنىن بىلدىرەدى.
اتالعان كەزەڭ ىشىندە تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى دە جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدار دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەندەپ, 2007 جىلعى 7,3 پايىزدان وسى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا 5,4 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. اتالعان كەزەڭدە ەلىمىزدە 1 ميلليون 170 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2007 جىلعى 9,4 پايىزدان 2010 جىلى 5,2 پايىزعا دەيىن تومەندەدى.
ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى دا كۇتكەندەگىدەي جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. تەك 2008-2010 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 19,7 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 535 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق وزدەرىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتتى. ەلىمىزدە تۇرعىنداردى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋ جۇيەسى دە بەلسەندى دامىپ كەلەدى. مىسالى, زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,6 ەسە ارتىپ, 27 665 تەڭگەگە جەتتى. بازالىق زەينەتاقى كولەمى كۇنكورىس مينيمۋمىنىڭ 50 پايىز دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلدى. ال ارنايى مەملەكەتتىك جاردەماقى مولشەرى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,4 ەسەگە ءوستى. مىسالى, بالا تۋعاندا بەرىلەتىن ءبىر جولعى جاردەماقى كولەمى 2008 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 2 ەسەگە, بالانى ءبىر جاسقا دەيىنگى كۇتۋگە باعىتتالعان جاردەماقى 2,6 ەسەگە ارتتى.
ەلىمىزدە ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ, ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا دا باسا نازار اۋدارىلۋدا. اتالعان مەرزىم ارالىعىندا ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان قارجى ەكى ەسەگە ارتىپ, ول 2007 جىلعى 480,7 ميلليارد تەڭگەدەن 2011 جىلى 898 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تۇعىرناماسىن جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىنعاننان بەرى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ سانى 4 مىڭ نىسانعا جەتىپ, 137 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى دا 65 بالاباقشا سالىناتىن بولادى. سونىمەن قاتار, 2007 جىلدان بەرى 343 مەكتەپ, 49 تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ وقۋ ورىندارى سالىندى. جىلدىڭ اياعىنا قاراي تاعى وسىنداي 25 مەكتەپ پەن 3 كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششە پايدالانۋعا بەرىلەدى.
پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى جىل سايىن كوتەرىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ قىزمەتتىك ايلىقتارى 2009 جانە 2010 جىلدارى 25 پايىزعا ارتتىرىلعان بولاتىن, 2011 جىلى تاعى دا 30 پايىزعا ءوسىرىلدى. سونداي-اق 2008 جىلدان باستاپ مۇعالىمدەرگە قىزمەتتىك اقىلارىنىڭ 100 پايىز مولشەرىندە وتەماقى تولەنە باستادى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدىڭ ناتيجەسىندە وقۋشىلار حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وليمپيادالاردا الدىڭعى لەكتەن كورىنىپ جۇرگەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. مىسالى, 2007 جىلى TIMSS حالىقارالىق بايقاۋدا قازاقستاندىق وقۋشىلار ماتەماتيكا بويىنشا بەسىنشى, الەمنىڭ 36 ەلىنىڭ وقۋشىلارى قاتىسقان جاراتىلىستانۋ ءپانى بويىنشا ون ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. يۋنەسكو-نىڭ 2008 جىلعى ەسەبىنە سايكەس قازاقستان ءبىلىمدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 109 ەلىنىڭ اراسىندا ءتورتىنشى ورىندى الدى. قازاقستاندىق جاستار حالىقارالىق مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى وليمپيادالارعا قاتىسىپ, ءوز بىلىمدەرىن الەمگە تانىتۋدا. ماسەلەن, بيىلعى جىلى ەلىمىزدىڭ وقۋشىلارى ماتەماتيكا, فيزيكا, ينفورماتيكا بويىنشا وتكەن حالىقارالىق وليمپيادالاردا كوپتەگەن التىن, كۇمىس جانە قولا مەدالداردى جەڭىپ الدى.
مەملەكەت قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جانداندىرۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە دەن قويۋدا. مەديتسينالىق مەكەمەلەردى قارجىلاندىرۋ جايى بۇرىنعى جىلدارعا قاراعاندا ەسەلەپ ارتتىرىلدى. مالىمەتتەرگە قاراعاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2007 جىلى 311 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان بولسا, 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 640 ميلليارد تەڭگەگە كوبەيگەن. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ەكى ەسەدەن استامعا وسكەنىن كورسەتەدى. ال مەديتسينالىق ۇيىمدارعا وزىق ۇلگىدەگى جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن سالۋعا دا مەملەكەت قارجى اياپ جاتقان جوق. مىسالى, جابدىقتار الۋعا 100 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىندى. سونىمەن قاتار 145 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋدىڭ ناتيجەسىندە انا ءولىمى 2007 جىلعىمەن سالىستىرعاندا 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا 63 پايىزعا ءتومەندەدى. كەشەندى شارالار قابىلداۋدىڭ ارقاسىندا ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 2007 جىلعى 66,4 جاستان 2010 جىلى 68,4 جاسقا ۇزاردى. ياعني, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ەكى جاسقا كوبەيدى.
ەلىمىزدە عىلىمدى دامىتىپ, ونىڭ جاڭا مودەلدەرىن ەنگىزۋ جايى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. مۇنىڭ نەگىزىندە عىلىم سالالارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى جاتىر. سونىڭ ءناتيجەسىندە عىلىمي-زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 2011 جىلى 1,8 ەسەگە ارتقان. وسى كەزەڭ ارالىعىندا 5 ۇلتتىق عىلىمي زەرتحانا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىندا 15 ينجەنەرلىك بەيىندەگى زەرتحانا قۇرىلدى. باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەلەردى قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلگەن «عىلىم تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. بۇل قۇجات تاۋەلسىز عىلىمي ساراپتامالاردى وتكىزگەننەن كەيىنگى عىلىمي جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋعا كەپىلدىك بەرەدى, سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىمدى دامىتۋدى ماقسات ەتەدى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق مۇمكىندىگىن دامىتۋ ءۇشىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» جانە ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر جۇيەسى قۇرىلدى. بۇلاردان بولەك پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەر جۇيەسىن قۇرۋ جۇمىستارى باستالدى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەس – ەكونوميكانى دامىتۋ تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ويداعىداي دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, قازىرگى كەزدە بەلسەندى شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 4,1 پايىزعا ارتقان. ال شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ وندىرگەن ونىمدەر كولەمى دە جىل وتكەن سايىن وسە تۇسۋدە. ول 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 12,2 پايىزعا ءوسىپ وتىر. جالپىلاي العاندا, وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ءىجو-دەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى 30 پايىزدان اسىپ ءتۇستى.
وسىلاردىڭ بارلىعىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرا بىلگەندىكتىڭ ءناتيجەسى دەپ باعالاۋىمىز كەرەك.