بۇگىن حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتاي جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۋ بانگونىڭ قازاقستانعا ساپارى باستالادى. بۇل قىتاي پارلامەنتى باسشىسىنىڭ قازاق ەلىنە العاشقى ساپارى بولىپ تابىلادى. وسى وقيعاعا وراي ءبىز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتوتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى چجوۋ ءليدى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– قۇرمەتتى ەلشى مىرزا, اۋەلى حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتاي جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ء(حوبج تك) ۋ بانگونىڭ قازاقستانعا الداعى ساپارى تۋرالى اڭگىمەلەسەڭىز.
– قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءماميدىڭ شاقىرۋى بويىنشا حالىق وكىلدەرى بۇكىلقىتاي جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۋ بانگو 23-27 قىركۇيەك ارالىعىندا قازاقستانعا رەسمي دوستىق ساپارمەن كەلەدى. اتالعان ساپار بارىسىندا ءحوبج تك توراعاسى ۋ بانگو الماتى جانە استانا قالالارىندا بولىپ, وندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن, پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ماميمەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆپەن جانە الماتى قالاسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. كەلىسسوزدەر مەن كەزدەسۋلەردە ءتۇرلى سالالاردا, اتاپ ايتقاندا, پارلامەنتتىك جەلىلەر بويىنشا, سونداي-اق ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ۋاعدالاستىقتارىن جان-جاقتى ءجۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى جونىندە ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ جاي-جاپسارلارى تالقىلاناتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, ەكى تاراپتى دا قىزىقتىراتىن حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلى پىكىر الىسۋلار جۇرەتىندىگى ويلاستىرىلعان.
ءحوبج تك توراعاسى ۋ بانگو, سونىمەن قاتار, ەكى ەل ىسكەر توپتارى اراسىنداعى كەزدەسۋگە دە قاتىساتىن بولادى. ەكى جاق اتالعان ساپارعا اۋقىمدى دا مۇقيات دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزە وتىرىپ, وعان ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە. بىرلەسكەن كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا بۇل ساپاردىڭ وڭ ناتيجەلەر بەرەتىنىنە سەنىمىم كامىل.
– قىتاي تاراپىنىڭ باعالاۋىنشا, ءحوبج تك توراعاسى ۋ بانگونىڭ قازاقستانعا بۇل ساپارىنىڭ ماڭىزى قانشالىقتى؟
– اتالعان ساپار ءحوبج تك ءتوراعاسى ۋ بانگونىڭ قازاقستانعا العاشقى ساپارى جانە قىتاي مەن قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ەكى ەلدىڭ جان-جاقتى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىگى ورناتىلعاننان كەيىنگى العاشقى كەزدەسۋى بولىپ وتىر. الداعى ساپار 2011 جىلدىڭ ەكى جاقتى بايلانىستارداعى جوعارى دەڭگەيلى تاعى ءبىر ايتۋلى وقيعاسى بولماق. بۇل ەكى ەلدىڭ باسشىلىعى قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىن دامىتۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرەتىنىن كەزەكتى مارتە ايقىن كورسەتەدى. اتالعان ساپار قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى سەنىم تۇرعىسىنان تەرەڭدەتىپ, ءوزارا ءىس-قيمىل دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا سونى سەرپىن قوساتىنىنا سەنىمدىلىگىمدى بىلدىرەمىن.
– ءسىز قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ قازىرگى جاعدايى مەن پەرسپەكتيۆاسىن, ونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق جانە باسقا سالالارداعى ىنتىماقتاستىعىن قالاي باعالايسىز؟
– قىتاي مەن قازاقستان اراسىندا ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناعان 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ۇلكەن قولداۋى مەن قامقورلىعىنىڭ جانە ورتاق كۇش-جىگەر جۇمسالۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ سالاماتتى دا تۇراقتى وڭ دامۋ ۇردىستەرى وزگەرىسسىز ساقتالىپ كەلەدى. بۇگىندە قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسى ءوز دامۋ تاريحىنداعى ەڭ وزىق كەزەڭىن باسىنان وتكەرۋدە. تاراپتار جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردى جان-جاقتى قولداپ, ساياسي ءوزارا ءىس-قيمىلدى ءۇزىلىسسىز نىعايتۋ ۇستىندە. ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, قارجىلىق, ەنەرگەتيكالىق, كولىكتىك, عىلىمي-تەحنيكالىق سالالارداعى ىقپالداستىعى دا ءار كەز ارتا ءتۇسىپ وتىر. قىتاي مەن قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز قۇبىرلارى ىسكە قوسىلعان, شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردا بىرقاتار جوبالار تابىستى ءجۇزەگە اسىرىلۋدا. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2010 جىلى 20 ميلليارد 400 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل – الىس-بەرىس كولەمى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعان باستاپقى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 50 ەسەدەن استامعا ۇلعايدى دەگەن ءسوز. ەكى مەملەكەت باسشىلارى تاۋار اينالىمىن 2015 جىلعا قاراي 40 ميلليارد دوللار دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ماقساتىن قويىپ وتىر.
قىتاي مەن قازاقستاننىڭ گۋمانيتارلىق بايلانىستارى دا ۇزدىكسىز دامۋ ۇستىندە. وڭىرارالىق دوستىق قاتىناستار بەلسەندىلىگىمەن ەرەكشەلەنۋدە. قازاقستاندا قىتاي تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ سەزىنەرلىكتەي دەڭگەيدە وسكەنى دە ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن دوستىعىن نىعايتا تۇسەتىن فاكتورعا اينالعان. حالىقتارىمىزدىڭ سانالارىنا «ماڭگىلىك بەيبىتشىلىك پەن دوستىق» يدەياسى تەرەڭدەي ەنگەن. تاراپتار ەكى جاقتىڭ مۇددەسىنە تەڭدەي قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردە ءبىر-بىرىنە شەشىمدى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. قازاقستان مەن قىتاي بۇۇ, شىۇ, اوسشك سياقتى كوپ قىرلى قۇرىلىمداردا تىعىز دا ۇيلەسىمدى ءوزارا ءىس-قيمىل تانىتىپ وتىر. مۇنىڭ وڭىردەگى, جانە تۇتاستاي العاندا, دۇنيە جۇزىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ىقپالى زور. قىتاي جاعى ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋ دەڭگەيىنە قاناعاتتانۋشىلىق بىلدىرەدى جانە مۇنى ىزگى كورشىلىك پەن دوستىقتىڭ جانە ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭىرگە, تۇتاستاي العاندا, بۇكىل الەمگە ۇلگى بولارلىق ءۇردىسى دەپ ەسەپتەيدى.
– ءسىز قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ پەرسپەكتيۆالارىن قالاي قاراستىراسىز؟
– قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ ومىرشەڭدىك باستاۋى ولاردىڭ ەكى حالىقتىڭ مۇددەسىنە دە تولىقتاي جاۋاپ بەرەتىندىگىندە جاتىر جانە ەكى جاققا دا ناقتى تيىمدىلىك اكەلەتىن, تاراپتاردىڭ تۇراقتىلىق پەن دامۋ تالابىن تولىق دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتەتىن ءوزارا تىعىز بايلانىستارمەن ولشەنەدى. بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ەكى جاقتى شەڭبەردەن شىعىپ, ماڭىزدى ستراتەگيالىق مانگە يە بولا باستادى.
الداعى جىلدىڭ 3 قاڭتارىندا قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولادى. بۇل ايتۋلى كۇندى ەكى جاق تا سالتاناتتى راۋىشتە اتاپ وتەتىن بولادى. وتكەن 20 جىل ەكى تاراپتىڭ دا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا, مەملەكەتتىلىك قۇرۋىندا, سونداي-اق ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىمىزدى تەرەڭدەتۋدە وراسان تابىستارعا جەتكەن جىلدار بولدى. قازىرگى كەزدە قىتاي مەن قازاقستان جاڭا تاريحي ساتىعا اياق باستى. وتكەن 20 جىل بەدەرىندەگى جيناقتالعان باعالى ءتاجىريبەمىز بەن ىنتىماقتاستىقتاعى قول جەتكىزگەن زور تابىستارىمىز بىزدەرگە ودان ءارى دە سەرپىندىلىكپەن ىلگەرى جىلجۋعا جاعداي تۋعىزادى. بۇگىنگى تاڭدا ەلدەرىمىزدە جاڭا بەسجىلدىق دامۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىستەرى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل بىزدەرگە ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستارىمىزدى دامىتۋدا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. ءوزارا سەنىمدىلىك پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جانە بىرلەسە دامۋدىڭ جوعارى رۋحىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىز قازاقستان تارابىمەن بىرگە ىنتىماقتاستىعىمىزدى ەڭ ءتۇرلى دەڭگەيلەردە جانە ەڭ ءتۇرلى باعىتتاردا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۇرعىسىنان ودان ءارى دە جان-جاقتى دامىتا بەرۋگە مۇددەلىمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. تاتۋ كورشى ءارى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستاردى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ۇلەس قوسۋ جولىنداعى ديپلوماتيالىق قىزمەتىڭىزگە تابىس تىلەيمىز.
اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا, استانا.