الدىمدا تاياۋدا «اتامۇرا» باسپاسىنان جارىققا شىققان ءبىر كىتاپ جاتىر. «سەنىڭ الاقانىڭنىڭ جىلۋى» اتالىپتى. كوركەم بەزەندىرىلگەن كىتاپتىڭ سىرتقى بەتىندەگى كىسىنىڭ بەينەسى كوزىمە وتتاي باسىلدى. وزەن جاعاسىنداعى قويتاستىڭ ۇستىندە وي قۇشاعىندا وتىرعان عاليما اپاي ەكەنىن جازباي تانىدىم. وسىدان ەكى جىل بۇرىن دۇنيەدەن وتكەن-ءتىن. ەل الىس, جەر شالعاي ءارى ءبىزدىڭ جاسىمىزدا قىستىڭ كوزى قىراۋدا قوستاناي وڭىرىنە جەتۋ دە وڭاي ەمەس. ءبىر ۋىس توپىراق سالىپ, جانازاسىنا قاتىسا الماسام دا, الماتىدا قىزدارى ايگۇل مەن ايگەرىمگە كوڭىل ايتقانمىن.
ال ءسوز باسىن ىشتەگى ءوز وكىنىشىمدى ءبىلدىرىپ, سىر اقتارۋدان باستاۋىمنىڭ سەبەبى بار...
عاليما اپايمەن انە ءبىر جىلى الماتىدا, كەنجە قىزى ايگەرىمنىڭ ۇيىندە تانىسقانبىز. وسىناۋ ورتا بويلى, بيداي ءوڭدى, ويلى كوزدى, قوڭىر داۋىستى, جاسى جەر ورتادان اسسا دا اجارى تايماعان اپايىمىز ءبىزدى جاتسىنىپ جاتىرقاماي, باياعىدان تانىس-ءبىلىس ادامدارشا اشىق-جارقىن اڭگىمەلەسىپ وتىردى. ءبىز كوبىنەسە سول كىسىنىڭ اڭگىمەسىنە قۇلاق تۇردىك. ال ءبىز دەپ وتىرعانىم: كارىباي, اقسەلەۋ, سەرىك, كادىربەك, مەن جانە ايگەرىمنىڭ قۇربىلارى رايحان مەن قانشايىم. ارينە, اڭگىمە كورىگىن قىزدىرىپ وتىرعان ابىزىمىز اقسەلەۋ. عاليما اپايدىڭ ۇزاق جىلدار ۇستاز بولعانىن, جولداسى جاكەن حاسەن ۇلى تىم ەرتە – قىرىققا جەتەر-جەتپەستە قايتىس بولىپ, ارتىندا قالعان شيەتتەي توعىز بالاسىن جەتىلدىرىپ, ەندى مىنە سولاردىڭ قىزىعىن كورىپ ءجۇرىپ جاتقانىن ءوز اۋزىنان ەستىگەنبىز. سول جولى اپاي بىزگە:
– بالالار, جازۋشى ەكەنسىڭدەر, ەلگە شىعىپ تۇراتىن بولارسىڭدار. سوندايدا جولدارىڭ تۇسسە ءبىزدىڭ اۋىلعا سوعىپ, قوناق بولىڭدار, – دەگەن-ءدى. سوسىن ماعان قاراتا:
– بالام, باسقالارداي ەمەس, ەلدەس ەكەنبىز عوي. اۋليەكولگە بارىپ تۇراتىن شىعارسىڭ. سوندايدا مەڭدىقاراعا دا ات باسىن تىرەگەيسىڭ, – دەپ ءىش تارتا سويلەپ, جىلى قوشتاسقان ەدى.
ءيا, مەن اتالمىش كىتاپ تۋرالى پىكىرىمدى وتكەن كۇندەر ەلەسىن ەسىمە ءتۇسىرۋدەن بەكەر باستاپ وتىرعان جوقپىن. اياۋلى اناعا ارنالعان بۇل كىتاپ تا تۇگەلدەي – باستان-اياق ەستەلىكتەردەن قۇراستىرىلعان. بۇل تەگى تابىلعان ءتاسىل. ارداقتى انا, ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ تۇلعاسىن تانىتىپ, بەكزات بەينەسىن ءبىر اۆتوردىڭ بايانداپ شىعۋىنا دا بولار ەدى. ول اتاقتى اكتەر, عۇلاما عالىم, كورنەكتى قالامگەر بولسا جاراسار دا ەدى. ال عاليما اپاي سياقتى سوقتىقپالى-سوقپاقتى عۇمىر كەشۋلەرىنەن سۇرىنبەي وتكەن, قاتال تاعدىر سىنىنا قايسارلىق كورسەتىپ, جەڭە بىلگەن ابزال دا قاراپايىم ادامنىڭ ونەگەلى ءومىرىن ورنەكتەۋگە اپايدى كوپتەن بىلەتىن, ارالاسقان, سىرلاسقان, قىزمەتتەس, تاعدىرلاس بولعان كىسىلەردىڭ تارتىلۋى جاقسى شەشىم. ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ بەينەسىن وسىلايشا ۇجىمداسا وتىرىپ ورتاعا سالعان ۇتىمدى ادەبي ءادىس.
قالىڭ وقىرمان كىتاپ ارقىلى عاليما اپايدىڭ ءومىر جولىمەن تانىسادى. اپايدىڭ ارعى اتالارى بەكى, بەكتۇر, ءوز اكەسى قاجى دا كيەلى كاسىپ – مۇعالىم بولىپتى. ءوزى دە, اعاسى ەرماعامبەت تە سول اۋلەتتىڭ جولىن قۋىپ, ۇستازدىقتى ۇرپاقتارى دا جالعاستىرىپتى. ول از بولعانداي جان جارى جاكەن اعاي حاسەنوۆ تە العان ءبىلىمى مەن العاشقى قىزمەتى بويىنشا وقىتۋشى. ءبىر قىزىعى عاليما اپايدىڭ ۇلى اسحات تا ۇستاز. قىسقاسى, كىتاپتا ايتىلعانداي, اپايدىڭ ءاۋلەتى «ءوز ۇرپاعىنا عانا ەمەس, ۇلتىنا دا ۇستازدىق جاساپ, مۇعالىم ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن كوككە كوتەردى». سول ءبىلىمدى دە بىلىكتى, ءوز كاسىبىنىڭ قىر-سىرىن تولىق مەڭگەرگەن مۇعالىم اپايدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ەرەكشە جوعارى باعالانۋى, ابىروي-بەدەلىنىڭ ءوسۋى دە قۇپتاپ-قۋانارلىق جاعداي. بايتاق ەلىمىزدە وڭىرىنە قوس ەڭبەك قىزىل تۋ, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى وردەندەرىن قاداپ, وعان قوسا «قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى» بەلگىسىنە يە بولۋى از عانا ۇستازدارعا بۇيىرعان باقىت ەدى دەسەم ەشكىم بەكەر دەي قويماس.
الايدا, عاليما قاجىقىزىنىڭ جەكە ءومىرىنىڭ قيىن-قىستاۋ ساتتەرى كوپ بولعان. كەڭەس وكىمەتى ورناماي تۇرىپ ومبىنىڭ وقىتۋشىلار سەمينارياسىن ءبىتىرىپ, اعارتۋ سالاسىنا ەرتە ارالاسقان اكەسى قاجى سول كەزدەگى قازاقتىڭ ۇلى اقىن-جازۋشىلارى ماعجان, مىرجاقىپ, احمەتتەرمەن ارالاسىپ, ولاردىڭ شىعارمالارىنا ارقاۋ بولعان ازاتتىق يدەيالارىنىڭ جارشىسى دەگەن جەلەۋمەن «حالىق جاۋى» اتانىپ, يتجەككەنگە ايدالىپ, سودان قايتىپ ورالماعان. ۇزاماي اناسى قايتىس بولىپ, تۇلدىر جەتىم قالعان قارشاداي قىز تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتا ءجۇرىپ, اقىرى ارمانىنا جەتكەن ابزال ادام. ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى توعىز بالاسى بار ءۇلبىرەگەن جاس كەلىنشەكتىڭ ولاردى وقىتىپ, بارىنە بىردەي جوعارى ءبىلىم بەرگىزىپ, ەل قاتارىنا قوسۋى وڭايلىقپەن ورىندالعان شارۋا ەمەس قوي. توعىز بالانى تاماقتاندىرىپ, كيىندىرىپ, وقىتۋدىڭ سىرتىندا, ءالىپتى تاياق دەپ بىلمەيتىن باستاۋىش سىنىپتىڭ بۇلدىرشىندەرىنىڭ كوزىن اشۋ وڭاي بولىپ پا؟! ول كەزدەرى اۋىلدا قازىرگىدەي مەكتەپكە باراتىن ءوسپىرىمدەرگە بالاباقشا اتىمەن جوق... وسىلايشا ءوز وتباسىنا دا, شاكىرتتەرىنە دە مەيىرىم شۋاعىن شاشىپ, ءوز ءومىرىنىڭ ونەگەسىن ۇيرەتۋدەن جالىقپاعان ۇلاعاتتى ۇستاز, اسىل انانىڭ ەرلىككە تەڭ قىزمەتىنە قالايشا باس ءيىپ, قۇرمەت كورسەتپەكسىڭ؟!
جالپى, مۇعالىم ماماندىعىن ءيسى قازاق بالاسى باياعىدان جوعارى باعالاعان. ويتكەنى, ونەر-بىلىمنەن كەنجە قالىپ كۇن كەشكەن حالقىمىز سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, وزگە جۇرتپەن قاتار تۇزۋگە اسىقتى. وسى ارماندى جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ۇستازدارعا زور ءۇمىت ارتىلدى جانە ولار وسى مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, ۇلتىنا قىزمەت كورسەتۋدىڭ سارا جولىن سالدى. سول كيەلى كاسىپتىڭ يەسى, اتا-انالار قاۋىمى قادىرلەپ, توبەسىنە كوتەرگەن, ۇكىمەتتىڭ سىي-قۇرمەتىنەن دە قۇر قالماعان ۇستازداردىڭ بىرەگەيى ءبىزدىڭ عاليما اپاي. ول كىسىنىڭ ارتتاعى ۇرپاعىنا قالدىرعان قازىناسى – جاقسى ءسوزى, ۇلگىلى ءىسى, وشپەس ونەگەسى, ادامداردى الالامايتىن ادالدىعى. بۇل ءسىز بەن ءبىزدىڭ وسى كىتاپتان الار ساباعىمىز, تۇيەر ءتۇيىنىمىز.
قۋانىشباي قۇرمانعالي, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.