ساتيرامىزدىڭ ساردارى سادىقبەك ادامبەكوۆ ءبىر جىلدارى ءبۇي دەپتى: «انا ءوز بالاسىنىڭ قادام باسقانىنا, سىقىلىق اتىپ كۇلگەنىنە, بىلدىرلاپ سويلەگەنىنە قانداي اقجارىلقاپ قۋانسا, سەن دە ماعان سونداي قامقورشى بولدىڭ. وسىنىڭ ءۇشىن ساعان قارىزدارمىن, «وڭتۇستىك قازاقستان»!
وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى, ءوڭىردىڭ قارا شاڭىراعى قالتقىسىز قامقورشى بولعان قالامگەرلەر ءتىپتى دە از ەمەس. تاكەن الىمقۇلوۆ, ساۋىربەك باقبەرگەنوۆ, ەركىنبەك تۇرىسوۆ, مۇحتار شاحانوۆ, يسرايل ساپارباي سىندى, تاعى باسقا دا ايتۋلى اقىن-جازۋشىلارىڭىزدى ايتپاعاندا, «ارقالاعانى التىن, جەگەنى جانتاق» (شەراعاڭنىڭ ءسوزى عوي) جۋرناليستىكتى جاۋاپكەرشىلىكپەن, ازاماتتىقپەن اتقارىپ, باق-بەرەكەلەرىن باق-تان تاپقان تانىمال تۇلعالار قانشاما. سولاردىڭ ءبىرى – بايدۋللا قونىسبەك. ءبىزدىڭ بايەكەڭدى قاراعاندى مەن قوستانايدا دا, تاراز بەن قىزىلوردادا دا, اتىراۋ مەن اقتاۋدا دا, سەمەي مەن وسكەمەندە دە, الماتى مەن استانادا دا سۇرايتىندار تابىلادى. «اقكوڭىل اعامىز قالاي؟» دەيدى. «كەڭپەيىل كوكەمىز امان با؟» دەيدى. «كۇلكىسى قالاي, كۇلكىسى؟» دەسەدى.
بايدۋللا قونىسبەك جۋرناليست بولۋدى بالا كەزىنەن-اق ارمانداعان. قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنە قۇجات تاپسىرىپ, بارلىق ەمتيحاننان «بەس» الىپ, ورىس تىلىنەن وڭباي قۇلاعان. تۋعان اۋىلى جۇزىمدىكتىڭ جەتپىس ۇيىنە قاراپ, جايدارى ك ۇلىپ كەلە جاتقان جاس جىگىتتى كورگەن كورشىلەرى: «مولكە ءبيدىڭ نەمەرەسى قازگۋ-گە تۇسكەن ەكەن عوي» دەپتى. كەيىن عانا ەستىپ, قۇلاپ قايتسا-داعى, كۇلكىسىنەن تانباعانىنا تاڭدانىپتى. جۇزىمدىكتەگى كەڭشار شەبەرحاناسىندا سلەسار, توكار, تىركەۋشى بولادى. اۋداندىق گازەتكە ماقالالارى شىعىپ تۇرادى. كەلەسى جىلى شىمپي-دەن تاعى قۇلاپ قايتادى. ورىسشادان. اۋىلىنا كۋرسقا كىردىم دەپ, ك ۇلىپ كەلەدى. شىمكەنت كووپەراتيۆ تەحنيكۋمى جانىنداعى ءبىر جىلدىق كۋرستى ءتامامداپ, ورىسشاسىن وڭداپ, الماتىعا اتتانادى. تۇسەدى. وقۋعا. جۋرناليست ماماندىعىنا.
الپىس التىنشى جىلدىڭ شىلىڭگىر شىلدەسىندە, قىرىق ءتورت گرادۋس ىستىقتا, شىمقاي قارا كاستوم كيىپ, ومىراۋىنا «رومبيك» قاداپ, قاراقوڭىرلاۋ, بۇيرالاۋ شاشىن شالقاسىنان قايىرىپ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە كىرەدى. جاس كادر. ول «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە وسىلاي كەلگەن. وچەركتەرى بۇرقىراپ شىعىپ جاتتى. اۋدارماشى. جاۋاپتى حاتشىنىڭ ورىنباسارى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى. سونسوڭ – ون جىل بويى جاۋاپتى حاتشى. «وبلىستىق گازەتتىڭ جاۋحاتشىسى» دەيتىن جۇمىستىڭ جاعدايىن تەك باستان كەشكەندەر عانا بىلەر. ماسكەۋدەگى كپسس ورتالىق كوميتەتىنىڭ قاپ-قاپ قاۋلى-قارارلارىن, تسك حاتشىلارىنىڭ كول-كوسىر باياندامالارىن, تاسس-تىڭ تارسىلداعان تەلەتايپىن تاپ-تۇيناقتاي يگەرىپ, تولايىم-تۇتاس مەڭگەرىپ, وبكوم مەن وبلاتكوم جاقتان جىبەرىلەتىن, تەك ورىس تىلىندە عانا كەلەتىن تاۋسىلماس ماتەريالداردى جەدەل اۋدارىپ, تەگىس تۇگەندەپ, ءتۇن قاتىپ ءجۇرسە دە, ءتۇسى قاشپاي, جايدارى كۇلكىسىنەن تانباي جۇمىس ىستەيتىن. كۇن سايىن دەرلىك ۇيىنە تۇنگى ساعات ەكى-ۇشتە عانا قايتاتىن.
قايتا قۇرۋ قاۋلاعان, «قايتا قۇرماقتى اركىم وزىنەن باستاۋ كەرەكتىگى» تالاپ ەتىلگەن سەكسەن بەسىنشى جىلعى ساۋىردە بايدۋللاڭىز وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە قىزمەتكە شاقىرىلدى. قىرىق ءتورت جاسقا كەپ قالعان جۋرناليستكە «قايتا قۇرىلۋ» دا, وبكومعا ءسىڭىسۋ دە وڭايعا سوقپادى. مارقۇم مىرزاشەۆ مۇنى جان-جاقتى ءتۇسىندى. كوپ ۇزاماي ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارلىعىنا جوعارىلاتتى. تولەبەكوۆكە تالاي كادر ۇناماسا-داعى, ءبىزدىڭ بايەكەڭنىڭ جايدارى كۇلكىسىن جوققا شىعارا المادى. وبلىستىق راديوكوميتەتكە باستىق ەتىپ جىبەردى.
وبلىستىق گازەتتىڭ مايىن ەزىپ ىشكەن, جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتىن جۇمساعان, وبكومدا ەكى جىلداي قايتا قۇرىلعان, وبلراديوكوميتەتتىڭ توزعان جاعىن وزدىرعان بايدۋللا قونىسبەك ونشاقتى جىل بۇرىن جابىلىپ قالعان وبلىستىق تەلەارنانى قايتا اشۋعا بەلىن بەكەم بۋىپ كىرىسكەن. ونىڭ قايراتكەرلىگى مەن قايسارلىعى وسى تۇستا بايقالعان. بايقوڭىردايىن عارىش ايلاعىنا بايمەنوۆ بولاتتايىن باس ينجەنەرىن ەرتىپ اپارىپ, ءوزى ارنايى جابدىقتار اكەلگەن. جاسامىستار مەن جاس جۋرناليستەر قاتارىنان يكەمدىلەرىن تاۋىپ, جاڭا تىرلىككە تارتقان. تاربيەلەگەن. باۋلىعان. كەمشىلىكتەرىنە كونگەن. ولقىلىقتارىنا توزگەن. شىداعان. شىڭداعان. سوناۋ ۆلاديۆوستوكقا دەيىن ماماندارىن جىبەرىپ, قۇرال-جابدىقتار قۇراعان. كۇلگەن. كەيدە جىلارمان بولعان. بىراق, باياعى جايدارمان كۇلكىسىن قايتا تاۋىپ وتىرعان.
بۇل بايەكەڭنىڭ كەيدە ورتاق ءىس ءۇشىن, حالىققا كەرەك حابار نە ماقالا ءۇشىن باستىقتارىن دا تىڭداماي كەتەتىنى بار. سونىڭ بىرەۋىنە ءوزىمىز دە كۋا بولعانبىز. انا ءبىر جىلى باستىعى كەلدى. الماتىدان. بايەكەڭ جالعىز جۇرمەسىن دەپ, شاشباۋىن كوتەرە تۇسەيىك دەپ ءبىز دە ىلەسە باردىق. اۋدانعا. جاڭاعى كىسىنىڭ اتاسى بار ەكەن. اۋىلدا. جاسى توقساننىڭ جەتەۋىندە. وسكەن, ونگەن اۋلەت باسى. كىندىگىنەن تاراعان ءۇرىم-بۇتاعىنىڭ ۇزىن سانى سول كەزدە سەكسەنگە جۋىقتاپتى. ءاڭگىمەنى اعىتقاندا اۋىزىمىز اشىلىپ قالىپتى. قۇددى ءبىر ماشىنىسكە قىزعا «ديكتوۆكا» جاساپ وتىرعانداي, جىپتىكتەي ەتىپ ايتادى, جوسىلتىپ سويلەيدى, ارعى-بەرگىنى قوزعايدى, جادىنىڭ مىقتىلىعى قايران قالدىرادى. ويپىرماي, مىنا كىسى ناعىز شەجىرە عوي, قازىنا عوي, مۇنداي ادامدى ءبىز جازىپ الىپ قالۋىمىز كەرەك, جۇرتقا كورسەتۋىمىز كەرەك, دەپ جاتىر بايەكەڭ. كىشىكتىگى مە, ساقتىعى ما, «قويىڭىز, قايتەسىز, ءسوز بولادى», دەپ جاتىر باستىعى. اڭگىمە سونىمەن بىتكەن سياقتى ەدى. جوق, بىتپەپتى. ءبىر كۇنى تەلەديداردى قاراساق, «كازينو» دەگەن حابار كورسەتىلىپ جاتىر. انەۋ كۇنگى اقساقال سويلەپ وتىر. كەنەنمەن, باۋىرجانمەن ارالاس-قۇرالاس بولعان كەزدەرىن وتە قىزىقتى ەتىپ ايتىپ وتىر. قۋانىپ قالدىق. بايەكەڭنىڭ سەرگەكتىگىنە. كەرەك دۇنيەنى قالت جىبەرمەگەن جۋرناليستىك شىدامدىلىعىنا. باستىعى رەنجىپتى. «مۇنىڭىز نە, قىزمەتىڭىزدى پايدالانىپ, اتام تۋرالى حابار جاساتقانداي بولدىم عوي», دەپتى. اراعا ءبىر جىلداي سالىپ, توقساننىڭ سەگىزىنەن اسىپ, قازىنا اقساقال دا ومىردەن ءوتىپتى. سوندا باستىعى قايتادان تەلەفون سوعىپتى. «بايەكە, سىزدىكى اقىل بولعان ەكەن, اتامنان جاقسى بەلگى قالدىردىڭىز, راحمەت», دەپتى. سولاي.
وبلىستىق تەلەارنانى اياعىنان تىك تۇرعىزعان. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنان باستاپ «بەتپە-بەت» اتتى اۆتورلىق باعدارلاماسىن تۇراقتى جۇرگىزگەن. ون بەس جىلىن وسى سالاعا سارپ ەتكەن وبلىستىق تەلەارنا باسشىسى قىزمەتىنەن كۇتپەگەن جەردەن بوساتىلعاندا ءھام كادۋىلگى كۇلكىسىنەن ونشا جاڭىلا قويماعان. سىر بىلدىرمەي, ەشكىمگە كورىنبەي, شاعىن عانا ساياجايىنداعى كىشكەنتاي كۇركەدە ءبىر اپتا جاتىپ العانى راس. وڭ قولىن العا سالىپ, سول قولىن ءسال عانا ارتىنا قايىرا ۇستاپ, بەس قاباتتى بەتون ۇيدەگى قاراپايىم پاتەرىندە ەرسىلى-قارسىلى ءجۇرىپ, قاتتى ويلانعانى راس. كوپ ۇزاماي-اق قارا شاڭىراق – «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە قايتا ورالعان. سول جەردەن زەينەتكەرلىككە شىققان. باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارلىعىنان.
قالام يەلەرىنىڭ زەينەتكەرلىگى دەگەنىڭىز – شارتتى نارسە. بايدۋللا قونىسبەك قايتا زەينەتكەر اتانعاننان كەيىن بەينەتتى بىرنەشە ەسەلەپ ارتتىردى. ءوڭىرىمىزدەگى قوعامدىق جۇمىستاردىڭ قايناعان ورتاسىندا. قالامى قانات قاعادى-اي! ءبىراز كىتاپتار شىعارىپ ۇلگەردى. قاي-قاي باسىلىم مەن تەلەارنالاردا دا شاكىرتتەرى از ەمەس. ەكى جىل بۇرىن شىرايلى شىمكەنتىڭىزدىڭ ورداباسى الاڭىندا تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى اشىلعان. ەلباسى كەلگەن. سوندا عوي, نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن قاتار تۇرىپ, قالىڭ جۇرتقا ءسوز ارناعان سابازىڭىز دا – وسى بايدۋللا قونىسبەك. مولكە ءبيدىڭ ۇرپاعى. وتكەن كۇزدە پرەزيدەنت تۇركىستاندا زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن جۇزدەسكەندە شە, ون ءتورت ادامنىڭ ورتاسىندا بايەكەڭ دە بولعان. ەلباسى جىعا تانيدى ەكەن, جىلى جۇزبەن جاقىنداپ كەلىپ, بايدۋللا قونىسبەكتىڭ جاعدايىن سۇراپ, قولىن قىسقان.
بۇگىندە بايىرعى بايەكەڭ, قاشانعى قونىسبەك – دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى وڭتۇستىك ايماقتىق فيليالىنىڭ توراعاسى. بۇعان قوسا قانشاما قوعامدىق كەڭەستەر مەن كوميسسيالاردىڭ بەلسەندى مۇشەسى. وبلىس جۋرناليستەرىنىڭ توبە ءبيى رەتىندە الدەقاشان مويىندالعان. كەمشىلىكتەردى كەسىپ ايتادى, ولقىلىقتاردى وسىپ ايتادى. وڭتۇستىكتە جۇزدەگەن گازەتتەر شىعىپ جاتادى. ارا-اراسىندا الاپەستەرى دە جوق ەمەس. توبە ءبيىڭىز «جولبيكە جۋرناليستەردىڭ» «كاسىبيلىك» دەڭگەي-دارەجەسىنە, قالامگەرلىككە ءتان قاسيەتتى قۇندىلىقتاردىڭ قولدان ارزانداتىلىپ بارا جاتقانىنا جان اۋىرتادى, جۇرەك سىزداتادى. باق دەيتىن دۇنيەگە مادەنيەتتەن ماقۇرىم, نىساي-نيەتتەرى قاراۋلاردىڭ دەندەپ ەنىپ كەتەتىنىنە, بيلىك بۋىندارىنداعى بازبىرەۋلەردىڭ ۇيالماي-قىزارماي سونداي-سوندايلاردىڭ شىلاۋلارىنا شىرمالىپ جۇرەتىنىنە اڭ-تاڭ قالادى. ايتادى. باسقوسۋلاردا. جازادى. جاريالايتىن باسىلىمدارعا. ايتۋ – پارىز. ايتا بىلەتىندەردەن, جازا بىلەتىندەردەن ۇلت رۋحىنىڭ ۋىزىنا ۋ سەبەتىندەر, تەكتىلىكتىڭ ءتىنىن جەگى قۇرتشا كەمىرەتىندەر, ءدىننىڭ «اعىم-ساعىمدارىنا» ەلىتىپ ەلىرەتىندەر از دا بولسا اياق تارتار.
ورىس جۋرناليستيكاسىنىڭ تاريحىندا بۇرىن مۇقىم تىيىمدالىپ, بەرتىنىرەكتە عانا شىن باعالانىپ, «جۋرناليسسيمۋس» اتانىپ, جان-جاقتى ناسيحاتتالىپ جۇرگەن الەكسەي سۋۆورين (1834-1912) دەگەن تۇلعا بار. سول ءسۋۆورينىڭىز: «مەن گازەتتى ءوز وتباسىمنان دا ... ءتىپتى ايەلىمنەن دە ارتىق سۇيەمىن», دەگەن ەكەن. ارينە, ءبىزدىڭ بۇ بايەكەڭ سۋۆورين ەمەس. كەلىنشەگى قۇتتىعىزدى گازەتپەن نەمەسە تەلەديدارمەن تەڭدەس كورەر. ءبارىنەن بۇرىن بايەكەڭ, شەراعاڭ ايتاتىنداي, التىن ارقالاعان ازامات.
مارحابات بايعۇت.
شىمكەنت.