جاراتقان يەمىز جارىق دۇنيەگە اكەلگەن ءاربىر ادامنىڭ بۇل ومىردە وزىندىك جولى, ماقساتى مەن مىندەتى, ارمانى مەن اڭسارى بولاتىنى بارشامىزعا بەلگىلى.
ال, حالىقتىڭ ويىن بەينەلەيتىن, ءسوزىن ايتاتىن تابيعاتىنان اقىن بولىپ جاراتىلعان ادامنىڭ ميسسياسى تىپتەن ەرەكشە. قاسىم سياقتى ەرەكشە دارىن يەسىنىڭ ميسسياسى ونىڭ جەكە شىعارماشىلىعىنان دا اسىپ ءتۇسىپ, وزگەلەرگە ىقپال ەتىپ, ءداستۇر قالىپتاستىرۋىمەن دە اسا باعالى. سوندىقتان ءبىز قاسىم امانجولوۆ سياقتى ءىرى اقىننىڭ, ءداۋىر سۋرەتكەرىنىڭ شىعارماشىلىق جولىن ۇلتتىق ءسوز ونەرىمىزدىڭ تاريحىنداعى ۇلكەن قۇبىلىس دەپ قارايمىز. قاسىم امانجولوۆ ادەبيەتكە كەلگەن كەزەڭگە شاعىن شولۋ جاسار بولساق, وندا مىناداي تاريحي-ادەبي ۇدەرىستى ويىمىزعا ورالتار ەدىك. اقىننىڭ وڭ مەن سولىن تانۋعا شىنداپ بەت قويىپ, سانالى تۇردە ولەڭ وڭىرىنە كەلگەن شاعى 20-25 جاستىڭ شاماسى دەيتىن بولساق, وندا جاس قاسىمنىڭ اقىندىق باستاۋى 1930 جىلداردىڭ ورتا شەنىنە كەلەدى ەكەن. بۇل اشارشىلىق بۇلتى ەندى-ەندى سەيىلگەندەي بولعانمەن, ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ جاقىنداپ قالعان كەزى بولاتىن. ءبارىن توڭكەرىسكە, سوعىسقا, جەڭىسكە بالايتىن كوممۋنيستىك يدەولوگيا بەيبىت شىعارماشىلىقتى مايدانعا بالاپ, ءتىپتى ادەبي باسىلىمنىڭ اتىن «ادەبيەت مايدانى» دەگەن زامان ەدى. سوناۋ بابالاردان كەلە جاتقان «الاش» دەگەن قاسيەتتى دە كيەلى ۇعىمدى حالىققا قادالا تۇسەتىن ءتۇرپى دەپ ءتۇسىندىردى. شىنايى كوركەمدىك جالاڭ ۇرانعا ايىرباستالىپ, بەلسەندى بىلگىشكە اينالدى. بيىكتە تۇرىپ بيلىك ايتقان, ۇلتىن سۇيگەن الەكەڭدەر (بوكەيحانوۆ), احاڭدار (بايتۇرسىنوۆ) ءوز حالقىنا جاۋ, جات ەتىپ كورسەتكەن دوكىر, دورەكى داۋىردە قاسىم پوەزيا تابالدىرىعىن شىنداپ اتتاپ ەدى... جىرىنا داۋىل مەن جەلدى, وت پەن جالىندى, باتىرلىق پەن ورلىكتى وزەك ەتكەن تاكاپپار اقىننىڭ شىعارماشىلىق بولمىسى دا وت پەن ورتكە ورانعان سوعىس شىندىعىندا اق الماستاي جارقىلدادى. 1943 جىلى جازىلعان «اقىن ءولىمى تۋرالى اڭىز» اتتى ليريكالىق تەبىرەنىس پەن ەپيكالىق سەرپىلىس سەلبەسكەن پوەماسى, ءبىزدىڭ توپشىلاۋىمىزشا, امانجولوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ جاڭا, مەيلىنشە جەمىستى كەزەڭىنىڭ باستاۋىنداي كورىنەدى. وسى جىلداردان باستاپ, قاسىمنىڭ اقىندىق ويى مەن ءسوزى ءوزىنىڭ جاڭا كوركەمدىك الەمىن, سونى ستيلدىك جولىن تاپتى دەۋگە بولارلىق. قۇدىرەت كۇشى, جەر-جاھاننىڭ قاناتىن بەر قىران قۇستىڭ, اشۋىن بەر ارىستاننىڭ, جۇرەگىن بەر جولبارىستىڭ! كۇللى الەمنىڭ اشۋ-كەگى ورنا مەنىڭ كەۋدەمە كەپ! جاۋ جولىنا اتام سەنى, بومبا بول دا جارىل, جۇرەك! دەگەن اسقاق شابىتتان تۋعان پوەما شۋماقتارىندا قازاق ولەڭىنىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاعان ءىرى تۇلعانىڭ اقىندىق «مەنى», شىعارماشىلىق الەۋەتى, سۋرەتكەرلىك ستيل بەدەرى بايقالادى. بۇل جولداردا دۇشپانعا دەگەن ىزا مەن كەك, ادىلەتسىزدىك پەن جاۋىزدىققا ەسە جىبەرمەس ەرلىك قانا ەمەس, دۇنيەنى جاماندىقتان تازارتۋعا بەل شەشكەن, ىمىراسىز كۇرەسكە تۇسكەن ۇلكەن ادامي سەرت پەن ىزگى گۋمانيزم دە جاتىر. بۇل كەز كەلگەن ونەردىڭ, ونىڭ ىشىندە, البەتتە, ادەبيەتتىڭ تىرەگى مەن تىلەگى بولار شىعارماشىلىقتىڭ ءدال ءوزى, ناقتى كورىنىسى. سول قايشىلىقتى ءداۋىردىڭ بىلگىرى ءھام كۋاگەرى جايىق بەكتۇروۆتىڭ قاسىم تۋرالى جازعاندارىنا دەن قويساق: «ادامدى ارداقتاعانىم, ادامعا ءومىر قىمبات, كۇرەسىپ ءولۋ ۇلگى, ءبارى دە ءومىر ءۇشىن, جەڭىس ءۇشىن ەمەس پە؟ پوەزيا دا ءومىر ءۇشىن. وتاننىڭ ار-نامىسى, تاۋەلسىزدىگى جولىندا شىبىنداي جانىن پيدا عىپ قازا تاپقان سوۆەت جاستارىنىڭ داڭقتى ەرلىگىن, مەيىرباندىق, ىزگى جان سەزىمىن جىرلاعىم كەلدى. اقىن ءومىرى جىرعا ارقاۋ بولدى. ولەڭ – ءومىر قاناتى» دەپتى. قاسىم پوەزيانى گۋمانيزم, ادامعا دەگەن ىزگى تىلەك, يماندى كوزقاراس دەپ ءتۇسىندى. كوركەمدىكتى بەرىك بەكەمدەيتىن, بەينەلىلىكتى اسەرلى ەتەتىن, وقىرماننىڭ جانىنا شۋاق, ساناسىنا ساۋلە, جۇرەگىنە شۇعىلا قۇياتىن ادامعا دەگەن ارداق وي, ماداق سەزىم قاسىمنىڭ اقىندىق ميسسياسىنىڭ كۇرەتامىرى, تابيعي وزەگى. اقىندىقتى «كوكىرەگى سەزىمدى, ءتىلى ورامدى, // جازدىم ۇلگى جاستارعا بەرمەك ءۇشىن...» دەگەن ابايدىڭ حاكىمدىگى, «الاش دەگەن ەلىم بار, // نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, // سول ەلىمدى سۇيەمىن!..» دەگەن ماعجاننىڭ ۇلتىنا دەگەن ۇلى ماحابباتى سول داۋىرلەردەگى اقىندىق ميسسيانى, سۋرەتكەرلىك كرەدونى كورسەتسە, قاسىم زامانىندا ولەڭ ىشكى جان-دۇنيەنىڭ, ادام بولمىسىنىڭ تەرەڭىنە بويلادى. ادامعا اقىلشى, ۇلتقا ۇرانشى بولماي, جۇمىرباستى پەندەنىڭ تەڭ سويلەسەر سىرلاسىنا اينالدى. بۇل ونەردىڭ دەيسىز بە, ولەڭنىڭ دەيسىز بە بۇگىنگى سوزبەن ايتقاندا دەموكراتيالانۋى ەدى, ادامعا ەتەنە جاقىنداۋى بولاتىن. مىنە, قازاق ادەبيەتىندەگى وسىنداي ءۇردىستى قاسىم باستادى دەپ باتىل ايتا الامىز. كەيىنىرەك, مۇقاعالي (ماقاتاەۆ), تولەگەن (ايبەرگەنوۆ) بولىپ ىشكى دۇنيە بۇكپەسىن جايىپ تاستاۋ, شىنى مەن سىرىن وقىرمانمەن ءبولىسۋ – قاسىم باستاعان ارنالى ۇدەرىستىڭ اسا كوركەم ءداستۇر-ۇلگىلەرى بولاتىن. اسىلى, مۇقاعالي مەن تولەگەننىڭ زامانداستارى, ءتىپتى سىرباي (ماۋلەنوۆ) سياقتى قاسىمنىڭ ءوز تۇستاستارى ءۇشىن دە ول جاي دارىن اقىن عانا ەمەس, تاعدىرلى اقىن, تۇلعالى سۋرەتكەر. سوندىقتان دا ادەبيەتتەگى قاسىم امانجولوۆ ءداستۇرى كوركەمدىك ءداستۇر, ەستەتيكالىق ىقپال عانا ەمەس, تۇلعالىق ىقپال. سول سەبەپتى دە قاسىمنىڭ تۇسىنداعى پوەزيا وكىلدەرى دە, ودان سوڭعى ادەبيەت تابالدىرىعىن اتتاعاندار دا قاسىمنىڭ ولەڭىنە دە, مىنەزىنە دە, تاعدىرىنا دا قىزىقتى. قاسىم – ادامنىڭ تاعدىرى, قاسىم – اقىننىڭ تاعدىرى ناعىز جىر ءدۇلدۇلىنىڭ تاعدىرىنداي كورىندى ولارعا. وسىدان بولۋ كەرەك, قاسىم – قازاق تاريحىنداعى ەڭ كوپ ولەڭ ارنالعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى. قاسىم – ماحامبەت, اباي, باۋىرجان سياقتى ءور تاعدىردىڭ, باتىل ونەرپازدىقتىڭ بەينەسى. وسىلاي بولعاندىقتان دا قاسىمنان كەيىنگى قازاق پوەزياسىنىڭ كەلەسى بەدەرلى كەزەڭىن باستاعان ۇلى مۇقاعالي: قاسىم دەگەن – قالعىعان جانارتاۋ عوي, جانارتاۋ عوي, جاندى دا كەتتى ورتەنىپ. ء«بىر كۇي بار دومبىرامدا...» (يەسى قاسىم) قاسىم سولاي بولماسا, نەسى قاسىم؟! جىر بايگەگە اتتانعان ادام بولسا, سورەدەگى قاسىمىن ەسىنە السىن... دەپ ءوزىنىڭ الدىنداعى ءىزاشار اقىننىڭ بەينە-بولمىسىن قاپىسىز سومداپ, سۇيسىنگەن بولاتىن. سونىمەن قاسىم جىرى ادامعا بەت بۇردى, اقىندىق قۋاتتىڭ بارشا بولمىسى مەن بۇكىل قابىلەتى قازاق ولەڭىنە قۋانىشى مەن ءسۇيىنىشى, ارمانى, اڭسارى, ءۇمىتى بار كادىمگى ادامدى الىپ كەلدى. ادامنىڭ سىرى بارشا شىنايىلىعىمەن, بارشا تەرەڭدىگىمەن اشىلدى. الەمگە بۇكىل سىرىڭدى اشىپ تاستاۋ ءۇشىن سول ادامنىڭ ءوزىنىڭ دە ىشكى الەمى تازا, مەيىربان بولۋ كەرەك قوي. قاسىم وسىنداي تۇلعا بولعاندىقتان دا ءوزىنىڭ گۋمانيستىك جىرلارىن تۋدىردى, وعان قالىڭ وقىرمانىن سەندىردى. مۇنداي ولەڭدەرىندەگى باستى قاھارمان ءوزى ەدى. سوندىقتان ءبىز قاسىمدى قاسىم پوەزياسىنىڭ اۆتورى عانا ەمەس, سول پوەزيانىڭ باستى قاھارمانى دەپ قابىلدايمىز. بۇل قاسىمنىڭ اقىندىق مۇراتىن, سۋرەتكەرلىك ميسسياسىن تانۋعا اپاراتىن باستى جولداردىڭ ءبىرى. ءسويتىپ, ۇلى اقىننىڭ سۋرەتكەرلىك ماقساتىن ادامسۇيگىشتىك دەي وتىرىپ, ونى اقىننىڭ ءوزى دە تەرەڭ سەزىنگەن دەپ ايتا الامىز. وعان مىنا جولدار ايعاق: اقىن ۇلان ارىستانداي ايباتپەن ار, نامىستىڭ مايدانىنا ەنەدى. قالام نايزا, قالقان بولىپ قاعازى, سوزدەرى – وق, الماس قىلىش – ولەڭى... ز ۇلىمدىققا ناجاعاي بوپ اتىلىپ, ادىلدىككە كوڭىل نۇرىن سەبەدى. دابىل قاعىپ, تاڭ جولىنا شاقىرىپ, تاڭ اتادى, كۇن شىعاد دەپ سەنەدى. قاسىم امانجولوۆ ءوزىنىڭ وسىنداي گۋمانيزمىمەن عانا قالسا, وندا ول ءبىز بىلەتىن ۇلى اقىن بيىگىنە كوتەرىلە الماس ەدى. ول – وزىنە دەيىنگى ادەبيەتتى جالعاستىرىپ, سونىمەن بىرگە ەڭ باستىسى, سوڭىنا ءىزباسار ەرتكەن, ءداستۇر اشقان اقىن. قاسىم – اباي باستاعان كلاسسيكالىق ادەبيەتتىڭ, ماعجان باستاعان حح عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندەگى جاڭا ادەبيەتتىڭ ميراسقورى بولدى. ءبىز بۇل ارادا «ميراسقورى بولدى» دەگەن ويدى الدىنداعى ۇلى اقىنداردىڭ ءداستۇرىن جالعاستىرۋشى دەگەن ماعىنادا عانا قولدانىپ تۇرعامىز جوق. ەگەر وسى ماعىنادا عانا الاتىن بولساق, وندا قاسىم امانجولوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ ءباسى باسقا بىرقاتار اقىنداردىڭ پوەزياسىمەن بىردەي بولار ەدى. اڭگىمە بۇل ارادا قاسىمنىڭ ءوز زامانىنداعى اباي, ءوز داۋىرىندەگى ماعجان سياقتى قازاق ولەڭىنە جاڭا بەت پەن باعدار, سونى مازمۇن مەن ءتۇر دارىتۋىندا بولىپ وتىر. بۇل شىن مانىندە قاسىمنىڭ شىعارماشىلىق تاعدىرىنا جازىلعان اقىندىق ميسسيا ەدى. البەتتە, قاسىم اباي مەن ماعجان سياقتى قاناتىن كەڭگە جايىپ, ايتارىنىڭ ءبارىن اشىپ ايتا المادى. وتارشىلدىق داۋىردە ءومىر سۇرگەنىمەن ابايدىڭ ەركىن شىعارماشىلىعىنا ەشكىم بوگەت بولعان جوق, ال كەڭەستىك تسەنزۋرا قاتايعان 1920 جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيىن ماعجاننىڭ بارلىق نەگىزگى شىعارمالارى جازىلىپ قويعان بولاتىن. ماعجان ەندى جازعان شىعارمالارى ءۇشىن ەمەس, الدەقاشان جازىلىپ قويىلعان شىعارمالارى ءۇشىن ايىپتالدى. سوندىقتان قاسىمنىڭ الدىنداعى ەكى ۇلى تۇلعا دا مەيلىنشە ەركىن شىعارماشىلىقتا بولدى. بۇل ارادا قاسىمدى ۇلتشىل ەتەيىك دەپ وتىرعامىز جوق. كەڭەستىك تاربيە كورگەن, ادىلەتسىز جاۋعا قارسى سوعىس جۇرگىزگەن كەڭەس ازاماتى, كەڭەس اسكەرىنىڭ سولداتى قاسىمنىڭ ورىس وتارشىلدىعىنا قارسى كۇرەسكەن الاش قالامگەرلەرى سياقتى ايرىقشا ۇلتشىلعا اينالدىرساق تابيعي بولماس تا ەدى. قاسىمنىڭ اقىندىق ميسسياسىنا ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامعا سەنۋ, سول قوعامدى ماداق ەتۋ دە ەنەتىن. مۇنداي شىعارمالارى ارقىلى دا امانجولوۆ قازاق ولەڭىنە ايتارلىقتاي جاڭالىق اكەلدى. ايتالىق: جۇرەگىمدى ۇستاپ قولىما, جۇرەگىمدى ەمەس, – بيلەتتى, قوسىلدىم جاستار توبىنا اق كوڭىل, ادال نيەتتى. ءسۇيسىنتتىم دوستى, ەرجەتتىم, ورتەدىم جاۋدىڭ وزەگىن; قۋاتىن بەردىڭ جەر-كوكتىڭ, سوۆەتتىك مەنىڭ ءوز ەلىم! – دەگەن جولدار سول تۇستاعى ادەبيەتىمىزدىڭ وزىندىك ولجاسى بولاتىن. كەڭەس ۇكىمەتىن, كەڭەستىك قۇرىلىستى ماقتاعانداردىڭ بارشاسىن ادەبيەت تاريحىنان سىزىپ تاستاي المايمىز. ولاي ەتسەك, جەتپىس جىلدىق كەڭەس داۋىرىندەگى قازاق ادەبيەتىنەن ساۋساقپەن سانارلىق قانا تۇلعا قالار ەدى. ول دا ءبىزدىڭ رۋحاني شەجىرەمىزدىڭ اجىراماس بولىگى, دۇنيەنى كوركەم تانۋىمىزدىڭ بولىنبەس بولشەگى. سوندىقتان كەڭەس داۋىرىندە جازىلعان شىعارمالار كوركەمدىك قۇندىلىعى جاعىنان سارالانۋى ءتيىس. قاسىم امانجولوۆ ءومىر سۇرگەن ءداۋىر ءبىر ساياساتتىڭ, ءبىر يدەولوگيانىڭ ءداۋىرى بولدى دەسەك تە, اقىن الدىمەن ۇلتىنىڭ ۇلانى, حالقىنىڭ ءۇنى عوي. «الاش» ءسوزىن ايتۋعا مۇلدە بولمايتىن, «قازاق» دەگەن ءسوزدى ابايلاپ ايتاتىن, ايتساڭ دا كەڭەستىك يدەولوگيالىق مازمۇنداعى ويمەن ساباقتاستىراتىن زاماندا قاسىم: ەي, تاكاپپار دۇنيە, ماعان دا ءبىر قاراشى! تانيسىڭ با سەن مەنى, مەن – قازاقتىڭ بالاسى! دەپ الەمگە جار سالدى. بۇل سوناۋ سۇلتانماحمۇت, ماعجانداردان كەيىنگى داۋىردە قازاق پوەزياسىندا ايتىلماي كەلە جاتقان ۇلتقا ارنالعان ۇلكەن ءسوز بولاتىن. الاشتىڭ ۇرپاعى رەتىندەگى قاسىم اقىننىڭ دۇنيەگە وسىلايشا جار سالۋى – ونىڭ اقىندىق ميسسياسىنىڭ ءبىر تاراۋى ىسپەتتى ەدى. قاسىم امانجولوۆتىڭ اقىندىق مۇرات-ماقساتىن, سۋرەتكەرلىك ميسسياسىن انىق تاڭبالاعان, كوركەم بەينەلەگەن تۋىندى, البەتتە, ونىڭ ء«وزىم تۋرالى» اتتى ولەڭى. بۇل قاسىم – تاعدىردى بەينەلەگەن كولەمدى دە كۇردەلى ليريكالىق بايان ابايدىڭ «ولسەم ورنىم قارا جەر», ماعجاننىڭ «جان ءسوزى» سياقتى كلاسسيكالىق تۋىندىلارىمەن مازمۇنداس, بالكىم دەڭگەيلەس دۇنيە. مۇندا ومىرگە اقىن بولىپ كەلگەن ادامنىڭ بارشا كۇدىگى مەن ءۇمىتى, مىناۋ جارىق دۇنيەگە ايتار نازى مەن مۇڭى, وزەگىنەن شىققان ولەڭ-ونەرگە دەگەن ماحابباتى مەن قۇشتارلىعى سونشالىقتى تەرەڭ, سونشالىقتى اسەرلى ايتىلعان. بۇل عاجايىپ تۋىندى دا اقىن ءومىر سۇرگەن الاساپىران, اۋمالى-توكپەلى داۋىردەگى ادام تاعدىرى (ارپالىس الاقۇيىن زامانالار, // ارباسىپ تۇرىپ الدى, مەن نەتەمىن), پەندەنىڭ بۇل ومىردەن كورگەن جاقسىلىعى مەن جاماندىعى (كەڭ جايدىم قۇلاشىمدى دۇنيەگە, // ءبىلدىم مەن قايعىرا دا, سۇيىنە دە), ادامنىڭ تاۋسىلماس ارمانى ء(ومىر جوق تۇسكەن جەردە ءبىر ارناعا, // كوپ كۇتتىم, كوپ تىلەدىم قۇمارلانا. قايتەيىن جەتەر ەمەس قىسقا ءومىرىم, // الىستان كورىنگەنمەن مۇنارلانا) وقىرمانىن بەيجاي قالدىرمايدى. بۇل جىردىڭ باستى يدەيالىق وزەگى اقىن مەن مۋزانىڭ ماڭگىلىك ساپارى دەر ەدىك. گۇرىلدەپ جالىن اتقان كەۋدەم – كورىك, ءسوز سوعام قۇلاشىمدى ەركىن كەرىپ. سۋارىپ شىنىقتىرام كۇيگە مالىپ, بولسىن دەپ ءارى ادەمى, ءارى بەرىك. قۇيا المان ۇگىتىلگەن بالشىق ولەڭ, كوڭىلىمدە كول جاسامان تامشىمەنەن. سەرىنىڭ سەمسەرىندەي سەرتكە تاققان, ولەڭنىڭ وتكىرىن ءبىر الشى مەنەن. – دەگەن قاسىم اقىن بولىپ تۋعان ادامنىڭ اسقاق بەينەسىن دە, كوڭىل-كۇيىن دە, مۋزاعا ادالدىعىن دا شىنايى جىرمەن شابىتتانا سۋرەتتەيدى. قازاق پوەزياسى تاريحىندا ءوزىنىڭ جىرى جونىندە وسىنشاما تەبىرەنگەن, وسىنشاما ولەڭىن وبەكتەگەن العاشقى اقىن, تەگىندە, قاسىم بولار. بۇل قاسىم بولىپ مۋزانىڭ قۇپياسىنا ۇڭىلگەن جالپى قازاق ولەڭىنىڭ ۇلكەن جاڭالىعى ەدى, ۇلتتىق ءسوز ونەرىمىزدىڭ ولەڭ قاسيەتىن, ءسوز كيەسىن تانۋعا, باعالاۋعا بەتبۇرىس جاساۋى دا بولاتىن-دى. البەتتە, «التى ولەڭمەن ءبىلدىردىم ءاننىڭ جايىن» دەگەن ابايدىڭ «مەن جازبايمىن ولەڭدى ەرمەك ءۇشىن», «ولسەم ورنىم قارا جەر سىز بولماي ما», «ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى» ولەڭدەرى جادىمىزدا, بىراق حاكىم ابايدىڭ اتالعان ليريكالىق شىعارمالارىنان ۇستاز اقىننىڭ ولەڭگە قويار بيىك تالابى مەن تالعامپازدىعى بايقالار ەدى. ال قاسىمنىڭ بۇل ولەڭىندە اقىننىڭ ىشكى سىرى, ءوزى تۋدىرعان ولمەس ساپارى, مۋزاسىنىڭ ماڭگىلىگى جونىندە سىر اقتارىلعان. سونىسىمەن اقىن سونى سوقپاق, جاڭا جولدىڭ باستاماشىسى بولدى. بارشا ءومىرىنىڭ ءمانىن ولەڭمەن وزەكتەستىرگەن اقىن: وكىنبەن مەن دە ءبىر كۇن ولەمىن دەپ, وكىنەم ۇقساتا الماي كەلەمىن دەپ. كۇنىنە ءجۇز ويلانىپ, مىڭ تولعانام, وزىممەن بىرگە ولمەسىن ولەڭىم دەپ... اقىن-تاعدىردىڭ ولەڭ-تاعدىرعا كۇدىگى مەن ءۇمىتى وسىلاي ورنەكتەلەدى. قانداي دا بولسىن سانالى ادام ءوزى تاڭداعان جولدىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن ويلاماق, سارالاماق, بىردە كۇدىكتەنبەك, بىردە ۇمىتتەنبەك. ال اسا ۇلكەن اقىندىق قۋات بەرگەن ادام سول كۇدىك پەن ءۇمىتتى ولەڭگە اينالدىرادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, اۆتوردىڭ وسى عاجايىپ جىرداعى نەگىزگى ايتپاعى دا وسىعان سايادى. مۇندا اقىن – ولەڭ – ءومىر ءوزارا سەلبەسىپ, ساباقتاسىپ قاسىمنىڭ شىعارماشىلىق ميسسياسىن بارىنشا بەزبەندەيدى: بارىم دا, باقىتىم دا وسى ولەڭىم, جاقىنىم, جۇرەگىمنىڭ دوسى ولەڭى. ومىرگە كەلگەنىم جوق بوستان-بوسقا, مەن قايتىپ, بوسقا جاساپ, بوسقا ولەمىن. ءيا, بۇل ءبىر اقىننىڭ, جالعىز قاسىمنىڭ عانا جۇرەكجاردى سىرى ەمەس, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ونەر قونعان بارشا ادامنىڭ ارمانى, بارلىق اقىننىڭ مۇراتى. وسىنى العاش ولەڭمەن ورنەكتەگەن قاسىم ەدى. باستاۋىندا قاسىم تۇرعان وسى سارىن مۇقاعاليدا, تولەگەندە, جۇمەكەندە, جۇماتايدا, ەسەنعاليدا تاعى باسقا قانشاما اقىنداردا بار. ونەردىڭ مۇراتى – ىزگىلىكتى ۇلىقتاۋ, ۇلتتىڭ ويىن تەرەڭدەتۋ, سەزىمىن ۇشتاۋ, ادامنىڭ جانىنا جىلۋ, ساناسىنا شۋاق توگۋ, حالقىنىڭ رۋحاني كوشىن ىلگەرىلەتۋ دەسەك, وسى قاستەرلى ماقسات قاسىمدى ايرىقشا تولعاندىرعان, ەرەكشە ويلاندىرعان. قاسىمنىڭ تۇتاس شىعارماشىلىعى, سۋرەتكەرلىك ساپارى – ولەڭگە قالتقىسىز, ادال, بەرىلە قىزمەت ەتكەن اقىننىڭ ونەگەلى تاعدىرى. ولەڭ ولكەسىندەگى, شامامەن جيىرما جىلداي شىعارماشىلىق عۇمىرىندا قاسىم امانجولوۆ قازاق ادەبيەتىندەگى ءوزىنىڭ قايتالانباس تۇلعاسىن جاسادى. بۇل ونىڭ اقىندىق ميسسياسىن تەرەڭ تۇسىنگەن ءارى ورىنداپ شىققان زور تۇلعاسى ەدى. دۇنيەگە كەلەر ءالى تالاي قاسىم, ولار دا بۇل قاسىمدى ءبىر بايقاسىن, ورتكە تيگەن داۋىلداي ولەڭىمدى, قاسىمنىڭ ءوزى ەمەس دەپ كىم ايتارسىڭ! – دەپ جاسىن جىرلارىمەن وزىنە ماڭگىلىك ەسكەرتكىش سوققان شايىردىڭ «شارلاعان جولىم جاتىر جەر بەتىندە...» دەۋى وسى اقىندىق ساپار – ميسسياسىن تەرەڭ ۇعىنۋى بولاتىن. جالىندى جۇرەك پەن شىنايى تىلەكتەن قۇيىلعان وسى جىردا قاسىم – اقىن دا, قاسىم – تاعدىر دا بار. قاسىم ەسىمىن قازاق ادەبيەتىنىڭ, جالپى ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ تاريحىندا ماڭگىلىك تاڭبالاعان ونىڭ وسى تۇلعالىق قاسيەتى, وسى اقىندىق بولمىسى ەدى. ءبىز قاسىم جونىندە ءسوز ايتپاق بولىپ, اقىننىڭ عاجايىپ جىرلارىنا ورالىپ, ولاردى وقىعاندا ونىڭ اقىندىق تۇلعاسى ءورشىل ولەڭىنەن اسقاقتاپ الدىمىزدان شىعادى. زامان تىنىسىن, ادام بولمىسىن بەينەلەگەن زور تابيعي دارىننىڭ, بۇگىندەرى اڭىزعا اينالعان سۋرەتكەردىڭ مۇراسى – الاش ءسوزىنىڭ قۇدىرەتى جەتكەن الاسارماس بيىكتەردىڭ بىرەگەيى. قايشىلىعى مول, كۇرمەۋى كوپ, قاتال دا قايىرىمدى حح عاسىر قازاق دەگەن حالىققا الاپات تا اكەلدى, ابىروي دا بەردى, ازاتتىق تا سىيلادى. قاسىم پوەزياسى – ۇلت تاريحىنداعى وسىنداي قايشىلىقتى عاسىردىڭ ەڭ قيىن شاعىنىڭ كوركەم كۋاسى, بەدەرلى بەينەسى. ومىردە ادامنىڭ رۋحاني ازاتتىعىنا, ونەردە سۋرەتكەرلىك ەركىندىككە ۇمتىلعان, ناعىز اقىندىق تاعدىر كەشكەن, سىرلى ءسوزدىڭ مۇراتى مەن سەرتىنە جەتكەن «امانجول – راحىمجاننىڭ قاسىمىنىڭ» اسىل مۇراسى بۇگىنگى ازات ەلدىڭ, تاۋەلسىز الاش بالاسىنىڭ باعالى دا بايتاق قازىناسى. قاسىم – حالىق پەن ونەر الدىنداعى ءوزىنىڭ ميسسياسىن تولىعىمەن ورىنداعان سۋرەتكەر. ال ۇلى اقىندى تانۋ – بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتىڭ پارىزى دەپ بىلەمىز.
ەربول تىلەشوۆ,
استانا قالاسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى «رۋحانيات» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.