دوستىق پەن ىسكەرلىك ۇيلەسىمى

كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى لي ميون باكپەن كەزدەستى. كورەي تۇبەگىندە العاشقى مەم­لەكەتتىڭ پايدا بولۋى ب.د.د. ءVىىى-ءىV عاسىرلاردىڭ ۇلەسىندە ەكەنى انىقتالعان. تۇبەكتەگى ءبىر­تۇتاس مەملەكەت ءبىزدىڭ ءداۋىرى­مىز­دىڭ ءVىى عاسىرىندا پايدا بول­عان. ونى العاش بىرىكتىرگەن سيل­لا كورولدىگى ەكەن. ەكى عا­سىرداي بيلىك قۇرعان بۇل اۋلەت ىدىراعان سوڭ, ح عاسىردا كوريو مەملەكەتى پايدا بولادى. ونىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاق­تى­عى 400 جىلعا سوزىلىپتى. ءۇستى­مىز­دەگى جىلى قا­زاقستان تەلەار­نا­لارى كورەيا­نىڭ وسى كوريو مەم­لەكەتىنىڭ تا­ريحىنان تۇسىرىلگەن سەريال­دار­دى كورسەتىپ, ونى كوپ­شى­لىك كوز الماي قىزىعا تاما­شا­لاعان ەدى. ءبىر قىزىعى – وسى مەملەكەتتىڭ شە­كاراسى قازىرگى كورەيانىڭ اۋما­عىنا دالمە-ءدال كەلەتىن كورىنەدى. كوريو مەملەكەتى ىدىراعان سوڭ تۇبەك ۇزاق جىلدار بويى سىرت­تان كىرگەن باسقىن­شى­لار­دىڭ قولىندا بولادى. 1894-1895 جىلدارى قىتاي جانە 1904-1905 جىلدارى ورىس سو­عىس­تارىندا جەڭىسكە جەتكەن جاپوندار وزگەلەردىڭ ىقپالىن تەگىس ىعىستىرىپ شىعارىپ, كورەي تۇبەگىن تولىعىمەن ءوز ەنشىسىندەگى وتارىنا اينالدىرادى. ال ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس اياق­تالعان سوڭ كسرو مەن اقش كورەي تۇبەگىن وزدەرىنىڭ ىقپال ەتۋ ايماقتارىنا سايكەس 38-ءشى پاراللەلدەن قاق ءبولىپ, سولتۇستىگىنە كوممۋنيستىك, ال وڭتۇستىگىنە كاپيتاليستىك رەجىم ورناتادى. وسى ەكى الپاۋىتتىڭ ايداپ سا­لۋى­مەن 1950-1953 جىلدارى سول­تۇس­تىك پەن وڭتۇستىك كورەيا ارا­سىندا ازامات سوعىسى بو­لا­دى. ەكى جاقتى ەكى يمپەريا قول­داعان بۇل سوعىس 3 ميلليونداي جاندى قۇربان ەتىپ, اقىرى ءنا­تيجەسىز اياقتالادى. سودان بەرى كورەيا حا­لىقتىق دەموكرا­تيا­لىق رەس­پۋب­ليكاسى دەپ اتالعان سول­تۇس­تىكتەگى مەملەكەت پەن رەسمي تۇردە كورەيا رەسپۋبليكاسى, ال جال­پاق تىلدە, سونىڭ ىشىندە باس­پاسوزدە كوبىنەسە وڭتۇستىك كورەيا اتالاتىن تۇستىكتەگى ەل ءبىر حا­لىقتان تۇرسا دا ءبىر-ءبىرىن اتا جاۋىنداي كورىپ, قىرعي-قاباق­تىق قالىپتا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. كورەيا رەسپۋبليكاسى 1960 جىل­دارعا دەيىن ايماقتاعى ەڭ كەدەي ەلدەردىڭ ءبىرى بولدى. وعان سەبەپ – ەلدى اۆتوكراتيالىق رەجىمدەر باسقارعان ەدى. بۇل ەلدىڭ تاريحىنداعى وزگەشە ەرەكشەلىك – ونداعى بيلىكتەر بىرنەشە رەس­پۋبليكاعا بولىنگەن. قازىرگى دە­موكراتيالىق بيلىك «التىنشى رەسپۋبليكا» دەپ اتالادى, ول 1987 جىلدان باستاۋ الادى. ەلدە وسى كەزدەن باستاپ دەمو­كرا­تيا­لىق سايلاۋ جۇرگىزىلەتىن بولدى. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋما­عى 99,5 مىڭ شارشى شاقىرىم, حالقىنىڭ سانى 48,6 ملن. ادام, ونىڭ 99 پايىزى كورەيلەر. جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 2010 جىلى 20,3 مىڭ اقش دوللا­رى­نا تەڭ بولعان. (سالىستىرمالى تۇردە ايتاتىن بولساق, سول­تۇس­تىك كورەياداعى ءىجو جان باسىنا شاققاندا 1715 دوللار عانا). دىنگە سەنەتىندەردىڭ 48%-ى حريس­تيان, 47%-ى بۋددا جانە 3,9%-ى كونفۋتسيلىكتى تۇتىنادى. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى لي ميون باك قازاق­ستانعا العاش رەت 2009 جىلدىڭ 12-14 مامىرىندا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن ەدى. 2010 جىل­دىڭ 21-23 ساۋىرىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك سا­پارى بولدى. ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرى اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق تا جاقسى جولعا قوي­ىل­عان. قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ پارلامەنتىندە كورەيا رەس­پۋبليكاسىمەن ىنتىماقتاستىق توبى قۇرىلعان, ءدال سونداي توپ كورەيانىڭ ۇلتتىق اسسامبلەيا­سىندا دا بار. قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا ايماقتىق حالىقارالىق ۇي­ىمدار شەڭبەرىندە دە تىعىز ىن­تىماقتاستىق ورناتا ءبىلدى. قا­زاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستا­ما­سىمەن قۇرىلعان اوسشك-ءنىڭ 2-ءشى سامميتىندە كورەيا رەس­پۋبليكاسى كەڭەستىڭ تولىق­ قۇ­قى­لى مۇشەسى ەتىپ قابىلداندى. قازىر سەۋل ۇيىمنىڭ اقپارات­تىق تەحنولوگيالار جانە ەنەر­گە­تيكالىق قاۋىپسىزدىك سالا­سىن­­دا­عى ۇيلەستىرۋشىسى بولىپ تا­بى­لادى. كورەيا دەلەگا­تسيا­لارى قازاقستاندا وتكەن الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزدەرىنىڭ بارىنە دە قاتىستى. ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 2010 جىلى 50,3 پايىزعا ارتىپ, 760,1 ملن. اقش دوللارىنا جەتتى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنداعى تاۋار اينالىمى 396,3 ملن. دول­لار بولدى. سونىڭ ىشىندە ەكس­پورت – 125,3 ملن., ال يمپورت – 271 ملن. دوللار. قازاق­ستان­دىق ەكسپورتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىنە فەرروقورىتپا, قۇرىش پەن تەمىر پروكاتتارى, التىن, مىس, كۇمىس, ۋران جاتادى. ال كورەيادان نەگىزىنەن ەلەكترونيكا مەن ماشينە جاساۋ ونىمدەرى مەن قۇرالدارى الىنادى. ستاتيستي­كا­لىق مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 1993 جىلدان باستاپ ەسەپتەگەندەگى وڭتۇستىك كورەيانىڭ قا­زاق­ستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسيا كولەمى 4 ملرد. دول­لار­عا جۋىق قارجىنى قۇرايدى. ال كورەياعا قۇيىلعان قازاق­ستان­دىق ينۆەستيتسيا كولەمى – 66,8 ملن. دوللار. شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدەن كەيىن ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستى. ونى اشارداعى سويلەگەن سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورەيا رەسپۋبليكاسىمەن ەكى­جاق­تى قارىم-قاتىناستاردىڭ جاق­سى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقا­نىنا توقتالدى. سونىڭ ايعاعى رەتىندە جوعارى دەڭگەيدەگى كەز­دە­سۋلەردىڭ 3 جىلدا بەس رەت بول­عانى اتاپ كورسەتىلدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار جو­عارى قارقىنمەن وسۋدە. بىرلەسكەن كاسىپورىندار اراسىنداعى قول جەتكەن تابىستار قاتارىندا ەلباسى «حيوندە موتور كومپاني» مەن «سسانگ-يونگ» كومپا­نيا­لارىنىڭ الماتى مەن قوس­تا­نايدا جۇك اۆتوموبيلدەرىن, اۆتوبۋستار مەن جەڭىل اۆتوموبيلدەردى قۇراستىرۋعا كىرىسكەنىن اۋىزعا الدى. سونىمەن بىرگە, قازاقستاندىقتارعا «حايۆيل» كومپانياسىنىڭ تۇرعىن ءۇي نىساندارى دا جاقسى تانىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جاۋاپ سوزىندە لي ميون باك وزدەرىن جاقسى قارسى العان قا­زاقستان جاعىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزە وتىرىپ, ەكىجاقتى قا­رىم-قاتىناستاردىڭ قارقىندى دامۋىنا قامقورلىق جاساپ وتىر­عاندىعى ءۇشىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. كەلىسسوزدەر اياقتالعان سوڭ ەكى­جاقتى بىرنەشە قۇجاتقا قول قويىلدى. سونىڭ ىشىندە ال­عاش­قى بو­لىپ بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستان­ساسىن دامىتۋ, قارجى­لان­دى­رۋ, جوبالاۋ, قۇرىلىسىن ءجۇر­گىزۋ, پايدالانۋ جانە تەحني­كا­لىق قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا ەكى جاقتىڭ ۇكىمەتتەرى ارا­سىن­داعى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قۇنى 4,5 ملرد. دوللار, قۋاتى 2,64 گۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرە الاتىن بۇل جوبانىڭ ال­عاشقى كەلىسىمىنە 2009 جىلدىڭ 25 ناۋرىزىندا «سامۇرىق-ەنەر­گو» اق پەن كورەيانىڭ «كەپكو-سامسۋنگ» كونس­ور­تسيۋ­مى ارا­سىن­دا قول قويىلعان بو­لا­تىن. 1-ءشى جانە 2-ءشى ەنەر­گيا­لىق بلوك­تاردى ىسكە قوسۋ 2013 جىلى, 3-ءشى جانە 4-ءشى بلوك­تار­دى ىسكە قوسۋ 2015-2016 جىل­دار­عا بەلگىلەنگەن ەدى. سونداي-اق, اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز-حيميا كەشەنى قۇرىلىسى ەكىنشى كەزەڭىنىڭ جوباسىن قارجى­لان­دىرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا جانە وسى جو­بانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ تۋرالى جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا كو­رەيا-قازاقستان ور­تا­لىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قوي­ىل­­دى. كەزدەسۋ سوڭىنان ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسلي­حا­تىن وتكىزدى. ونى اشقان نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى لي ميون باكپەن بولعان كەلىسسوزدەر بارىسىنا توقتالدى. ءبىز جاھاندىق جانە ايماقتىق ساياساتتىڭ وزەكتى پروب­لەمالارى جونىندە پىكىر الماستىق. بۇرىن بولعان كەلىس­سوز­دەردە قول جەتكىزىلگەن ۋاع­دا­لاستىقتاردىڭ ورىندالۋىن تال­قىلادىق. قازىر ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتىر. وسىلاي دەي كەلىپ, ەل­باسى الىس-بەرىستىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىنە توقتالدى. تاعدىر تالقىسىمەن قازاقستانعا اۋىپ كەلگەن كورەي ەتنوسىنىڭ دا قا­زاقستاننىڭ وركەندەۋىنە, سون­داي-اق ەكىجاقتى قارىم-قاتى­ناس­تاردىڭ جاقسارۋىنا وڭ ىق­پالىن تيگىزىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. كورەيا رەسپۋبليكاسى باسشىسىنىڭ بۇل ساپارى دوس­تىق جانە ىسكەرلىك بايلا­نىس­تار­دى جاڭا ساپاعا كوتەرەدى دەپ سا­نايتىنىن, قول قويىلعان كەلى­سىم­دەردىڭ قارجىلىق قۇنى 8 ملرد. دوللاردان ارتىق ەكەنىن, سونىمەن بىرگە, ىسكەرلەر ارا­سىندا تاعى دا 12 كەلىسىمگە قول قويىلاتىنىن اتاپ ءوتتى جانە كەزدەسۋدىڭ وتە ناتيجەلى بول­عا­نىن قاناعاتپەن اتادى. سونى­مەن بىرگە, ەلباسى كورەيانىڭ وتكەن جولى بىزگە ۇلگى ەكەنىن اۋىزعا الدى. وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە ءوز تاۋەلسىزدىگىن العاندا جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 100 دوللار عانا بولسا, بۇگىن ول 20 مىڭ دوللارعا جەتىپ وتىر. وسىنداي جارقىن جەتىستىك ءبىز ءۇشىن ۇلگى بولارى ءسوزسىز, دەدى قازاقستان باسشىسى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت لي ميون باك­تىڭ جەكە ءوز باسىنا دوستىق پەيىلى ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. ءسىز سەۋل قالاسىنىڭ مەرى بولىپ جۇرگەندە-اق قازاقستانعا ارنالعان اللەيا اشتىرعان ەدى­ڭىز, ال ماعان قالانىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن بەرگەن بولا­تىن­سىز. وسىنداي ءىلتيپات­تار­دىڭ ءوزى ءسىزدىڭ ءبىزدىڭ ەلگە دەگەن قۇرمەتىڭىزدى بىلدىرەدى. مەن كەلەسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بولاتىن انتيادرولىق فورۋمعا قاتىسۋ تۋرالى شاقىرۋى­ڭىز­دى قۇرمەتپەن قابىل الامىن, دەدى. جاۋاپ سوزىندە كورەيا رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءنا­تي­جەلى كەلىسسوزدەرگە, سونىڭ ىشىندە ناقتى جوبالارعا توق­تا­لا كەلىپ, ءوزىنىڭ قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتارعا ريزا ەكەندىگىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, ول قازاقستاننىڭ ەكو­نوميكالىق دا­مۋىنا, حالىق­ارالىق ارەنا­دا­عى بەدەلىنىڭ اس­قاقتاپ بارا جاتقانىنا قى­زىعاتىنىن بىلدىرە كەلىپ, مەن استانا قالاسى قا­زاق حالقى­نىڭ ورىندى ماقتا­نىشى بو­لۋ­عا ابدەن لايىق دەپ ەسەپتەيمىن, دەدى. جاقسىباي سامرات.