سەمەيدەگى «پريرتىش برويلەر قۇس فابريكاسى» جەكە مەنشىك شارۋا سەرىكتەستىگىندەگى يگىلىكتى ىستەر تۋرالى وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جازعان بولاتىنبىز. اتالعان كاسىپورىن سودان بەرىدە دە سونى جاڭالىقتاردان كەندە ەمەس. ايتالىق, جۋىردا عانا مۇندا قۇس ءوسىرۋ سالاسىنداعى الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن جاڭارتىلعان قۇس سويۋ, ەت وڭدەۋ تسەحتارى مەن ينكۋباتور سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. ال مۇنى ەلىمىزدە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن تەزدەتىپ جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي سەمەي ءوڭىرىندە اتقارىلعان ءبىر يگىلىكتى شارا دەپ قابىلداعانىمىز ءلازىم. وسى ورايدا بۇل كاسىپورىن تۋرالى بۇرىنعى جازعانىمىزدى تولىعىمەن قايتالاماي, تەك كەيبىرىنە عانا توقتالا كەتسەك دەيمىز.
ول وسىدان شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن سەمەي ۇيرەك فابريكاسى دەگەن اتپەن ىسكە قوسىلعان-دى. قالادان 25 شاقىرىم جەردە بوي كوتەرگەن جاڭا كاسىپورىن جانىنان ۋتينكا دەپ اتالاتىن جاڭا كەنت تە قوسا سالىنعان بولاتىن. سول جاڭا كاسىپورىننىڭ الدىنا جىلىنا ءۇش مىڭ توننا ۇيرەك ەتىن ءوندىرۋ مىندەتى قويىلعان ەدى. سول مىندەت اقىرى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ورىندالماي قالدى دا, ەندى كاسىپورىن برويلەر ەتىن ءوندىرۋگە بەيىمدەلىپ, قايتا قۇرىلدى. سونىمەن ءبىرگە ىرگەدەگى كەنت اتى دا پريرتىش دەپ وزگەرتىلدى. بىراق, فابريكا, كەنت اتى وزگەرگەنمەن, ونىڭ زاتىندا وزگەرىس بولا قويعان جوق. ياعني, بىرىنەن كەيىن ءبىرى اۋىسقان باسشىلاردىڭ كاسىپورىندى تىعىرىقتان الىپ شىعۋعا شامالارى كەلمەدى.
ال وسىدان ون جىل بۇرىن كاسىپورىن تىزگىنىن ماماندىعى ينجەنەر-مەحانيك, ونىڭ ۇستىنە سەمەي زووتەحنيكالىق-مال دارىگەرلىك ينستيتۋتىندا, «سەمەيقۇس» دەپ اتالاتىن قۇس فابريكاسىندا باسشى قىزمەتتەردە بولعان بەيسەنعازى تاستەكەەۆ دەگەن ءومىر كورگەن ازاماتقا سەنىپ تاپسىرىلادى. ول بولسا ءبىرىنشى كەزەكتە ءوندىرىستى قايتا جابدىقتاۋ, برويلەر ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋ جۇمىستارىن عىلىممەن ۇشتاستىرا ءجۇرگىزۋدى قولعا الادى.
سولايشا مۇندا وسىدان التى-جەتى جىل بۇرىن قايتا جابىقتاۋ جانە برويلەر ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋدى وندىرىستىك مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلادى. سوعان وراي كاسىپورىن تەحنولوگياسى ءتۇبىرىمەن وزگەرتىلەدى. قۇستاردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسىندا بەلگىلى ءبىر جەتىكتىككە جەتۋگە وسىنداعى كورپۋستاردى “Bib Deutcھman» فيرماسىنىڭ جەمدەۋ جانە سۋارۋ قۇرال-جابدىقتارىمەن جانە «EXAFAN» فيرماسىنىڭ جەلدەتكىش جۇيەسىمەن جابدىقتاۋ كوپ اسەرىن تيگىزدى.
وسى جىلدار ارالىعىندا كاسىپورىندا الەمدىك وزىق فيرمالاردىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ءوندىرىسكە كەڭىنەن ەنگىزۋ جۇزەگە اسىرىلدى. سونىمەن بىرگە بالاپان شىعارۋعا كومپيۋتەرلىك باقىلاۋ ورناتىلدى. ال قۇس سويۋ تسەحىندا ءبىر ساعاتتىق قۋاتى 1500 باسقا ارنالعان, سالقىنداتقىش كامەراسىمەن جابدىقتالعان «Titan» دەپ اتالاتىن ۆەنگر فيرماسىنىڭ جارتىلاي اۆتوماتتاندىرىلعان قۇس سويۋ جەلىسى ورناتىلدى.
2009 جىلى ءوندىرىستى مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالىپ, نيدەرلاندتىق فيرمانىڭ جىلدىق قۋاتى 10 ميلليون جۇمىرتقاعا ارنالعان ينكۋباتورى ىسكە كىرىستى. ەت توڭازىتقىش كامەرالارى دا سوڭعى جىلدارى ورناتىلدى. وسى ورايدا, كاسىپورىن باسشىسى بەيسەنعازى ءمالىك ۇلى ەتتى مۇزداتىپ ساقتاۋعا ءتۇبىرىمەن قارسى. ونداي جاعدايدا ەت ساپاسى ايتارلىقتاي تومەندەيدى.
ەندى, مىنە, مۇندا قۇس سويۋ ءجانە ەت وڭدەۋ جەلىسى الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن جاڭارتىلىپ وتىر. گوللانديانىڭ «Meۋn» فيرماسىنىڭ بۇل قوندىرعىسى ساعاتىنا 4 مىڭ باس تاۋىق سويۋعا ارنالعان. كاسىپورىن بىلتىرعى جىلى 7 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرسە, بيىل 8 مىڭ تونناعا جەتكىزىلمەك. ال الداعى تاياۋ بولاشاقتا بۇل كورسەتكىش 12 مىڭ تونناعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ال وعان مۇنداعىلاردىڭ سەنىمى زور. ويتكەنى, كاسىپورىندا بۇعان دەيىن ءتۇرلى مازمۇنداعى 39 كورپۋس جۇمىس ىستەپ تۇرسا, بيىلعى جىلى جاڭادان 9 كورپۋس قاتارعا قوسىلىپ وتىر. وسىلايشا وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن قۇلاپ, قاۋساپ قالعان كاسىپورىن قايتادان ەڭسەسىن تىكتەپ, تولىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەۋدە. وسى ورايدا كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ وبلىس, قالا باسشىلارىنا العىسى شەكسىز. ايتالىق, بۇلار تەك قانا وبلىس تاراپىنان سوڭعى بەس جىلدا 900 ميلليون سۋبسيديا العان. ەل قۇس ەتىنە كوشىپ جاتقان شاقتا بۇل ۇلكەن قامقورلىق. بۇل يگى شارانىڭ ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ىسىندە دە ماڭىزى زور. جانە قازىرگى باستى ماقسات سىرتتان تاسىمالداناتىن ازىق-ت ۇلىكتى مەيلىنشە ازايتۋ ەمەس پە. وبلىس اكىمى ايتقانداي, اتالعان كاسىپورىننىڭ قۇس ەتىن وندىرۋدە وبلىس بويىنشا الدا كەلە جاتقانى جانە قۋانتادى.
مۇنى ءبىر دەسەك, ەكىنشىدەن, مۇندا جاڭادان اشىلىپ جاتقان جۇمىس ورىندارى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ايتالىق, قازىردە فابريكادا 370 ادام ەڭبەك ەتۋدە. بۇرناعى جىلدارى ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 30 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە بولسا, بيىلعى جىلى ول 50 مىڭ تەڭگەگە جەتىپتى.
سونسوڭ مۇندا نەگىزىنەن ءوزىمىزدىڭ قاراكوز قانداستارىمىز جۇمىس ىستەيتىنىن اڭعارىپ قالدىق. ال ونىڭ نەگىزگى سەبەبى مىنادا. ياعني, توقسانىنشى جىلدارداعى قيىن شاقتا قالاعا قاراي شۇبىرعان اۋىل تۇرعىندارى وسى ماڭايعا كەلىپ تۇراقتاپ قالعان عوي. سودان بىرتىندەپ وسى كاسىپورىنعا كەلىپ جۇمىسقا تۇرعان, ازعا قاناعات تۇتقان, ءسويتىپ ءتوزىمدىلىك تانىتقان. اقىرى, مىنە, شەتەلدىك ءتۇرلى قۇرال-جابدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋدى يگەرىپ, تابىستارى دا ۋاقىت وتكەن سايىن ارتا ءتۇسىپ كەلەدى.
وسى ورايدا جانە ءبىر استىن سىزىپ ايتاتىن ءجايت, سول ماڭايداعى ەلدى مەكەندەرگە قولۇشىن بەرۋ بۇل كاسىپورىننىڭ داعدىلى ىسىنە اينالعان. وزدەرىنە تاقاۋ اۋىلداردىڭ اۋىز سۋ, جىلۋ ماسەلەلەرىنەن بۇلاردىڭ شەت قالعان كەزى جوق. ونداي قامقورلىقتان ءبىلىم وردالارى دا شەت قالعان ەمەس. ءتىپتى, وسى وڭىردەگى رۋحاني, ءمادەني شارالارعا اتسالىسۋ دا بۇلاردىڭ ءتول مىندەتىنە اينالعان.
داۋلەت سەيسەن ۇلى,
سەمەي.