شۋ قالاسىنان ءوتىپ اۋدان ورتالىعى تولە بي اۋىلىنا قاراي بەت تۇزەگەن كىسىنىڭ كوزى ەڭ الدىمەن جول بويىن جاعالاي سالىنعان سان ءتۇرلى قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنا تۇسەدى. ال بۇرىن بۇل ەكى اراڭىز وركەنيەت ۇلگىسىنەن جۇرداي, جەل ازىناعان دالا بولاتىن.
جالپى, شۋ اۋدانى مەن شۋ قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن سيام ەگىزدەرىندەي بىرگە قاراستىرۋ كەرەك. ول, اسىرەسە, بۇگىنگىدەي بىرلىك نىعايىپ, بەرەكە ەسەلەنە باستاعان تۇستا اسا قاجەت. بىلتىر اۋدان اكىمى قوجاحان جاباعيەۆ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ زيالى جۇرتتى شۋعا شاقىردى. ارينە, شاشۋ شاشىپ, كورىمدىك سۇراۋعا بولاتىنداي كەلىستى ءىسى بولعان سوڭ شاقىرتادى دا. قاتار جاتقان اۋدان مەن قالاعا ينۆەستيتسيا اكەلۋ, قاراجات قورى مول, قولى اشىق كاسىپكەرلەردى شۋ وزەنىنىڭ تومەنگى ساعاسىندا جاتقان ەل قامى جولىنداعى يگىلىكتى ىسكە تارتۋ تۇرعىسىندا كوپتەگەن ىستەر اتقارىپتى. اۋدان ورتالىعىنداعى جايناعان ساياباقتان ءوتىپ جاڭارعان ستاديوندى كورگەن, جاڭارعان ستاديوننان ءوتىپ قاسقايىپ تۇرعان قاس باتىردىڭ ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتكەندەردىڭ (مايداندا ەرلىكپەن قازا تاپقان جاۋىنگەرگە قويىلعان ەسكەرتكىش) ريزاشىلىعىندا شەك بولعان جوق.
بىتكەن ءىستى بىرەۋ الىپ كەتپەيدى, ماسەلە سونىڭ باتامەن باستالىپ, بارەكەلدىمەن اياقتالۋىندا. سوندىقتان بولار, استانا مەن الماتىدان كەلگەن اۋزى دۋالى اعايىندار اۋدانداعى اتقارىلعان ىسكە تەك قانا العىس ايتۋمەن بولدى. ايتاتىندارى – «اۋداندا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي ءىس-شارا بولماپ ەدى». البەتتە, اتقارىلاتىندارى دا بار ەكەن. اتاپ ايتساق, بيىلعى جارتى جىلدا اۋدان بويىنشا وندىرىلەتىن ءونىم مەن كورسەتىلەتىن قىزمەت 10 ملرد. 200,8 ملن. تەڭگە بولادى دەپ بولجانىپتى. شامامەن ونىڭ 28,9 پايىزى ونەركاسىپ, 26,3 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى بولماقشى.
ءوڭىردى وركەندەتەتىن قاشاندا ونەركاسىپ. سوندىقتان بولار ەلىمىزدە سوڭعى كەزدە, اسىرەسە, يندۋستريا سالاسىن دامىتۋعا اسا كوپ ءمان بەرىلۋدە. وسىنى سەزىنگەن اۋدان جۇمىسشىلارى بيىلعى بەس ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2467,5 ملن. تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ, قىزمەتىن كورسەتكەن. ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ فيزيكالىق ناقتى كولەم يندەكسى 113,2 % قۇراپتى. ءونىم كولەمى وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 804,2 ملن. تەڭگەگە ارتىپ, 148,4 % ورىندالعان.
يندۋستريا دەگەندە, اۋدانداعى ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ 58,8 پايىزى نەمەسە 1 ملرد. 451,1 ملن. تەڭگەسى «قامقور لوكوموتيۆ» جشس-گە تيەسىلى ەكەنىنە ەرەكشە توقتالا كەتۋ كەرەك. بۇل كاسىپورىن ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە كەلەدى. تەپلوۆوزدار مەن ولاردىڭ موتورلارىن جوندەۋدى تۇراقتى جولعا قويعان ولار, ەندى جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا. اتاپ ايتساق, رەسەي كاسىپورىندارىمەن بىرلەسىپ بيىل شۋ قالاسىنان «ەنيسەي قامقور» ماركالى جوعارى ءونىمدى كومباين شىعارۋدى باستادى. بۇگىنگە دەيىن ونىڭ 18-ءى قۇراستىرىلىپ, 8-ءى ساتىلدى. قازىر 31 كومباين قۇراستىرىلۋ ۇستىندە. جىل اياعىنا دەيىن «دالا كەمەسىنىڭ» 120 داناسىن شىعارۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن بىرگە, «قامقور لوكوموتيۆ» جشس الداعى ۋاقىتتا وڭىرگە اسا قاجەتتى اۋىلشارۋاشىلىق جانە كوممۋنالدىق تەحنيكالاردى قۇراستىرۋدى دا قولعا الماقشى.
ونەركاسىپ ءوندىرىسىن دامىتۋ جونىندە اتقارىلعان ءىس-شارالار مۇنىمەن بىتپەيدى. جىل باسىندا «ەر-تاي» جشس شوقپار سەلولىق وكرۋگىنە قاراستى «رودنيكوۆوە» پوليمەتالل كەنىندە اتالمىش رۋدانىڭ قورىنا بارلاۋ, قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ونى وڭدەۋ ماقساتىندا شاعىن زاۋىت قۇرىلىسىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاعان بولاتىن. مىنە, سول كاسىپورىن جىل باسىنان بەرى 354,2 ملن. تەڭگەگە 6,0 توننا قورعاسىن كونتسەنتراتىن ءوندىردى. بيۋدجەتكە 7,0 ملن. تەڭگە سالىق تولەدى. وندىرىسكە 358,0 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى.
الداعى ۋاقىتتا «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ «بالقاشتۇستىمەتالل» وندىرىستىك بىرلەستىگىنە قاراستى «شاتىرقۇل» كەنىشى نەگىزىندە اۋداندا كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ دا جوسپارلانۋدا. بۇگىندە كاسىپورىن زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەۋگە الىنىپ, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەتكە 16,2 ملن. تەڭگە سالىق تولەپتى.
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ يگىلىگى تۋرالى ايتۋداي-اق ايتىلىپ كەلەدى. يگىلىكتى ىسكە دەگەن ءىلتيپاتتى وسى تۇرعىدان باعامداساق, اۋداننىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا جالپى قۇنى 24,2 ملرد. تەڭگە بولاتىن 13 جوبانى ىسكە اسىرىپ, 1223 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن. وسى باعدارلاما اياسىندا بيىل ەكى جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ءبىرى – بىرلىك اۋىلىندا سالىنىپ جاتقان مۇناي ونىمدەرىن وندىرەتىن شاعىن زاۋىت. «بىرلىك ەنەرگيا» جشس قولعا العان ونىڭ جالپى قۇنى 50 ملن. تەڭگە. مۇندا 40 ادام جۇمىس ىستەپ, كاسىپورىن جىلىنا 10 000 توننا جانار-جاعارماي شىعاراتىن بولادى. قازىر قىتاي ەلى ماماندارىمەن زاۋىتتىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ورناتۋ جۇمىستارى ىسكە اسىرىلۋدا. دەمەك, زاۋىتتىڭ تۇساۋكەسەر سالتاناتى دا الىس ەمەس.
سونداي-اق, «Kaz Ir Agro» جشس-ءنىڭ سۇيىق ماي ونىمدەرىن شىعاراتىن زاۋىتى دا بىرلىك اۋىلىنا ورنالاسقان. مۇنىڭ جالپى قۇنى – 5,7 ملن. اقش دوللارىن قۇرايدى. وندا 80 ادام جۇمىس ىستەپ, زاۋىت تاۋلىگىنە 1,5 توننا سۇيىق ماي شىعاراتىن بولادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 1,2 ملن. اقش دوللارىنا جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتار ساتىلىپ الىندى. قازىر مۇندا 25 ادام جۇمىس ىستەۋدە. زاۋىتتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 500 گا جەرگە سافلور ەگىلگەن.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىندا ءوڭىردىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ۇسىنىلاتىن جوبالار ءتىزىمى جاسالعان. وسى كارتاعا شۋ اۋدانىنان «Kaz Ir Agro», «Ferrum- 2005», «دوستار اگرو ينۆەست», «قامقور مەنەدجمەنت», «بەكتىباي 1», «كومپانيا A & T – ەنەرگو» جشس-لارى ەنگىزىلمەك.
وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعىن پار جەككەن اتتاي قاتار قامشىلاي وتىرىپ, ۇلكەن اسۋلاردى الۋعا بولاتىن شۋ اۋدانىنىڭ ەكى شىلبىر, ءبىر تىزگىنىن قوجاحان جاباعيەۆقا تاپسىرعاندا قاتەلەسپەگەن ەكەن. ويتكەنى سىلقىم شۋدىڭ سالاسىندا كىندىك كەسىپ, تارپاڭ مىنەز تالاس وزەنىنىڭ بويىندا قاناتى قاتايعان (قوجاحاننىڭ ءبىر جىلدارى وبلىس كومسومول كوميتەتىن, بايزاق اۋدانىنىڭ قۇس فابريكاسىن, كەيىن سول اۋداننىڭ وزىنە دە ءبىراز باسشىلىق ەتكەنىن بىلەمىز) ول ەركە ەسىلدىڭ جاعاسىنا بارىپ ۇكىمەت ۇيىندە دە ابىرويمەن قىزمەت ەتتى. ەندى, مىنە, ءبىلىمى مەن بىلىگى مولايىپ, تاجىريبەسى تولىعىپ, جىگىت اعاسى اتانعان شاعىندا شۋ توپىراعىنا ورالىپ, تۋعان جەرىن تۇلەتۋگە كىرىستى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
جامبىل وبلىسى,
شۋ اۋدانى.