وسىناۋ ءفاني الەم ەسىگىن ءاۋ باستا شىر-شىر ەتىپ شىرىلداپ جىلاپ اشىپ, سونان سوڭ الشاڭ باسىپ ءومىر كەشىپ جاتقان بارشا جۇمىر باستى پەندەلەردىڭ ءبارى دە اقىر اياعىندا باقيلىق بولاتىنى – بۇلجىماس قاعيدا!
قايران بەكەڭدى ايتام-اۋ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ اعا شە! ول كىسىنىڭ ەڭ سوڭعى شىعارماسى «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» دەپ اتالماۋشى ما ەدى. ءيا, بەكەڭنىڭ ءسوزى اششى دا بولسا شىڭعىرعان شىندىق, و دۇنيەگە اتتانعاندار سول كۇيى باسقا الەمگە اۋىسادى. بىزدەن ىرگەسىن اۋلاق سالادى. الايدا...
1974 جىلدىڭ كۇز ايىندا الماتىداعى جازۋشىلار وداعىنىڭ ءۇشىنشى قاباتىنداعى فويەدە (وتە كىشكەنتاي ورىن, نەگە سوندا وتكەنىنە وسى كۇنگە دەيىن تاڭ قالام) ب. سوقپاقباەۆتىڭ جاقىندا عانا باسپا ءجۇزىن كورگەن «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» رومانىن تالقىلاۋ بولدى. ونى جۇرگىزىپ وتىرعان – اكادەميك-عالىم ز.قابدولوۆ. ءبىز سول جىلى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ءبىرىنشى كۋرسىنا وقۋعا قابىلدانعانبىز. حابارلاندىرۋدى ەستي سالا, وداققا تەزىرەك بارۋعا اسىقتىق. ويتكەنى, بەردىبەك اعانى كورۋ ءبىر ارمان, ال داۋىسىن ەستۋ – ول وزىنشە ءبىر باقىت!
زەينوللا اعامىز ادەمىلەپ, بيپازداپ سويلەپ, رومان تۋرالى ازدى-كوپتى وي-پىكىرىن ءبىلدىرىپ بولدى دا, بىزگە قاراپ: «ەندى كىم سويلەيدى؟» دەدى. «سەندەردىڭ ويلارىڭ قانداي؟» دەگەندەي بارىمىزگە بارلاي قاراپ وتىر. ءوزىم جاس كەزىمنەن ءسۇيىپ وقىپ وسكەن جازۋشىم بولعان سوڭ با, دەلەبەم قوزىپ:
– مەن سويلەيىن, – دەدىم.
اكادەميك اعامىز سول ساتتە ءوز ءشاكىرتى ەكەنىمدى سەزبەسە دە, «ال سويلە, ستۋدەنت» دەپ, جىلى قاباقپەن ءسوز تىزگىنىن بەردى. مەن ءوزىمدى تانىستىرىپ, سوسىن ءسوزدى جالعاي بەرگەنىمدە ماعان جالت قارادى.
«ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» رومانىنىڭ العاشقى ءبولىمى 1970 جىلى جازۋشىنىڭ «باستان كەشكەن» كىتابىندا جاريالانعان بولاتىن. ءبىز سونى سۇيسىنە وقىعانبىز. كىتاپتىڭ سوڭىندا ارمياعا كەتىپ بارا جاتقان باس كەيىپكەردىڭ «وتقا سالسا كۇيمەيتىن, سۋعا سالسا باتپايتىن ەركىندەرىڭ ءالى-اق ورالادى» دەپ ايتاتىن مونولوگى بار ەدى. مەن سونى ايتىپ, العاشقى ءبولىمنىڭ وتە شىمىر جازىلعانىن تاپتىشتەپ كەپ, «ال ەندى مىنا روماننىڭ قالعان ەكى ءبولىمى ءسال-ءپال السىزدەۋ سياقتى كورىنەدى» دەدىم.
– ماعان سونداي اسەر قالدىردى, بۇل شىن ويىم, – دەپ تاعى دا شەگەلەپ قويدىم.
سول-اق ەكەن, زەكەڭ قول شاپالاقتاپ جىبەرەدى.
– مىنە, ءبىز وسىنداي باتىل شاكىرتتەر تاربيەلەپ جاتىرمىز, – دەدى كوڭىلدى ۇنمەن.
مۇنى جازىپ وتىرعان سەبەبىمىز – سول كۇنگى كەزدەسۋدەن سوڭ بەردىبەك اعامەن جاقىن ارالاسىپ, وتە سىيلاس بولىپ كەتتىم. قالامگەر سول كەزدە جازۋشىلار وداعىندا كەڭەسشى بولىپ ىستەپ ءجۇر ەكەن. «مەنى سارىاۋىز بالا سىنادى-اۋ» دەپ نامىستانىپ, ءبىر جاعىنا قيسايا قالعان جوق, قايتا ارقامنان قاعىپ: «ءوزىڭ كىتاپتى مۇقيات وقيدى ەكەنسىڭ», دەپ ەدى.
– جازعاندارىڭ بار ما؟ – دەپ سۇرادى ءبىر كۇنى.
– بالالارعا ارنالعان ءبىر حيكايات جازىپ ءجۇر ەم.
– وندا ەرتەڭ وسىندا الىپ كەل, بىرگە وتىرىپ وقيىق, – دەدى اعام.
ەرتەڭىنە قايتا كەزدەستىك. جازۋشى اعام حيكاياتتى باستاي بەردى دە:
– وي, مۇنىڭ نە؟ – دەپ توقتاپ قالدى.
– نەنى ايتاسىز؟
– مىنا حيكاياتتا مەنىڭ اتىمدى اتاپسىڭ. مەن ءالى ءتىرىمىن عوي. تىرىلەر كەيىپكەر بولا المايدى. الىپ تاستا.
– سوندا-ا...
– اۋەلى ولگەندەر جايلى جەتىستىرىپ جازىپ الايىق, بالا! ارۋاقتاردىڭ الدىنداعى پارىز دەگەن بولادى...
ول كىسىنىڭ وسى ءسوزى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمنەن كەتپەيدى.
راس-اۋ, تىرىلەردى تىرىلەر ماقتاپ, ادەبي كەيىپكەر ەتىپ جازىپ جاتسا, بۇل تىم ابەس كورىنبەي مە! ال مۇنداي جاعدايلار وسى كۇنى كوبەيىپ بارا جاتىر عوي. ءتىپتى قىمسىنۋدى دا قويىپ بارامىز.
«ءاي, وسى قالاي بولادى, ا؟» دەپ ويلانعىمىز دا كەلمەيدى.
* * *
ءيا, ولگەندەر قايتىپ ورالمايدى. ولاردىڭ جانى كوكتە قالقىپ جۇرگەن بولۋى دا ىقتيمال.
جاقىندا ب. سوقپاقباەۆتىڭ «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» رومانىن قايتا پاراقتاپ وتىرىپ, ەسىمە وزىممەن قاتارلاس شىققان, وسى كۇنى انا دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن قۇربى-دوستار ەرىكسىز ەسىمە ءتۇستى. كوبىنىڭ اتى كومەسكى تارتىپ, شىعارمالارىن دا شاتاستىرا باستاعان ەكەم. تىرشىلىك دەگەن سول...
ب.سوقپاقباەۆ شىعارماسى ءبارىن دە قايتا ەسىمە سالعانداي بولدى.
ءبىز ادەبيەت ەسىگىن جەتپىسىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە اشتىق. ول كەزدە قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىز-اقساقالدارى كوپ ەدى. جازۋشىلار وداعىنىڭ الدى ىعى-جىعى بولىپ جاتاتىن. انا تۇستان ع.مۇسىرەپوۆ, ع.مۇستافين كەلە جاتسا, مىنا تۇستان ءا.تاجىباەۆ, ءا.سارسەنباەۆ, ولارعا ىلەسە ت.احتانوۆ, ق.مۇحامەدجانوۆ, س.شايمەردەنوۆ, ت.الىمقۇلوۆ سەكىلدى قالامگەرلەر كوزگە كورىنە قالار ەدى.
ءبىر تۇستان قاباعىنان قار جاۋارداي بوپ باتىر كوكەم – باۋىرجان مومىش ۇلى شىعا كەلەتىن.
مىنا ءومىردىڭ جالعىز ەركەسى ءبىر وزىندەي بوپ, ەركىن باسىپ مۇقاعالي ماقاتاەۆ اعاتايىم دا بوي كورسەتەتىن. ونى كورگەن كەزدە:
ماحاڭدار جوق!
ماحاڭداردىڭ سارقىتى,
مۇقاعالي ماقاتاەۆ بار مۇندا! –
دەگەن جىر جولدارى ەرىكسىز كومەيىمىزگە تىعىلىپ تۇرا قالاتىن.
ءبىز ولاردىڭ سوزىنە عانا ەمەس, ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن قىزىقتاپ, الىستان قاراپ تۇراتىنبىز.
ءبىزدىڭ بۋىن ول كەزدە وتە جاس ەدى, بالاۋسا, بالعىن ەدى. ىشىمىزدەن ەندى-ەندى كوزگە تۇسە باستاعاندارى – ۇ.ەسداۋلەت, ءا. اسقاروۆ, س.ابدراحمانوۆ, س. بايحونوۆ, ق. ەرگوبەك, ە.باعاەۆ, ا.ءالىموۆ, ش.ءابدىكارىموۆ, ق.تۇمەنباي, ج.ءابىل ۇلى, ت.ب. بولدى. كوبىسى بىرتە-بىرتە اشىلدى. كەلە-كەلە شىڭدالدى. الگى ءتىزىم جەتپىسىنشى جىلدىڭ اياعى مەن سەكسەنىنشى جىلدىڭ باسىندا ۇزارا ءتۇستى. ق.جيەنباي, ج.شاشتاي ۇلى, ا.ىبىراەۆ, س.اقسۇڭقار ۇلى, ت.ءالىمبەك ۇلى, ءا.مەڭدەكە, ە.اشىقباەۆ, ق.بەگمانوۆ, ە.اسقاروۆ, ق.داناباەۆ, ە.كىشكەنەەۆ, ب.ۇسەنوۆ, و.ماقسۇت ۇلى, ت.شاپاي, ت.اسەمقۇلوۆ, س.وسپانوۆ, ە.راۋشانوۆ, م.قايىڭباەۆ, ن.رامانقۇلوۆ, م.سىزدىقوۆ, س.تومانوۆ, ع.جۇماتوۆ, ش.ورىنباي, ي.تاستانوۆ, گ.ابىلداەۆا, س.ساتانوۆ, ت.ب. بولىپ جالعاستى.
بىرىنەن ءبىرى وزا شاۋىپ, بىرتە-بىرتە ادەبيەتكە ولجا سالا باستاعان-دى.
راسىن ايتۋ كەرەك, ءبىزدىڭ بۋىننىڭ باسىنا قيىن كەزەڭ تاپ كەلدى. كىتاپ شىعارماق تۇرماق, كۇن كورۋدىڭ ءوزى قيىنداۋ بولعان تۇس ەدى. سوندا دا ولار قالامىن تاستاعان جوق. زامانا قيىندىعىنا قالام قايراتىمەن قارسى تۇرا ءبىلدى.
وسى كۇنى گازەت-جۋرنالداردا «كىتابىم ەكى-اق مىڭ دانامەن شىعادى» دەپ زار ءسوزىن ايتۋشىلار وتە كوپ. ال مەنىڭ بۋىنىم ءتىپتى ەكى ءجۇز دانامەن كىتاپ شىعارسا دا رازى بولماقشى ەدى. قالاماقى تۋرالى ءسوز ءتىپتى ايتىلمايتىن دا.
* * *
بۇگىن قاراپ وتىرسام, مەنىمەن تۇستاس قالامگەرلەردىڭ كوبىسى-اق و دۇنيەلىك بولىپ كەتىپتى. بىرىمەن قوشتاسىپ ۇلگەرسەك, ال قايسىبىرىمەن «قوش» دەۋگە دە شاما جەتپەي قالىپتى. بۇل – ءومىر! بىراق, بارلىعى دا كوز الدىمدا. ءبارىنىڭ دە بەينەسى جادىمدا جاڭعىرىپ تۇر.
مۇرات سىزدىقوۆ مەنىڭ كۋرستاسىم بولاتىن, وقۋ بىتىرگەن سوڭ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن تارازدا تۇردى. شىعارمالارىن سوندا جازدى, سول جەردەن تانىلدى. ءالى ەسىمدە, ونىڭ «كۇمىس ساقال ارىستان» دەگەن پوۆەسى «جالىننىڭ» جابىق ءبايگەسىندە ەكىنشى ورىن الدى. كوزى تىرىسىندە ەكى-ءۇش كىتاپ شىعاردى. ادەمى, اسەرلى, نازىك ەتىپ جازۋشى ەدى. ول, اسىرەسە, بالا پسيحولوگياسىنىڭ بايقامپازى بولا ءبىلدى. سوڭعى رەت 1996 جىلى جازعا تاياۋ حابارلاستىق.
– مەن «جەتىسى بەرىلمەگەن ءولىم» دەگەن پەسا جازدىم, تاراز دراما تەاترى ساحنالاپ جاتىر, – دەدى. اتىنان كىسى كوڭىلى شوشىعانداي ەكەن.
– ويپىرماي, مىنا پەساڭنىڭ اتى... – دەي بەرىپ ەم, ول ءسوزىمدى ءبولىپ:
– كەلىپ قايتساڭشى, – دەدى. كورىپ كەتپەيسىڭ بە؟
بىراق مەن بارا المادىم.
ال ارادا ەكى-ءۇش اي وتكەندە جول اپاتىنان قايتىس بولدى.
سەيىتقۇل وسپانوۆ ەكەۋمىز بىرگە وقىماساق تا ءبىر جەردە ءبىرشاما ۋاقىت قىزمەتتەس بولدىق. وتە تازا, سىپايى, اقكوڭىل جان ەدى. ءوزى قالاي بولسا, جازعاندارى دا سولاي مولدىرەپ تۇراتىن. ماعان اسىرەسە ونىڭ بالالارعا ارناپ جازعان «اعاش ات» دەگەن كىتابى قاتتى ۇنادى. ءوزى «جالىننىڭ» جابىق بايگەسىن الدەنەشە رەت جەڭىپ الدى. سوڭعى شىعارماسىنىڭ ءبىرى – «قۇلدار كوتەرىلىسى» 1986 جىلعى وقيعانى ءسوز ەتەتىن-ءدى. جالپى, سەيىتقۇل تاقىرىپ تاڭداپ جاتپايتىن. ول ءۇشىن ءومىردىڭ كەز كەلگەن كورىنىسى – تاقىرىپ! نەنى جازسا دا جەرىنە جەتكىزە اڭگىمەلەي بىلەتىن. اتتەڭ, ەلۋ جاسقا تولماي, جۇرەك اۋرۋىنان كوز جۇمدى.
ارتىعالي ىبىراەۆ دەگەن اقىن جىگىت ءالى ەسىمدە. ونىڭ دا شابىسى بولەك, سىلتەسى وزگەشە بولىپ كەلەتىن.
قامىقپا, دوسىم, قامىقپا,
كەلەر كۇن باقىت سىيلايدى.
ادامدار سىيار تابىتقا,
اقىندار بىراق سىيمايدى! – دەپ جازىپتى-اۋ جاپ-جاس بالاڭ جىگىت. نە دەگەن باتىرلىق! نە دەگەن ومىرگە قۇشتارلىق!
باۋىرجان ۇسەنوۆ دەگەن كەرەمەت تالانتتى جىگىت بولدى. ول دا جاستاي كوز جۇمدى. ولەڭدەرى عاجاپ ەدى.
كۇندىز-ءتۇنى قوراڭدا ابالاعان,
كۇزەتشى بوپ كۇن كەشتىم ساعان, ادام!
ءتىل بەرمەگەن تابيعات مىلقاۋ قىلىپ,
باقىت تىپتەن بۇرىلىپ قاراماعان, – دەپ جىر توگۋشى ەدى ول.
بالكىم, بۇل اقىننىڭ ارتىندا قالعان ولەڭ-جىرلارى سونشالىق كوپ تە ەمەس بولار. الايدا, مىقتىلىق بەلگىسى كولەمدە مە؟
سەرىك ساتانوۆ – بىرگە وقىعان دوسىم ەدى. ول دا ەكى ولەڭ جيناعىن شىعاردى دا, ماڭگىگە كوز جۇمدى. قىرىقتىڭ ۇستىندە عانا ەدى.
– ايىپتاما اقىندى اراق ىشكەن,
شايقاتىلىپ جۇرگەنى دارا كۇشپەن!
... ءىشسىن-جەسىن, اقىنعا جاراسادى.
ارۋاقتار وتتارىن جاعادى ىشتەن!..
– دەپ جازۋشى ەدى ول دا. سەرىكتىڭ جازۋ مانەرى وزىنشە بولدى. ءوزىنشە ولەڭ ورنەكتەدى. سونىسىمەن عاجاپ ەدى.
اقىندار اراسىندا ە. اسقاروۆ پەن ە. كىشكەنەەۆ بولەكشە ءبىتىمدى بولدى. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى مىنەزدىڭ اقىنى. ءبىرى اسىرەسە ايتىستا كەڭىرەك تانىلسا, ەكىنشىسى «قىزىلقۇم تسيكلى» دەگەن توپتاما ولەڭدەرىمەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. ەكەۋى دە ەندى تانىلىپ, ەندى قانات جايىپ كەلە جاتقاندا كوز جۇمدى.
مەن قىزىلوردادا تۇرىپ تا قازاق ادەبيەتىنىڭ اۋلاسىنا قوماقتى ولجا سالۋعا ۇمتىلعان قازي داناباەۆ, نياتوللا رامانقۇلوۆ جانە ورازبەك ماقسۇتۇلىنىڭ قايسارلىعىنا وسى كۇنگە دەيىن تاڭ قالام. ق.داناباەۆتىڭ «شوڭتوبە. شوتاي. بالداۋرەن» دەگەن پوۆەسى «جالىننىڭ» ءبايگەسىن الدى. ال, ورازبەك ماقسۇت ۇلى از جازسا دا, ساز جازدى. بالكىم بارلىق جازعان اڭگىمەلەرى ءبىر كىتاپ تا بولا قويماس. ايتسە دە سولاردىڭ ىشىندەگى «پاداشى», «كوك كەسە» سەكىلدى مولتەك اڭگىمەلەرى ءوزىنىڭ شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتە ءبىلدى. ورازبەكتىڭ وچەرك-ەسسەلەرى دە اڭگىمە سەكىلدى اسەرلى وقىلاتىن-دى.
مەنىڭ ويىمشا, ق.داناباەۆ تا, و.ماقسۇت ۇلى دا جازۋشىلىق كاسىپكە شىنداپ كىرىسە العان جوق. ءتيىپ-قاشىپ جازدى. ايتپەسە, وسى كۇنگى ءمۇيىزى قاراعايداي جازۋشىلاردىڭ جۋان ورتاسىندا ەسىمدەرى اتالىپ وتىرار ما ەدى, كىم بىلگەن!
ال نياتوللا رامانقۇلوۆ ماعان تۋعان ىنىدەي بولدى. اۋەلى ايتىسكەر اقىن بولىپ اتى شىقتى. ول سونىمەن قابات جازبا اقىندىقتى دا قاتار الىپ كەلە جاتتى. ءوزى لاپىلداپ, الىپ-ۇشىپ تۇراتىن-دى.
جەلوكپەمىز تىنار ءبىر كۇن, توقتارمىز.
قايدا ەكەنسىڭ قۇمار قىلعان ماقپال قىز؟
ۇياسىنا باتقان كۇندەي قىزارىپ,
كيىز ۇيگە كىرىپ بارا جاتقان قىز! – دەپ جىر كەستەلەۋشى ەدى. وسىلاي توگىلىپ بەرۋشى ەدى. ءوزى مانەرلەپ, اسەم ەتىپ وقۋشى ەدى. اتتەڭ, دۇنيە-ە...
جۇماباي ءابىل ۇلى قازاق ادەبي سىنىنىڭ قارا جۇگىن كوتەرىستى. ءوزى جاستايىنان-اق «بەلينسكي» دەگەن اتقا يە بولىپ ەدى. قازاق كومەدياسىن زەرتتەپ, عىلىم دوكتورى اتاعىن الدى. تۇركىستانداعى ق.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇرگەن شاعىندا اۆتوموبيل اپاتىنان قازا بولدى. ارمانى اسقاق ەدى, ءالى دە جازاتىنى كوپ ەدى.
گۇلزاكيرا ابىلداەۆا ەسىمدى قىز تاماشا جارقىراپ كورىنە باستاپ ەدى, كەنەتتەن قايتىس بولىپ كەتتى. ونىڭ دا جازعاندارىندا وت بار بولاتىن. ءتاپ-ءتاۋىر پروزاشى بولاتىنىنا كۇمان جوق ەدى.
* * *
ايتا بەرسەك, بۇل ءتىزىم ءبىراز سوزىلارى انىق. مەنىڭ قاتارلاس دوس-جاراندارىمنىڭ ىشىندە تالانتى زور جىگىتتەر مەن قىزدار وتە كوپ بولاتىن. بىراق, امال قانشا, تاعدىر دەگەن وسى!
ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتەلىك, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان جىگىتتەر مەن قىزدار ءمۇمكىن ءوزىنىڭ بويىنداعى تالانتىن تۇگەل تانىتىپ ۇلگەرمەي, و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن شىعار. جازعاندارى وتە از بولۋى دا ىقتيمال. الايدا, اسىلدى سول از دۇنيە اراسىنان دا تاۋىپ الۋعا بولادى.
اتاقتى اقىن م. شاحانوۆ ءوزىنىڭ «تولەگەنگە» دەگەن ولەڭىندە:
– ون توم ولەڭ جازعانداردى كەتتى ۇمىتىپ كەڭ دالا,
بىراق شاعىن ون ولەڭمەن ون ميلليون قازاقتى,
تولعاندىرعان, تاڭعالدىرعان ماحامبەت پەن سەن عانا! – دەپ جازعان جوق پا ەدى!
وسى راس ءسوز! ءتىپتى ون ولەڭ ەمەس, جالعىز ولەڭمەن نە جالعىز اڭگىمەمەن دە تاريحتا ماڭگى قالۋعا بولادى.
ەستە قالۋ دەمەكشى, ومىردەن ەرتە وزعان كوپتەگەن اقىن-جازۋشىلار ەسىمى وسى كۇنى مۇلدە ۇمىتىلىپ بارا جاتقانداي. ءبىز جوعارىدا اتاعان (ەسىمى ەسكە تۇسپەگەندەرى دە) بار قىز-جىگىتتەردىڭ ەڭ بولماسا تۋىپ-وسكەن جەرىندە ءىس-شارالار وتكىزىلىپ جاتىر دەگەندى ەستىمەپپىز. سوندا دەيمىز-اۋ, ولاردىڭ بار جازىعى ەرتە كوز جۇمعانى ما؟ وبال-ساۋاپ دەگەن بولماس پا!
مىناداي ۇسىنىس-پىكىرىمىزدى ايتا كەتسەك, ەش ارتىقتىق ەتپەس دەپ ويلايمىز.
مەنىڭ تۇستارىم ەلۋىنشى جىلى تۋعاندار عوي, سول سەبەپتى دە ولاردىڭ الدى وسى كۇنى الپىسقا يەك ارتىپ, ال سوڭعىسى ەلۋدەن اسىپ وتىر. سولاردىڭ ىشىندە كوزى ءتىرى ءبىرلى-جارىمى بولماسا, انا دۇنيەلىك بوپ كەتكەندەردىڭ ەشبىرىنىڭ مەرەيتويى ءوز دارەجەسىندە اتالىپ كورگەن ەمەس.
جارايدى, مەرەيتوي بۇگىنگى كەزدە سونشالىق ماڭىزدى دا ەمەس بولىپ قالعان شىعار. ايتكەنمەن, جاستاي كوز جۇمعان قالامگەرلەردى ۇمىتپاس ءۇشىن كەيبىر ماسەلەلەردى ەستە ۇستاۋ دا كەرەك بولار.
2003 جىلى ومىردەن وزعان سەرىك تومانوۆ اقىن:
– كوزدەرىمدە كولەڭكە,
سوزدەرىمدە كەڭ ولكە!
كەلتىرمەڭدەر ماعان ءسوز,
ولتىرمەڭدەر مەنى ەرتە! – دەپ جازىپ ەدى.
اقىننىڭ وسى ءسوزى ءسوز-اق قوي!..
ەڭ الدىمەن, ءتىرى جۇرگەن بىزدەر شاما كەلگەنشە ەرتە كوز جۇمعان اقىن-جازۋشىلاردىڭ ارتىندا قالعان ازدى-كوپتى مۇرالارىن قايتادان جيناستىرىپ, جەكە-جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارعانىمىز ابزال-اق. ءتىپتى مۇمكىندىك بولىپ جاتسا, سول دۇنيەلەردىڭ ەڭ ۇزدىكتەرىن ورىس تىلىنە اۋدارتساق تا ارتىق ەمەس.
سونىمەن قابات, كوز جۇمعان بوزداق قالامگەرلەر ەسىمىن ۇمىتپاۋ ءۇشىن ولاردىڭ اتىنداعى جۇلدەلەر (مەيلى وبلىس, اۋدان كولەمىندە بولسا دا) بەلگىلەنىپ, ونى وتكىزۋگە قىزۋ اتسالىسۋ دۇرىس-اق بولار ەدى.
سودان سوڭ, بوزداق قالامگەرلەردىڭ تۋعان, وسكەن جەرلەرىندە كوشە, مەكتەپ اتتارى بەرىلىپ, ءوزى وقىعان مەكتەپتەردە ەڭ بولماعاندا ءبىر ءمۇيىس اشىلعانى ءجون-اق.
بۇل شارالار قازاق ادەبيەتى ءۇشىن, سونىڭ مەرەيىن اسقاقتاتۋعا شاما جەتكەنشە ايانباي تەر توگە ءجۇرىپ, جارىق دۇنيەدەن ەرتە اتتانعاندار ەسىمىن ارداقتاۋ باعىتىنداعى ەڭ ءبىر يگىلىكتى شارا بولارى داۋسىز اقيقات.
* * *
وسى ماقالانى جازىپ وتىرىپ, مەن تاعى دا بەردىبەك سوقپاقباەۆ اعانى ەسكە الدىم.
ولگەندەر قايتىپ كەلمەي مە؟
بىزدىڭشە, ولگەندەر ەستى جانداردىڭ ەسىندە, جاقسى جانداردىڭ جۇرەگىندە ءھام شىن جاناشىردىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالماق! جەر بەتىندە ءومىر باردا ولار دا بار. ويتكەنى, جاس ۇرپاق ولاردىڭ شىعارمالارىن وقىپ, ءومىر جولى مەن جەتكەن بيىگىنە باعا بەرىپ جاتادى, تامسانا, تاڭعالا ءسوز ەتىپ, ءوزارا دۋىلداسىپ تالاس قۇرادى.
بۇل, مىنە, مەنىڭ قاتارلاس دوستارىمنىڭ ءومىرىنىڭ ەش بولماعانىنىڭ بەلگىسى. ونىڭ ماڭگىلىك ەكەنىنىڭ ايناسى. شىعارمالارى ارقىلى كەلەر كۇندەرگە اتى جەتەتىنىنىڭ بۇلتارتپاس دالەلى.
ايتقىمىز كەلگەنى وسى ەدى...