كولەمدى «قاعاز» ەنتسيكلوپەدياعا قانشا ماقالا سيعىزۋعا بولادى؟ بىرنەشە ون مىڭداي. ال كىتاپحاناعا بارىپ, قاجەتتى تومداردى ىزدەۋ ارينە قىرۋار ۋاقىتتى الادى. سوندىقتان دجيممي ۋەلستىڭ قولجەتىمدى ونلاين رەجىمىندە ينتەرنەت-ەنتسيكلوپەديا قۇرۋ جونىندەگى يدەياسى الەمدى تەز ارادا جاۋلاپ الدى. وسىدان ون جىل بۇرىن يدەيا اۆتورى مەن ونىڭ دوسى لاري سەنگەر اشقان «ۆيكيپەديا» اتتى سايتتا العاشقى ماقالالار پايدا بولدى. 2011 جىلدان ۆيكيپەديا 281 تىلدە جارىق كورەدى. ونلاين ەنتسيكلوپەدياداعى اعىلشىن تىلىندەگى ماقالار سانى 3,5 ميلليونعا جەتىپ, اعىلشىن جانە فرانتسۋز تاراۋلارىندا ميلليوننان استام, ال ورىس تىلىندە 730 ماقالا جاريالاندى. ءتىپتى بريتان ەنتسيكلوپەدياسى سياقتى كەڭ كولەمدى اكادەميالىق كىتاپ باسىلىمىنىڭ ءوزى اۋقىمدىلىعى مەن كونتەنتتىڭ ارتۇرلىلىگىنە كەلگەندە وسىنداي جاھاندىق ينتەرنەت-رەسۋرسپەن تەڭەسە المايدى. Wiki-تەحنولوگيا كەز كەلگەن ينتەرنەت پايدالانۋشى ءۇشىن بىلىمدەردى الماسۋ مەن الۋدىڭ ەڭ تاماشا ءتاسىلى. ءىس جۇزىندە ۆيكيپەديا – شەكسىز كولەمدەگى اقپاراتتاردى الماسۋدىڭ بۇكىلالەمدىك جەلىسى, ال ەنتسيكلوپەدياشىلار كلۋبىنا الەمدىك ينتەللەكتۋالدىق قاۋىمداستىقتىڭ كەز كەلگەن مۇشەسى ەنە الادى.
اكادەميالىق رەداكتسياسى جوق, ساپاسى مەن اقيقاتتىعى تەك ولاردىڭ اۆتورلارىنا عانا بايلانىستى بولاتىن ينتەرنەت-سايتتارعا قاتىستى بەلگىلى سەنىمسىز كوزقاراستىڭ ءوزى ۆيكيپەديانىڭ تانىمالدىلىعىن تومەندەتە العان جوق. ونىڭ مازمۇنى جاندى ورگانيزم رەتىندە ۇنەمى دامۋ ۇستىندە, قاتەلەردى وزگە رەداكتورلار جوندەپ وتىرادى, اقپاراتتار كوزىنە سىلتەمە جاساۋ – مىندەتتى ەرەجە بولىپ تابىلادى. اقپاراتتىق ءداۋىردىڭ پەرزەنتى – ۆيكيپەديا تۋىنداتۋشىسى بۇكىل ادامزات بولىپ تابىلاتىن تەڭدەسى جوق ءبىلىم بەرۋ بازاسىنا, پلانەتالىق وركەنيەتتىڭ تۇرپاتى مەن مازمۇنىن بەينەلەيتىن ماتريتساعا اينالۋدا.
قازاقستان دا الەمدىك ۆيكيپەديا قۇرامىنان لايىقتى ورىن الۋ ءۇشىن ءوز ءوتىنىشىن بەردى. 2011 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقشا ۆيكيپەديا» جوباسى مەملەكەتتىك تىلدە جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازاقشا ۆيكيپەديانىڭ اۆتورى ءارى مەنشىك يەسى «Wikimedia Foundation Ink.» حالىقارالىق قورى بولىپ تابىلادى, ال اكىمشى مارتەبەسىنە «Wikibilim» قازاقستاندىق قوعامدىق قورى يە بولدى. رەسپۋبليكانىڭ بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن «قازكونتەنت» اق جوباعا ۇيىمداستىرۋشىلىق قولداۋ كورسەتىپ وتىر.
ول باستالعان 16 ماۋسىمنان باستاپ 16 جەلتوقسانعا, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋ كۇنىنە دەيىن جوبانىڭ ءبىرىنشى ساتىسىندا قازاقشا ونلاين-ەنتسيكلوپەدياداعى ماقالالار سانى 200 مىڭعا جەتۋى ءتيىس! مۇنداي, ورىندالۋى قيىن كورىنەتىن مىندەت جوباعا باستاما بىلدىرۋشىلەردى قايمىقتىرىپ وتىرعان جوق – ويتكەنى بەلسەندى پايدالانۋشىلار قاتارى كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى, ال ماقالالار سانى قازىردىڭ وزىندە 60 مىڭعا جەتكەن. وتاندىق ۆيكيپەديانى جاساۋعا ۇلتتىق ەنتسيكلوپەديا رەداكتسياسىنىڭ سىرتىندا وڭىرلىك, سالالىق ەنتسيكلوپەديالار مەن انىقتامالىقتار تارتىلعان. سول سياقتى جوباعا باستاما جاساۋشىلار شەت تىلدەرىندەگى كوزدەردەگى اقپاراتتاردى قازاق تىلىنە جاپپاي اۋدارۋ جونىنەن دە بۇرىن-سوڭدى بولماعان ناۋقاندى باستاۋعا دايىندالۋدا. ۆيكيپەديا رەيتينگىندە قازاقستان قىسقا مەرزىمدە 125-ءىنشى ورىننان 49-ىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. بىراق ماسەلەنىڭ ءمانى رەيتينگتىك كورسەتكىشتە ەمەس. Wiki-تەحنولوگيا كومەگىمەن ەلدەگى ءاربىر ينتەرنەت پايدالانۋشى قازاق تىلىندەگى امبەباپ مالىمەتتەرگە قول جەتكىزەتىن بولادى. «قازاقشا ۆيكيپەديا» پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋى جونىندە قويعان مىندەتىن ناتيجەلى تۇردە العا باستىراتىن ينتەللەكتۋالدىق جەلىلىك تۇعىرناما بولۋ ماقساتىن كوزدەيدى.
«سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسشىسى تيمۋر ق ۇلىباەۆ جوباعا قاتىسۋشىلارعا ارنالعان ءۇندەۋىندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتكەن: «بۇكىلالەمدىك جەلىدە قازاق تىلىندەگى اۋقىمدى كونتەنتتىڭ بولۋى ءتىلدى ساقتاۋ مەن دامىتۋدىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالۋدا. ءسوز جوق, ۆيكيپەديا سول سياقتى حالىقتىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە دە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, قوعامنىڭ اقپاراتتانۋىندا ىقپالدى قۇرالعا اينالاتىن بولادى. ءمانى جاعىنان وسىنداي زور ماقساتقا قول جەتكىزۋدە «سامۇرىق-قازىنا» قورى مۇمكىن دەگەن ىقپالىن بارىنشا تيگىبەك. ءبىز ول ءۇشىن كوپتەگەن ادامداردىڭ – ينتەللەكتۋالدار مەن پاتريوتتاردىڭ كۇش-جىگەرلەرى قاجەت ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز جانە ىسكە بەيتاراپ قارامايتىن ازاماتتاردى, اسىرەسە ءبىلىمدى جاستاردى قازاقشا ۆيكيپەديانىڭ ەنتۋزياستارى بولۋعا شاقىرامىز».
ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دامۋى, ەلدىڭ ۇلتتىق يدەياسى مەن يدەولوگياسىنىڭ قالىپتاسۋى, پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ اقپاراتتاردىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىسى – مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتپايىنشا مۇمكىن ەمەس. قازاق ءتىلى ءىس جۇرگىزۋدەن باستاپ, تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋگە دەيىن ءومىردىڭ بارلىق سالالارىن جەدەل قارقىنمەن قامتۋدا. بىراق ول قازىرگى زامانعى كوممۋنيكاتسيا قۇرالىنا اينالىپ, ءوزىنىڭ كوكەيكەستىلىگى مەن اقپاراتتىق مازمۇنى جاعىنان كۇن سايىن قاجەت بولىپ, قازاقستانداعى بارلىق ومىرلىك ماڭىزدى ۇدەرىستەردىڭ لينگۆيستيكالىق تۇعىرناماسىنا اينالعان كەزدە عانا ونىڭ ءرولى تالاس تۋدىرمايتىن بولادى. انا ءتىلىنىڭ دامۋىنا نەعۇرلىم مۇددەلى قازاق ۇلتى ءۇشىن «قازاقشا ۆيكيپەديا» تۋعان ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ ءجونىندەگى مىندەتتەردىڭ توڭىرەگىنە كەڭ اۋقىمدا بىرلەسۋدىڭ ناعىز قۇرالى بولىپ تابىلماق.
«قازاقشا ۆيكيپەديا» تاعى ءبىر ماڭىزعا يە – ول قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق ەگەمەندىگىن نىعايتۋعا جاعداي جاسايدى, قازىردىڭ وزىندە ينتەرنەت-قاۋىمداستىعىنا كىرەتىن بارلىق قازاقستاندىقتار ءۇشىن شەشۋشى كوممۋنيكاتسيالىق فاكتورعا اينالىپ وتىرعان ينتەرنەت-بايلانىسىنداعى ونىڭ تىلدىك باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى.
جوبا اۆتورلارىنىڭ كەلەسى ءبىر وي-ماقساتى – قازاقشا ۆيكيپەديانى تولىقتىرۋمەن اينالىساتىن ىنتالىلار قاۋىمداستىعىن قالىپتاستىرۋ. ول ونلاين-ەنتسيكلوپەديانىڭ ساپالى ءوسۋى ءۇشىن وتە قاجەت, ويتكەنى ۋاقىت وتە كەلە جۇزدەگەن مىڭ ماقالالاردى مازمۇندىق جانە قۇرىلىمدىق جاڭارتۋ قاجەت بولادى, ال وعان شاعىن رەداكتسيانىڭ كۇشى جەتە بەرمەيدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن جانە عىلىمي, سونداي-اق قوعامدىق-پايدالى بىلىمدەردىڭ كەڭ اۋقىمىن مەڭگەرگەن ءاربىر ينتەرنەت پايدالانۋشىنىڭ جەكە قاتىسۋى عانا ۆيكيپەديانى سۇرانىسقا يە ەنتسيكلوپەديالىق رەسۋرسقا, سول سياقتى قازاقستاننىڭ بۇقارالىق الەۋمەتتىك جەلىسىنە اينالدىرا الادى.
ەگەر سىزدەردى قازاقشا ۆيكيپەديانى دامىتۋعا, دەمەك قازاق ءتىلىن قولداۋعا دا ءوز ۇلەسىڭدى قوسۋ مۇمكىندىگى قىزىقتىرسا, http://kk.wikipedia.org. سايتىنا كىرىپ, جاڭا ماقالالار جازۋعا قاتىسىڭىزدار نەمەسە بۇرىننان بارلارىن رەداكتسيالاڭىزدار. ارينە, سول سياقتى «قازاقشا ۆيكيپەديادان» ءار كەزدە دە سان-الۋان ساۋالدارعا وتە كەڭ كولەمدە جاۋاپتار الۋعا بولادى.
ەسەنباي تاڭاتاروۆ.