ەلورداداعى ورتالىق مەشىت

وندا ءبىر مەزەتتە 5 مىڭ مۇسىلمان ءمىناجات ەتەتىن بولادى

قازاقستان – زايىرلى مەملەكەت. الايدا قازاقستان تۇر­عىندارىنىڭ باسىم بولىگى يسلام ءدىنىن ۇستانادى. سون­دىق­تان مەملەكەتىمىز مۇسىلمان ەل­دەرى قاتارىنان سانالادى. بيىلعى جىلى ەلىمىز يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا ءتور­اعالىق ەتۋدە. بۇل قازاق­ستان­نىڭ يسلام الەمىندە الا­تىن ورنىنىڭ ماڭىزدىلىعىن بىلدىرەدى. وسى ورايدا ايتا كەتەر ءبىر ءجايت, سوڭعى ءمالى­مەت­تەرگە قاراعاندا قازاقستاندا مۇ­سىل­ماندىققا بەت بۇرعان جاندار مەن اللانىڭ جەردەگى ءۇيى – مەشىتتەر سانى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ال مە­شىت­تىڭ كوبەيۋى حالقىمىزدىڭ يمان­­دى­لىق يشاراتىنىڭ بەكىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. جالپى, مەشىت سالۋدىڭ ساۋ­اپتىلىعى جونىندە مۇحاممەد پاي­عامبار (س.ع.س) زامانىنان بىزگە مىناداي اڭگىمە جەتكەن. «وس­مان يبن اففاننان (ر.ا) ريۋايات ەتكەن حاديس شاريفتە پايعام­بارىمىزدىڭ (س.ع.س) «كىم اللا­نىڭ ديدارىن قالاپ, ونىڭ جەردەگى ءۇيىن تۇرعىزسا, اللا تاعالا وع­ان ءجانناتتا سونداي ءۇي تۇر­عى­زا­دى» ­ دەگەنىن ەستىدىم», دەگەن ەكەن. مەشىت سالۋ ساۋابىنىڭ زور ەكەنىن وسىدان بايقاۋعا بولادى. ارينە, ەلوردامىزدا مەشىتتەر جوق ەمەس, بار. الايدا «نۇر-استانا», ءسا­دۋاقاس قاجى عىلماني مەشىتتەرىندە جۇما نامازىنا قاتىسۋ­شىلار سانى بۇل مەشىتتەردىڭ سىيىمدىلىعىنان بىرنەشە ەسە اسىپ تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە استانا حالقىنىڭ كوبەيۋى مەن يمان­دى­لىق پارىزىن وتەۋگە بەت بۇرعان جاندار سانىنىڭ ارتقاندىعى تا­عى بار. اتالمىش مەشىتتەرگە جي­نالعان, بىراق  سىيماعان جاندار سىرتتا تۇرىپ قۇلشىلىق جاسايدى. جالپى, قازاقستان بويىنشا 2200-دەن استام مەشىت بار ەكەن. ال استانا قالاسىنداعى مەشىتتەر سانى تاعى بىرگە كوبەيەتىنى تۋرالى بۇقارالىق اقپارات قۇ­رال­دارىندا ءجيى جاريالانىپ كەلەدى. اتاپ ايتساق, 2009 جىلدىڭ 29 ماۋسىمىندا ەلوردادا جا­ڭا ورتالىق مەشىتتىڭ ىرگەتاسى قا­لاندى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن بەس مىڭ ادامعا ارنالىپ سالى­نا­تىن جاڭا مەشىتتىڭ ورنىندا بو­لىپ, ونىڭ العاشقى ەستەلىك قۇ­تىسىن ءوز قولىمەن ورنالاستىر­عان ەلباسى ونىڭ قازاقستاننىڭ جانە استانا قالاسىنىڭ شەجىرەسىنە ەنەتىن ەرەكشە وقيعا ەكەندىگىن ايتقان ەدى. الۋان دىندەر ۇيلەسىمىندە تاتۋ-ءتاتتى ءومىر كەشىپ وتىرعان قازاقستان حالقى­نىڭ بولاشاعى جارقىن, بىرلىگى مىعىم, ءدىنى بەرىك بولسىن دەگەن نيەتپەن وسى جاڭا مەشىتتىڭ ىرگە­تاسىن قالاپ وتىرمىز, دەگەن بو­لاتىن. سودان بەرى مەملەكەت باسشىسى وسى مەشىت قۇرىلىسى الاڭىنا ءجيى سو­عىپ, باقىلاپ, نازارىندا ۇستاپ كەلەدى. جاڭا مەشىتتىڭ ساۋلەتى رەس­پۋب­ليكالىق اشىق ساۋلەت كون­كۋر­سىنىڭ قورىتىندىسىندا ۇسى­نىلعان 26 جۇمىستىڭ ىشىنەن ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلعان جوبا. استانا قالاسىنىڭ باس جوباسىندا جاڭا مەشىت قالالىق قۇرىلىس ان­سام­بلى­نىڭ سولتۇستىك­-شىعىسىندا ور­نالاسقان. وندا  جاڭا قۇ­رى­لىس­قا دەيىن تاۋەلسىزدىك سارايى ءجا­نە «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭى, شىعارماشىلىق ءۇيى, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا مۋزەيى, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارا­يى بوي كوتەرىپ, ۇقىپتى ورنا­لاسقان. مەشىتكە تاپسىرىس بەرۋشى «سامۇرىق­-قازىنا» ۇلتتىق ءال­-اۋقات قورى قاراماعىنداعى كور­پوراتيۆتىك قوردىڭ بەرگەن ءما­لى­مەتىنە وراي, ورتالىق مەشىتكە ءبىر ۋاقىتتا 5 مىڭنان استام ادام سىيا الادى ەكەن. مەشىت قۇرىلىسىن «سامۇر­ىق­-قازىنا» ۇلتتىق ءال-­اۋقات قو­رى قاراماعىنداعى كورپوراتيۆتىك قور تاپسىرىسىمەن 2010 جىل­­دىڭ جازىنان تۇرىك­تىڭ «سەم­بول» كومپانياسى باستاپ كەتتى. «سەمبول» كومپانيا­سى­نىڭ باس­قار­ما توراعاسى ايتەكين تۋف­فان­نىڭ ايتۋىنشا, جوبا قۇ­نى 10 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. مە­­شىت ساۋلەتىنە جاريالانعان باي­قاۋعا جەر-جەردەن وتىنىمدەر كەلىپ ءتۇس­كەن. ال ونىڭ قۇرى­لى­سىن جوبالاۋ قۇقىعىن «سانار» كوم­پا­نياسى جەڭىپ العان بولاتىن. مەشىتتىڭ جالپى قۇرىلى­سى­نا كەڭىرەك توقتالساق, ونىڭ باس­تى ناماز وقيتىن ورتالىق زالى كۇمبەزبەن كومكەرىلەدى. جاڭا مە­شىت ءداستۇرلى يسلام ستيلىندە سالىنۋدا. دەگەنمەن ۇلتتىق رەڭك تە جوق ەمەس. جوبا كلاسسي­كالىق يسلام ءستيلى مەن ءداستۇرلى قازاق ورنامەنتى جانە دەكوراتيۆتى ەلەمەنتتەر قوسىندىسى رەتىندە قۇراستىرىلعان. ساۋلەتتىك انسامبل شارتتى تۇردە ەكى بلوكتان تۇرادى. وندا نەگىزگى مەشىت عيماراتى جانە وعان جالعاساتىن ستيلوباتقا ورنالاسقان ۆەستيبيۋلدى الاڭدار توبى. نەگىزگى بلوك ەكى قاباتتان تۇرادى, ال ۆەستيبيۋلدى بولىگى ءۇش قاباتتى. عيماراتتىڭ جالپى اۋدانى 17,7 مىڭ شارشى مەتر, ال جالپى قۇرىلىس اۋماعى 20,6 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. مەشىت كەشەنىنە مەشىتتىڭ ءوزى, وقۋ-اعارتۋ توبى, قۇران وقيتىن زال, مەيرامحانا, اس بولمەسى, ەرلەر مەن ايەلدەرگە ارنالعان دارەت الاتىن ورىن, يمام ورىن-جاي­لا­رى, نەكەلەسۋ مەن ۆيپ ورىن­دارى كىرەدى. مەشىت عيماراتى جوسپاردا سيممەتريالى, وس كو­لەمى 78.00 ح 137.40 م. قاسبەتتىڭ سىرتقى قابىرعالارى تابيعي تاس­پەن, فيبروبەتونمەن قاپتال­عان, سونداي-­اق اشىق ءتۇستى دەكوراتيۆتى پليتالارمەن قاپ­تا­لادى. ال تەمىر-بەتوندى كۇم­بەزدەر مەتالمەن ورىلەدى. باس كۇمبەزدىڭ نولدىك بەلگىدەن سانا­عانداعى بيىكتىگى 51 م., ال ديامەترى 28,1 م. ونى جيەكتەۋشى كۇم­بەزدەر سانى – 8, ديامەترلەرى  10,45 م.  ۆەستيبيۋل كۇمبەزىنىڭ ديا­مەترى 15,2م. بۇل ەرەكشە عي­ما­راتتىڭ سوڭعى قورىتىندى اك­كورد­تارىن ورتاسىنان ەسەپتەگەندە تەڭ قا­شىقتىقتا ورنالاس­قان ءتورت جاق­تان ءتورت مۇنا­را­نىڭ ورنالاسۋى تولىقتىرا تۇسە­دى. ولاردىڭ ءار­قايسىسىنىڭ بيىكتىگى – 77 مەتر. جۇمىس جوباسىن­دا مەشىت اينا­لا­سىن كوگالدان­دى­رۋ مەن ابات­تان­دىرۋ, گۇل كو­شەت­تە­رىن وتىر­عىزۋ, 5 سۋبۇر­قاق­تى قوسقاندا شاعىن ساۋلەت فور­مالارىن ورناتۋ, تۇنگى مەزگىلدە ونىڭ قا­بىر­عالارىن دەكوراتيۆتى جارىق­تان­دىرۋ قاراستىرىلعان. جولدار مەن جاياۋ جۇرگىنشى ءجۇ­رەتىن جول­دارعا گرانيت پليتالار ءتو­سەلمەك. كەشەننىڭ جانى­نان كەلۋشىلەرگە ارنالعان 745 ماشينە سياتىنداي اشىق اۆتو­تۇراق سالۋ جوسپارلانىپتى. جال­پى, اللا­نىڭ جەردەگى ءۇيىن سالۋ وڭاي ءدۇ­نيە ەمەس, وعان قوسا ۇلت­تىق رەڭك بەرە وتىرىپ جوباسىن سالۋ اس­قان نازىكتىكتى قاجەت ەتەدى. وسى ورايدا استاناداعى ءزاۋ­لىم جاڭا مەشىت عيماراتىنىڭ باس ديزاينەرى, تۋىندى اۆتورى سا­عىندىق  جامبولاتوۆتىڭ ەڭ­بە­گىن ايتىپ وتكەن ءجون. مەشىتتىڭ سالىنۋ قارجىسى قايىرىمدىلىقتان تۇسكەن. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مەشىت مەملە­كەت­تىڭ ەمەس, جەكە ازاماتتاردىڭ قار­جىسىنا سالىناتىنىن ەلبا­سى­نىڭ ءوزى دە اتاپ ءوتتى. مەشىت قۇرىلىسىنىڭ ءبىتۋى باسقا ۋا­قىت­قا جوسپارلانعانمەن ەل ءتاۋ­ەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قار­سا­ڭىن­دا تارتۋ رەتىندە قولدانىسقا بەرىلمەك. سوعان بايلانىستى مەشىت قۇرىلىسى قارقىندى  ءجۇرىپ جاتىر. استانا قالاسىنداعى عيمارات انسامبلدەرىنىڭ سۇلۋ ءارى قولاي­لى بولىپ ورىن تەبۋى زاڭدىلىق. ءبىر سەبەپتەن باس قالانىڭ بەينەسى قازاقستانمەن ۇعىمداسىپ, جىم­­داسىپ كەتسە, ەكىنشى سەبەپتەن اۋەل باستان-اق ۇيلەسىمدى, ماق­­سات­تى تۇردە ەلباسى ويىندا تۇر­عىزىلعان جاڭا استانا يدەيا­سى­نىڭ شىنايى كورىنىسى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز تاري­حىندا جاڭا ەرەكشە وقيعا بو­لىپ تابىلاتىن بۇل جاڭا مەشىت ەلى­مىزدىڭ بەرىك ۇستانىمى مەن بولا­شاعىنىڭ سيپاتى سەكىلدى. ءسا­نى مەن ابىرويى اسقاق اس­تا­نا­مىز­دىڭ ۇلگى بولار بەينەسى اس­قاقتاي بەرسىن دەپ تىلەيىك, اعايىن! ۆەنەرا تۇگەلباي. سۋرەتتەردە: مەشىت ماكەتىنەن كورىنىستەر.