جىر پرەزەنتى

كەڭدىككە قۇشتار ەدى قايران اقىن! تەڭىزدەي تەربەلەتىن, ويلاناتىن. الەمدى قۇشاعىنا سىيدىرسا دا, كىندىگى قاراسازعا بايلاناتىن. ولەڭنىڭ ساپارىنا سايلاناتىن, ارقاشان الداسپانداي قايرالاتىن. شابىتتىڭ توماعاسىن سىپىرعاندا, شارىقتاپ قازاق جەرىن اينالاتىن. ەر قايدا سەرتىن تولىق ورىندايتىن؟! ىزدەدى – پەيىلدەردى تارىلمايتىن. ىزدەدى – قاسيەتتى قاريالاردى, قازاقتىڭ داستۇرىمەن قابىلدايتىن. ايادى ول ادامداردى ساعىنبايتىن, تامشى بوپ ساقالدارعا دامىلدايتىن. بايقادى دۇنيەنىڭ ءبارىن دە ايقىن, كەسىر مەن كەساپاتقا باعىنبايتىن. تۋسا دەپ ناعىز ونەر تامساناتىن, ىزدەدى – كەڭىستىكتى ءان سالاتىن. ىزدەدى – ىنىلەر مەن كەلىندەردى, قاباقتان شۋاق شاشىپ قارسى الاتىن. ابايدىڭ بولمىسىنا سونشا جاقىن, تالانتتى جولىقتىرسا قول سوعاتىن. شالقىتىپ سەزىمدەردىڭ اينا كولىن, جۇرەكتەر اراسىنا جول سالاتىن. ىزدەدى – جەتىمدەر مەن جەسىرلەردى, كىندىگى قيىندىقتا كەسىلگەندى. تاعدىرى قىل ۇستىندە شەشىلگەندى, ىزدەدى – ىزدەرىنەن ەسىمدەردى. ادامدار دۇنيەگە نە ءۇشىن كەلدى؟! نەنى الدى, قارىمتاعا نەسىن بەردى؟! كوز قاداپ كوكجيەككە ۇڭىلگەندە, ءومىردىڭ قۇدىرەتتى كوشىن كوردى. كەزەتىن – بيىكتەردى, تومەندەردى, سەزەتىن – تۇڭعيىقتى, تەرەڭدەردى. ىزدەدى – قۇنى بىرگە قۇرداستارىن, ىزدەدى – ورگە ۇمتىلعان ورەندەردى. ءۇمىت پەن ارماندارىن سەنەن كوردى, ىزدەدى – ەلىن سۇيگەن كەمەڭگەردى. ىزدەدى – ادامداردىڭ اراسىنان, وزىمەن بىرگە ولمەيتىن ولەڭدەردى! * * * اقىن بوپ عۇمىر كەشۋ قيىن قانداي؟! ارپالىس ماڭدايىنا بۇيىرعانداي. عاجايىپ تولقىندارى تىرشىلىكتىڭ, جانى مەن جۇرەگىنە جيىلعانداي! قارسىلىق قالادى ەكەن بۇيىم بولماي, قايىقتى قارا داۋىل ءجيى ۇرعانداي! بالقىعان قورعاسىنداي قازاقى ۇيقاس, لاپىلداپ وڭەشىنەن قۇيىلعانداي! بۇل كۇيدەن قۇتىلادى قايدا بارىپ؟! قيالىن سۇڭگىتەدى ويعا مالىپ. تۇر انە – قارسى الدىندا قاعاز, قالام, جاز دەيدى ورىندىققا بايلاپ الىپ. تاعدىرىن جىرعا تەلىپ قويعانى انىق, وتكىرلە قارۋىڭدى, قايرا, جانىپ! ماڭگىلىك ساعىنىشتار جەتەلەيدى, اقىن بوپ تۋعانىڭدى پايدالانىپ. ۇيقىدان وياتىپ اپ سىلكىلەگەن, پەرىشتە, پەرىشتە عوي شىركىن, ولەڭ! كەۋدەسى جاقسىلاردىڭ التىن ساندىق, اشىلار اقىندىقتىڭ كىلتىمەنەن. اسپاننىڭ ارالاسىپ بۇلتىمەنەن, جاڭبىرعا اينالاسىڭ سىركىرەگەن. مەزگىلدىڭ الماعايىپ ساتتەرىندەي, مىنەزدى جاراتقاننان كىم تىلەگەن؟! لەبىزىڭ شالقىتادى كوڭىلدى وسكەن, ۇشقىنىڭ قوزداتادى سەنىمدى وشكەن. ازابىن, تىرشىلىكتىڭ اقيقاتىن, بايانداۋ مۇمكىن ەمەس ەگىلمەستەن! داۋلى ءومىر, داۋىل ءومىر – كەرىلدەسكەن! بارىنە شىداۋ كەرەك جەڭىلمەستەن. «ايتارىن ايتىپ قالعان ابايلاماي», قيىن عوي اقىن بولىپ ءومىر كەشكەن! * * * بايلىقتى, باسقانى دا سۇرامادىڭ, تىلەدىڭ – سوندىرمە دەپ جىر الاۋىن. تەك قانا قاعاز, قالام, ۋاقىت كەرەك, تاباسىڭ قالعانىنىڭ ءبىر امالىن. تولعادىڭ عاشىقتاردىڭ ۇنار ءانىن, ءبىر ۇشقىن, نۇر ۇشقىندى قۋالادىڭ. «ومىردە اقىنداردىڭ ءبارى جالعىز», كەزىپ ءبىر كەتكەن كەزدە جىر ارالىن. جۇمىسىن قايتالادىڭ بال ارانىڭ, كەرەمەت كەڭىستىكتى ارالادىڭ! باسقانسىڭ كوكىرەككە تاۋىپ الىپ, ۇمىتقان ون سەگىزدىڭ ورامالىن. تارقاتتىڭ عاجايىپتىڭ سان ورامىن, تىرلىككە جىرسىز كۇندى بالامادىڭ. شارپىدى تۇلابويدى نەلەر اعىن, وسى ەدى – دۇنيەدەن قالاعانىڭ! * * * حالقى ءۇشىن ولەڭ جازدى, ادام ءۇشىن, تەك سوعان باعىتتادى سانا كۇشىن. سويلەدى كەلە جاتقان ۇرپاققا ارناپ, سومدادى قارا ولەڭنەن دارا ءمۇسىن. ونەردىڭ وتىرىپ اپ ارباسىنا, نەشە رەت بارىپ كەلدى بارماسىڭا. اينالۋ اقىن ءۇشىن ادال پارىز, ماعجاننىڭ, ماحامبەتتىڭ جالعاسىنا. ساقتادى ساكەندەرىن ول باسىنا, جايعاستى ءىلياستىڭ ءدال قاسىنا. ءابدىلدا, تايىرلارعا مۇڭىن شاعىپ, قوسىلدى قاسىمدارعا – قانداسىنا. ۇيىدى اقيقاتتى جاقتاپ ءبارى, ءتۇيىستى ۇلى جولدا سوقپاقتارى. تىك تۇرىپ جىر سارايىن كۇزەتتى ولار, قاراۋدى ەسىگىنەن اتتاتپادى. ابايدىڭ وتىن جاقتى, جوقتاتپادى, سول ءۇشىن كەيدە ولار باق تاپپادى. ۇرپاققا كەزەك-كەزەك جول كورسەتىپ, كەرۋەنىن ناعىز جىردىڭ توقتاتپادى. ولەڭدى كيە تۇتتى, قۇرمەتتەدى, سامعادى بولاشاققا جىر كەپتەرى. ونەردىڭ بەينەتىنە ءتوزۋ كەرەك, بۋسانىپ اي ماڭدايى, ءبىر كەپپەدى. اق تۋىن اقىنداردىڭ قۇرمەتتەدى, توگىلدى شۋماقتارعا نۇر كوكتەگى. تالانتتىڭ ابىرويى – ارلى بولۋ, وسىعان بارلىعى دا مىندەتتەدى! شابىت پا شالقىعاندا ورتالانعان؟! اقىندىقتىڭ قازىناسى – شالقار ارمان. ۇيالاستى تاباتىن سامعاعاندا, اتىراۋدان, التايدان, قارت ورالدان. الاشىنا سۇيەنىپ ارقالانعان, قايمىققان دا ەمەستى, قالقالانعان. قازاقستان – اناسى قاسىندا ءجۇر, اناسى بار اقىندار ەركە بولعان! * * * اقىن كۇيىن ۇقپادىق, تۇسىنبەدىك, سالەمدەستىك ساۋساقتىڭ ۇشىن بەرىپ. اكىمدىكتىڭ سەزسەك تە كەلتەلىگىن, اقىندىقتىڭ الدىندا كىشىرمەدىك. قىزعانشاقتىڭ پيعىلى ىشىندە ءولىپ, مانساپقورلار كورسەتتى كۇشىن نەعىپ؟! تاناۋلارىن كوتەردى بايعۇس پەندە, تالانتتاردىڭ السىزدەۋ تۇسىن كورىپ. تازالىقتان, تالعامنان الىس تۇردىق, ماستەكتەر مەن تۇلپاردى جارىستىردىق. تۇلكىلەردى قولپاشتاپ جىلماڭداعان, قارعالاردى سۇڭقارمەن سالىستىردىق. ۇيرەنگەندەر قولپاشتاپ ۇلىقتاردى, پايداسى جوق «جازعىشتان» بۇعىپ قالدى. جەتىپ جاتىر جاداعاي تامسانعىشتار, تابۋ قيىن, ارينە, جىر ۇققاندى! كىمگە كەرەك اقىننىڭ جىلاعانى؟! كىمگە كەرەك اق سويلەپ, سىناعانى؟! قولتىعىنان دەمەدى تاۋى عانا, ويلارىنا قوسىلدى بۇلاق ءانى. تاۋ اتاسى: –  كەلە عوي, ۇلىم – دەدى, ايعىزدالىپ ءاجىمى ك ۇلىمدەدى. قارا سۋدىڭ ايدىنى دىرىلدەدى, قاراعايلار قاپتالدا كۇبىرلەدى. بەزبۇيرەكتەر «ول مەنىڭ كىمىم؟» دەدى, ولشەمىنە شىندىقتىڭ جۇگىنبەدى. ايتىپ, ايتپاي نە كەرەك, كۇنى ىلگەرى, قۇلاگەردىڭ شاپقانى بىلىنبەدى! * * * جوق! ءور اقىن شابىستان جاڭىلماپتى, ويلاعانىن ءبارىبىر ورىنداپتى. جازعاندارىن – قازاعى, قالىڭ ەلى, جۇرەگىمەن, جانىمەن قابىلداپتى. ەل تانىسا – ەگىنىڭ جايقالادى, حالىق قانا اقىن دەپ ايتا الادى. ناعىز اقىن ارلەيدى قارا ولەڭدى, شەكپەن جاۋىپ حالقىنا قايتارادى. جىرلادى ول – تەك قانا كىسىلىكتى, كۇيى بولەك سوندىقتان, كۇشى مىقتى! وياتادى ناعىز جىر جەردىڭ بەتىن, اقىن داۋسى بارىنە تۇسىنىكتى! * * * ۋاقىت ءبارىن ولشەيدى, الدانبايدى, سول كۇيىندە ايتادى بولعان جايدى. ەستەلىكتىڭ بارلىعى وعان تانىس, تانىس جايدى وزگەرتسەڭ – تاڭدانبايدى. ال, كەيبىرەۋ سويلەسە جاندى اربايدى, ارباعانمەن, جوق نارسە بار بولمايدى. اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتام دەپ, اسىرەلەپ كەتكەنىن اڭعارمايدى. ءبىرى اقىنمەن سىرلاسقان, قوعامداسقان, قۇرمەتتەپتى ءبىرى ونى سوناۋ باستان. ەندى ءبىرى ادەيى ىزدەپ كەلىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ سالامداسقان. قىزمەتتەس, پىكىرلەس, قالامداس جان, اقىن ءۇشىن بارلىعى الاڭداسقان. ناعاشىلار, جيەندەر, تۋىسقاندار, جامىراپ كەپ سويلەيدى دەمالماستان. كەيدە ءتىپتى كەتسە دە تىم ۇشقارى, وسىم ۇيات بولار دەپ ىعىسپادى. ءبىر اعاسى اقىنعا اقىل ايتىپ, ۇيرەتىپتى ولەڭدى ءبىر «ۇستازى». نە دەگەن كوپ ىنىلەر – ىرىس, باعى!؟ باۋىرمالدىق عۇرپىمەن تىنىستادى. اجىراتا المايسىڭ ءتىپتى اقىننىڭ, اتىن بايلاپ, شىلبىرىن كىم ۇستادى؟! ناعىز بىلگىر قايدا ەكەن, اقىلدى, ويلى؟! تولعاڭدارشى قانەكي, اقىن جايلى! «مەنىڭ نازىك جانىمدى كىم ۇعار» دەپ, شىڭ باسىندا نايزاعاي شاتىرلايدى! * * * قۋاتتادى عاسىرلار الىپ ءىسىن, جانارتاۋدىڭ زەرتتەيمىز جارىلىسىن. مۇقاعاليدى وقيدى كۇللى قازاق, ومىرىنە عيبرات الۋ ءۇشىن. ءسوز مارجانىن ادامنىڭ بارىنە ۇسىن! سىناسىنشى جۇيرىكتەر تاعى كۇشىن. تۋعان حالقى اقىنعا توي جاسايدى, ءوزىن-ءوزى دۇرىستاپ تانۋ ءۇشىن. اياۋلى جىر – ءومىردىڭ گ ۇلىمىسىڭ؟! ۇلىلىقتىڭ ءنارىسىڭ, ۇرىعىسىڭ! كەمەڭگەر كەۋدەلەردىڭ جىلۋىسىڭ, ساعىنىش سازدارىنىڭ تۇنىعىسىڭ! پەرىشتە ءسابيىمنىڭ قىلىعىسىڭ, بابامنىڭ ايناسىنىڭ سىنىعىسىڭ. اقىنىن ۇمىتپايدى ۇرپاقتارى, الاشتىڭ قاسيەتىن ءبىلۋ ءۇشىن! شالقىسىن, شارىقتاسىن, كوككە ورلەسىن! جۇرەكتى ولەڭ دەيتىن وت كەرنەسىن. بۇل تويعا كۇندەستىكتى جولاتپاڭدار, تالانتتار ءبىرىن-ءبىرى جەك كورمەسىن. ج ۇلىپ ال ايارلىقتىڭ بەت پەردەسىن! اراعا سىنا قاعام دەپ كەلمەسىن. اقىندار – اقىل-ويدىڭ وكىلدەرى, قازاقتىڭ پاراساتى شەكتەلمەسىن! باتىق ماجيت ۇلى. الماتى.