مۇحامماد داۋداۋ, سەنەگال دەلەگاتسياسىنىڭ وكىلى:
– قازاقستان – قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت. وسى ساپاردا ءبىز قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل ەكەنىنە كوزىمىزدى جەتكىزدىك. العاشقى رەت قازاق جەرىنە كەلىپ, ونىڭ اجارلى استاناسىن كورىپ, كەلبەتىنە قىزىعا قارادىق. ايماقتا عانا ەمەس, قازاقستان سونىمەن بىرگە الەمدىك دەڭگەيدە حالىقارالىق دارەجەدەگى ءوز ءۇنىن تانىتىپ جۇرگەن ەل. ءبىز ءسىزدىڭ ەلدىڭ بىلتىرعى جىلى ەقىۇ-عا تابىستى توراعالىقتى اتقارعانىنان دا حاباردارمىز. ەندى بۇۇ-دان كەيىنگى مۇشەلەرىنىڭ سانى جاعىنان ەكىنشى ورىنداعى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا دا توراعالىققا كىرىسىپ وتىر. الگىندە عانا سەسسيادا ۇيىم جاڭا اتاۋدى يەلەندى. جاڭا ەمبلەماسى ومىرگە كەلدى. ەمبلەمادان بۇكىل جەر شارىنداعى مۇسىلمان بالاسىنىڭ تۇتاستىعى مەن ءرولىن تانيمىز. ونىڭ ءدال وسى سەسسيادا قابىلدانۋىنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ يسلام الەمىندەگى بەدەلىن كوتەرە تۇسەتىن تاريحي وقيعا بولىپ سانالادى. ويتكەنى ۇيىم 38 جىل بويى تەك كونفەرەنتسيا اتالىپ كەلدى. ىنتىماقتاستىق دەگەن ۇعىم بۇگىنگى داعدارىسى مەن قايشىلىعى مول كەزەڭدە ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن تاپتى دەپ ەسەپتەيمىز. ادامزات بالاسى قاي كەزدە دە وركەنيەتتەر دامۋىندا تولاعاي جەتىستىككە تەك ىنتىماقتاستىق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسىندا عانا قول جەتكىزگەنىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان ۇيىمنىڭ ىنتىماقتاستىق بولىپ وزگەرۋى جارقىن باستاۋلاردىڭ نىشانى دەپ باعالايمىز. قازىرگى تاڭدا ۇيىمعا 57 مەملەكەت مۇشە بولسا, كەلەشەكتە ونىڭ سانى مۇنان دا اسىپ تۇسەرىنە يلاندىرادى. يسلام بارلىق ۋاقىتتا تەك بەيبىت ءومىر مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتتى تۋ ەتىپ كەلەدى. وسى جولداعى يماندىلىق شىراعىنىڭ ەشقاشان سونبەسىنە سەنەمىن.
حاليدي جاندار, ساۋد ارابياسى دەلەگاتسياسىنىڭ وكىلى:
– سىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزدىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۋزىنان شىققان ءاربىر ءسوزىن تولىعىمەن قولداپ وتىردىم. ول كىسى مۇسىلمان ەلدەرىنە, ونىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن سەنىممەن قارايتىن كورەگەن باسشى ەكەنىن امبەمىزگە دالەلدەدى. بۇگىنگى تاڭدا ول ايتقان ۇسىنىستاردى قولداپ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا اتسالىسساق, يسلام الەمى كوركەيىپ, بەلگىلى ءبىر بيىكتەرگە جەتەرى ءسوزسىز. ءبىز اسەم استانانى ارالاپ شىققان سوڭ, ۇمىتىلماستاي اسەر الدىق.
20 جىلدا وسىنشاما جەتىستىككە جەتۋ تەك اۋىزبىرلىگى بار حالىق پەن كورەگەن باسشىسى, بىلىكتى قوسشىسى بار ەلدىڭ عانا قولىنان كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ وسى وتىرىستا ايتقان ۇسىنىستارىن تىڭداي وتىرىپ, سونىڭ راستىعىنا تاعى ءبىر مارتە كوزىمىز ايقىن جەتە ءتۇستى.
ەررول اليباكس, سۋرينام دەلەگاتسياسىنىڭ وكىلى:
– مەن بۇل ۇيىمدى وتە قاجەت ۇيىم دەپ سانايمىن. وسىعان دەيىن بۇعان تەك مۇسىلمان ەلدەرى عانا مۇشە بولىپ كەلسە, سوڭعى كەزدەرى دۇنيە جۇزىندەگى مۇسىلمان ەمەس ەلدەر دە ونىڭ جۇمىسىنا قىزىعۋشىلىقتارىن بىلدىرەدى. بايقاۋشى رەتىندە قاتىسۋعا نيەتتەرىن بىلدىرۋدە. سەبەبى, ۇيىمنىڭ العا قويعان ماقساتى ادامزات ىزگىلىگى مەن يگىلىگىنە باعىتتالعان. ونىڭ جاڭا اتاۋى مەن ەمبلەماسى بارلىعىمىزدىڭ كوكەيىمىزگە قوندى, بۇل ونىڭ كەلەشەكتەگى جۇمىستارىن شيراتا تۇسەدى دەگەن ويدامىن. قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەسسيادا عالامات ويلار ايتتى. تەك ۇسىنىسپەن شەكتەلمەي, ولاردى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارىن دا اتاپ كورسەتتى. وسىمەن قاتار پرەزيدەنت مۇسىلمان الەمىنىڭ قازىرگى الدا تۇرعان ناقتى ماقسات-مۇددەلەرىن دە قولمەن قويعانداي ايتىپ بەردى. استانا سەسسياسى بارشا مۇسىلمان جۇرتشىلىعىن ءبىر-بىرىمەن جاقىنداستىرىپ, ءوزارا تاتۋلىعى مەن ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناسىن بارىنشا تەرەڭدەتە ءتۇستى دەۋگە تولىق نەگىز بار. قازاقستان تاماشا ەل ەكەن. قازاقتار وتە مەيىرىمدى, باۋىرمال, قوناقجاي حالىق ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ اۋىزبىرلىگى جاراسىپ, جارقىن بولاشاققا قادام باسىپ بارا جاتقان ەل ەكەنسىزدەر. ءلايىم, وسى جولدارىڭىزعا اللا تاعالا قاشاندا جارىعىن توگىپ, اسپاندارىڭىز اشىق بولسىن. سىزدەردى وسىناۋ تاماشا تابىستارىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن.
سامير الي دەرەح, سيريانىڭ قازاقستانداعى قۇرمەتتى كونسۋلى:
– اراب ەلدەرىنەن كەلگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ تابىستارىنا, بۇگىنگى كونفەرەنتسيانىڭ جوعارى ۇيىمداستىرىلۋىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتىر. قازاقستان ۇيىمنىڭ جالپى دامۋ ۇدەرىسىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدا. كونفەرەنتسيادا سوڭعى كەزدە باتىس ەلدەرىندە بەلەڭ العان يسلاموفوبيا ماسەلەسى ورىندى كوتەرىلدى. شىن مانىندە يسلام مادەنيەتى مەن وركەنيەتى ەش ەلگە ۇرەي مەن قورقىنىش تۋعىزاتىن قاۋىپ-قاتەر ەمەس, قايتا كەرىسىنشە يسلام مادەنيەتى ەككەن جەمىستەر بارشا جەر شارىنداعى ادامزات بالاسىنىڭ ورتاق قۇندىلىعى سانالادى. مەن وتە قىزىقتى ەكى جوبانىڭ جۇزەگە اسۋىنا قاتىسى بار اداممىن. ولار – داماسكىدە ماڭگىلىك تىنىستاپ جاتقان قازاقتىڭ قوس عاجايىپ تۇلعاسى. ءبىرى – ءابۋ-ناسىر ءال-فارابي, ەكىنشىسى – سۇلتان بەيبارىس ءباھادۇر. ءال-فارابي بۇكىل يسلام فيلوسوفياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ال ەگەر دە وسىناۋ عۇلاما عالىم بولماعاندا الەم دانىشپان اريستوتەلدى بىلمەس ەدى. قازىرگى كۇنى دۇنيە جۇزىندەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءال-فارابي ءىلىمى وقىتىلادى. ال بەيبارىس اتى تاريحتا مۇسىلمان الەمىن قورعاۋشى, قولباسشى رەتىندە بەلگىلى. قازاق وسى ەكى ءتول پەرزەنتىمەن-اق الەم مادەنيەتىندە ايرىقشا قۇرمەتتەلۋگە لايىق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇلعاسى بۇگىندە تەك قازاقستاندىقتارعا عانا ەمەس, الەمدىك دارەجەدە تانىلعان باسشىعا اينالدى. بۇل ەسىم ارقىلى الەم قازاقستاندى جاقىنىراق تانىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق جيىنداردا سويلەگەن سوزدەرىندە وزەكتى وي, تۇشىمدى پىكىر, مازمۇندى ۇسىنىستار جاتادى. ال يسلام الەمى دە وسىنداي باسشىسى بار ەلدىڭ توراعا بولۋىنان جاقسىلىقتار كۇتەدى. بۇگىنگى جيىندا دا ن.نازارباەۆ سىندارلى ۇسىنىستار ايتتى. 20 جىلدا قازاق ەلىنىڭ وسىنشا بيىككە كوتەرىلىپ, الەمگە تانىلۋى پرەزيدەنتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ ارقاسى. از ۋاقىتتا استاناسىن سالىپ بىتىرگەن تاعى قانداي ەلدى تانيسىز. شاھاردىڭ بۇگىنگى ءوسىپ كەلە جاتقان عاجايىپ كوركىنە قىزىعا كوز تاستاي بەرگىڭ كەلەدى.
يان كۋبيش, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ وكىلى:
– مەن قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك ساياساتتاعى بەلسەندى قىزمەتىنە توقتالعىم كەلەدى. مەنىڭ ءوزىم وسى سوڭعى ءبىر جىلدىڭ جۇزىندە حالىقارالىق دارەجەدەگى بىرنەشە ماڭىزدى باسقوسۋلاردىڭ استانادا وتكىزىلۋىنىڭ كۋاسى بولدىم. بۇگىنگى كەڭەستىڭ وتىرىسى دا حالىقارالىق سونداي ماڭىزدى ءىس-شارانىڭ ءبىرى. يكۇ قازىر دامۋ ۇستىندە. بۇگىن ونىڭ اتاۋىنىڭ وزگەرۋى كونفەرەنتسيا ءتارىزدى تەك ۋاقىتشا عانا جۇمىس ىستەيتىن دەڭگەيدەن ىنتىماقتاستىققا الىپ كەلەتىن تۇراقتى اۋقىمدى ۇيىمعا اينالدىرىپ وتىر. كوڭىل قۋاندىراتىنى – ۇيىم قاراستىراتىن ماسەلەلەر اياسىنىڭ بۇرىنعىدان الدەقايدا وسە ءتۇسكەنى. وندا ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, گۋمانيتارلىق باعىتتار دا كورىنىس تابۋدا. مۇنىڭ بارلىعى تاعى دا قازاقستان توراعالىعىمەن اتقارىلعالى وتىر. بۇل ەل ءۇشىن وتە ماڭىزدى ماسەلە دەر ەدىم.