تۇركيانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى لالە ۋلكەر حانىممەن اڭگىمە
– ەلشى حانىم, قازاقستاننىڭ يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋى ونىڭ جۇمىسىنا جاقسى نىشان, جاڭالىق الىپ كەلەدى دەپ ويلاۋعا بولا ما؟ ءسىزدىڭ ەلىڭىز قازاقستان ءوز توراعالىعى تۇسىندا قانداي ماسەلەلەرگە ءمان بەرۋىن قالار ەدى؟
– يكۇ-نىڭ ورتالىق ازياداعى ەڭ بەلسەندى مۇشەسى – قازاقستان. كەڭەستىڭ كەزەكتى سەسسياسىنىڭ قازاقستاندا ءوتۋى وسىنىڭ ناتيجەسى. قازاقستان, ءاسىرەسە, ورتالىق ازياداعى يكۇ-عا مۇشە وزگە ەلدەرگە ۇيىمعا بەلسەندى تۇردە قاتىسۋ جاعىنان ۇلگى بولىپ, ولاردى ىنتالاندىرا الادى. ۇيىمنىڭ جۇمىسىندا ورتالىق ازياداعى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ءبىلىم جانە عىلىم سالالارىنداعى شارالارعا قاتىسۋىن جانە ۇلەس قوسۋىن قامتاماسىز ەتە الادى. وسى ورايدا, يكۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ سەسسياسى كەزىندە ورتالىق ازيادا وتكىزىلەتىن قوسىمشا شارالار وسىنداي ۇدەرىستىڭ باستاماسى بولماق.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى تاجىريبەسى مەن الەۋەتى ەسكەرىلەتىن بولسا, جاھاندا جانە وڭىردە تۋىنداۋى مۇمكىن جانە مۇسىلمان ەلدەرىنە ءوز اسەرىن تيگىزەتىن ساياسي, الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق ماسەلەلەردە توراعا رەتىندە بەرىلگەن وكىلەتتىكتەر مەن وزگە دە تەتىكتەردى پايدالانۋ ارقىلى الدىن الۋشى جانە اسەرلى ديپلوماتيالىق قىزمەت اتقارا الادى. ارينە, قازاقستاننىڭ گۋمانيتارلىق كومەك سالاسىندا دا يكۇ-عا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋى جانە يكۇ-مەن كەڭەسە وتىرىپ, دامۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قاجەتتى كومەكتەردى ارتتىرۋى مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ حالىقتارى الدىندا توراعاعا ۇلكەن كۇش جانە بەدەل اپەرەدى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, يكۇ-عا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ينتەگراتسيا دەڭگەيى قانداي دارەجەدە؟
– مۇسىلمان ەلدەرى اراسىنداعى ىقپالداستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ – يكۇ-نىڭ نەگىزگى قىزمەتتەرىنىڭ ءبىرى. ۇيىمنان مۇسىلمان ەلدەرى اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋى جانە ونى جەڭىلدەتۋى كۇتىلەدى. ۇيىم بۇل قىزمەتىن قازىرگى تاڭدا ءوزىنىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني جانە عىلىمي سالالارداعى قۇرىلىمدارى, قورلارى جانە وداقتارى مەن ينستيتۋتتارى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدا. الايدا, اسىرەسە, دامىتۋ جانە گۋمانيتارلىق كومەك سالالارىندا قارجى كوزدەرى مەن تەتىكتەردى جەتىلدىرىپ, وعان قوسا ساياساتقا بەلسەندىرەك قاتىسقان جاعدايدا ۇيىمنىڭ بەدەلى ارتا تۇسەدى جانە وسىنىڭ ناتيجەسىندە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن ىقپالداستىعى نىعايادى.
– جاسىرىن ەمەس, ەگەر الدەبىر تەرىس پيعىلدى ارەكەت ورىن السا, وعان «يسلام ەكسترەميزمى» دەگەن ات بىردەن تاڭىلىپ جاتادى. ال ءسىزدىڭ ەلدىڭ باستاماسىمەن ءوتىپ جۇرگەن وركەنيەتتەر اليانسى مەن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ وسىنداي تەرىس ارەكەت پيعىلداردان ارىلۋعا, وركەنيەتتەر اراسىنداعى ءتۇسىنىستىك ورناۋىنداعى اتقارار ءرولى قانشالىقتى؟ جالپى, الەمدە يسلامعا دەگەن وڭ كوزقاراستى قالىپتاستىرۋدا قانداي قادامدار جاسالۋى ءتيىس؟
– وركەنيەتتەر اليانسى ءوز جۇمىسىن يسپانيا پرەمەر-ءمينيسترى ساپاتەرونىڭ ۇسىنىسى بويىنشا 2005 جىلى ەلىمىزدىڭ پرەمەر-مينيسترى رەدجەپ تايپ ەردوعان مەن ساپاتەرو تاراپىنان باستادى جانە كەيىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسىنىڭ دا قولداۋىنا يە بولىپ, جۇمىسىن بۇۇ اياسىندا اتقارا باستادى. اليانس سوڭعى جىلدارى ورىن الىپ جاتقان شەتتەتۋلەر مەن ءتۇسىنبەۋشىلىكتەردى تەك قانا مادەنيەتتەر اراسىنداعى ءوزارا سىيلاستىق ارقىلى جويۋعا بولادى دەگەن تۇسىنىك نەگىزىندە قۇرعان. باستاما بارشا قوعامنىڭ دامۋ, قاۋىپسىزدىك, قورشاعان ورتا جانە وركەندەۋ ءماسەلەلەرىندە ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى ەكەنىن نەگىز ەتىپ الادى جانە ەڭ اۋەلى جالعان سەنىم, قاتە تۇسىنىك جانە كەلىسپەۋشىلىكتى بولدىرماۋ ءۇشىن ورتاق ساياسي ەرىكتى قالىپتاستىرۋدى ماقسات تۇتادى.
ءوز جۇمىسىن باستاعاننان بەرگى ۋاقىت ىشىندە ماڭىزى ارتا تۇسكەن اليانس قازىرگى تاڭدا مادەنيەتتەر جانە دىندەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدا الدىڭعى قاتارداعى جوباعا اينالدى. بۇۇ-نىڭ جانىندا قۇرىلعان دوستىق توبىنىڭ مۇشەسى سوڭعى قاتىسۋشىلاردى دا ەسەپتەيتىن بولساق, 120-عا جەتتى. وركەنيەتتەر اليانسى مەن يكۇ اراسىنداعى نىعايۋ ءۇستىندەگى ىنتىماقتاستىق يسلام دىنىنە دەگەن قاتە ءتۇسىنىكتەردى جويۋعا, وڭ كوزقاراس قالىپتاستىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسارى ءسوزسىز.
– يسلامدىق ەكونوميكا, يسلامدىق ءمادەنيەت پەن وركەنيەتتى دامىتۋدا يكۇ-عا ءمۇشە ەلدەر قانداي ماسەلەلەردى الدىڭعى كەزەكتە قاراستىرۋى ءتيىس؟
– يسلاموفوبيامەن بەلسەندى كۇرەس, مادەنيەتتەر اراسىندا ءۇنقاتىسۋ, مۇسىلمان ازشىلىق توپتاردى قورعاۋ جانە ولارمەن ىقپالداستىقتا بولۋ, پالەستينا, يراك, سۋدان جانە اۋعانستان سىندى تۇراقسىز ايماقتارداعى ۇلتتىق كەلىسىم مەن بەيبىت ومىرگە ۇلەس قوسىپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامۋلارىن قولداۋعا, يكۇ-عا قاتىسۋشى جەتىك دامىماعان ەلدەرگە باعىتتالعان جاڭا جانە جاسامپاز باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باستى نازار اۋدارعانى ءجون. يكۇ-نىڭ گۋمانيتارلىق كومەك شارالارىن جەتىلدىرىپ, جاريالىلىعى مەن ايقىندىعىن ارتتىرۋ دا وتە ماڭىزدى. مادەني تۇرعىدان, تۇركيا يكۇ ارقىلى جانە ەكىجاقتى بايلانىستار شەڭبەرىندە ۇيىمعا مۇشە وزگە ەلدەرگە ىزدەنۋشىلىك, باكالاۆر جانە ماگيستراتۋرا باعدارلامالارى ءۇشىن گرانت بولەدى. گرانتتار ءدىنتانۋ, تاريح جانە يسلام ونەرىن قامتيتىن سالالاردا دا قولدانىلادى. سونىمەن قاتار, يكۇ جانىنداعى يسلام تاريحى, ونەرى مەن مادەنيەتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ (IRCICA) شتاب-پاتەرى ءتۇركيادا ورنالاسقان. ورتالىقتىڭ يسلام ونەرى مەن تاريحى تاقىرىبىنداعى ەڭبەكتەرى مەن دەرەكتەرىن يكۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ بارلىعى جوعارى باعالايدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى.