قازبريگ

بىتىمگەرلىك –  ماڭىزدى ميسسيا

2007 جىلى قابىلدانعان ەلىمىزدىڭ جاڭا اسكەري دوكتريناسىندا بىتىمگەرلىك قىزمەت قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ما­ڭىز­دى بولىگىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستى­رىلا­تىن­دىعى انىقتالعان. ول حالىقارالىق قۇ­قىقتىق نورمالار مەن بۇۇ-نىڭ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا شاقىرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مي­نيسترىنىڭ 2000 جىلعى 28 اقپانداعى دي­رەك­تيۆاسى نەگىزىندە قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى پرەزيدەنتىنىڭ قاۋلىسىمەن 2000 جىلعى 31 قاڭتاردا قازاق­ستان­دىق بىتىمگەرشىلىك باتالونى – «قازبات» قۇرىلدى. كەيىن رەسپۋبليكا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ سانالاتىن بۇل قۇرىلىم «قازبريگ»-ءتىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلدى. «قازبريگ» – بەيبىتشىلىككە قول­داۋ كورسەتە الاتىن, حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ارنايى دايىندىقتان وتكەن قۇرىلىم. قازاقستان بىتىمگەرلىك بريگاداسى اسكەري قىزمەت­شىلە­رى­نىڭ باسقا اسكەري قىزمەتشىلەردەن ايىرماشىلىعى ولاردىڭ قارۋلى كۇش­تەردەگى جالپى جاۋىنگەرلىك داي­ىندىقپەن بىرگە, ناتو ستاندارتىنا ساي بىتىمگەرلىك دايىندىقپەن قوسا اي­نالىساتىندىعىندا. ماسەلەن, بريگادا وفيتسەرلەرى ناتو مەن ىنتى­ماق­تاس­تىق شەڭ­بە­رىندە جەكە سەرىكتەستىك باعدارلاماسى بويىنشا ءۇندىستان, ۆەنگريا, اقش, گەرمانيا, تۇركيا, ۇلىبريتانيا, شۆەتسيا, شۆەيتساريا, چەحيا جانە باسقا ەلدەردە ءارتۇرلى مامانداندىرىلعان كۋرس­تاردا دايىن­دىقتان ءوتىپ ءجۇر. تەو­ريالىق بىلىمدەرىن تاجىريبە جۇزىندە ءجۇ­زەگە اسىرۋلارىنا ءارتۇرلى بىتىمگەرلىك وقۋ-جاتتىعۋلارى سەپتىگىن تيگىزۋدە. ناقتى مىسالمەن ايتار بولساق, بۇگىنگە دەيىن قازاقستاندىق بىتىمگەرلىك بريگادا «باتىس – 2003», «ءوزارا ءىس-قيمىل – 2003», «سارىارقا – 2004», «شەپ – 2004, «جەتىسۋ – 2004», «بالانس جاردەم – 2005», «شەپ – 2005», «ىلە – 2005», سونداي-اق 2011 جىلدان اۆستريادا وتەتىن «ۆيكينگ – 2011» حالىقارالىق جات­تى­عۋىندا كوك بايراعىمىزدى جەلبىرەتتى. قازاقستاندىق بىتىمگەرلىك بريگادا اقش قارۋلى كۇشتەرىمەن بىرگە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتا بو­لىپ: Mil to Mil (ميل تو ميل); GPOI (عالامدىق بىتىمگەرلىك باستاما باع­دار­لاماسى); باعدارلاما 1206; PFP (بەيبىتشىلىك ءۇشىن سەرىكتەستىك باع­دار­لاماسى); IMET (حالىقارالىق اسكەري ءبىلىم الۋ) باعدارلامالارى شەڭبە­رىن­دە يگىلىكتى ىستەر اتقارۋدا. بيىل قازاقستاندىق ينجەنەرلىك-ساپەرلىك وتريادتىڭ يراكتان شىعا­رىل­عانىنا ءۇش جىل تولادى. بىتىمگەرلىك بورىشىن ورىنداۋ كەزىندەگى بەس جىل ىشىندە قازاقستاندىق قۇرام الدىنا قويىلعان تاپسىرمانى تو­لىق ورىنداپ, يراكتاعى بورىشىن اياق­تادى. يراك ۇكىمەتىنىڭ ءوتىنىشى بوي­­ىن­شا جانە جاعدايدىڭ تۇراق­تا­نۋىنا بايلانىستى قازاقستان ار­ميا­سىنىڭ اسكەري قىزمەتكەرلەرى ەلگە ورالدى. ءسويتىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىز 2003 جىلعى 19 تامىزدان باستاپ 2008 جىلعى 21 قازان ارالىعىندا «يراكقا بوستان­دىق» وپەراتسياسىنا قاتىسىپ, بولعان قيىنشىلىقتار مەن داعدارىستى جاع­دايلارعا قاراماستان ءوزىنىڭ وداق­تاستىق بورىشىنا ادال بولدى. يراكتاعى بىتىمگەرشىلىك ميسسيا­نى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 10 اۋىسىم بولىپ وداقتىق كۇشتەر قۇرامىنا قازاق­ستان­دىق قازباتتان 250-دەن استام جاۋىنگەر وزدە­رىن جوعارى كاسىبي ماماندار رەتىندە كورسەتە ءبىلدى, قازبات بولىمشەسى 4 ملن.-عا جۋىق جا­رىل­عىش زاتتاردى جويدى, اسكەري دارىگەرلەر يراك­­تىڭ 500 بەيبىت تۇر­عىنىنا كومەك كور­سەتتى, 7 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تازارتىلدى. 2005 جىل­دان بەرى تاجىريبە الماسۋ اياسىندا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى­نىڭ نۇس­قاۋشىلارى يراك­تىڭ اسكە­ري اكادەميا­سىنىڭ 572 كۋرسانتىن ساپەرلىك ىسكە ۇيرەتتى. ال قازاق­ستاندىق ءاس­كە­ري دارىگەرلەر امەريكا­لىق «دەلتا» بازاسىنا بارىپ جەرگىلىكتى حالىق­تىڭ 5 مىڭعا جۋىعىنا, نەگىزىنەن لاڭ­كەس­­تىك­تەن زارداپ شەككەن ايەلدەر مەن بالالارعا دارىگەرلىك كومەك كورسەتىپ تۇردى. امەريكالىق ارىپتەستەردىڭ كومەگى­مەن جاراقتانعان قازبريگ دايىندىق, تاجىريبە جاعىنان العاندا ايماقتاعى عانا ەمەس سونداي-اق بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى بىردەن ءبىر ەرەكشە قۇ­رىلىم. ول تولىقتاي ناتو ستاندارت­تارىنا ساي جابدىقتالعان جانە دايىندالعان, بۇۇ-نىڭ «كوگىلدىر كاسكالار» قۇرامىنا ەنەدى. قازاقستاندا بۇۇ مەن ناتو باعدار­لا­مالارى ايا­سىندا بىتىمگەرشىلىك وپەرا­تسيا­لاردى ورىنداۋعا ارنالعان اەروۇت­قىر ءاس­كەري بريگاداسى قۇرىلعان. بۇل قا­زاق جەرىندەگى امەريكالىق نەمەسە اعىل­شىن بىتىمگەرلەرى ەمەس, كەرىسىنشە, جەر­گىلىكتى بىتىمگەرلىك كۇشتەردىڭ بري­گاداسى. ولاردىڭ باسقا ەلدەردىڭ بىتىمگەرلەرىمەن تەرەزەسى تەڭ. قازاق, ورىس, نەمىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن. 2006 جىلى قازبريگادانىڭ روتاسى ناتو وكىلدەرى قاتىسقان سىناقتا ەمتيحان تاپسىردى. ولار روتا جاۋىن­گەرلەرىنىڭ لينگۆيستيكالىق دايىندى­عى مەن بىتىمگەرلىك وپەراتسيالاردا ارە­كەت ەتۋ دەڭگەيىن تەكسەردى. يراك­تا­عى بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتى­سىپ ۇلگەرگەن جانە ستاندارتتارعا ءساي­كەس دايىندىقتان وتكەن «قازبريگ» ەندى قازاقستاننىڭ جيناقى اسكەري كۇش­تەرىن اسكەري ىسكە ۇيرەتىپ جاتىر. مىندەتتى باعدارلاما – بىرىگىپ وتكىزى­لەتىن اسكەري جاتتىعۋلار, جاتتىعۋلار بارىسىندا قاجەتتى داعدىلار مەن تاجىريبە جيناقتالادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەر ءجايت, قازاق­ستاندىق وفيتسەر, پولكوۆنيك قانات قۇسايىن ۇلى اۋباكىروۆ 2006 جىلى كواليتسيا كۇشتەرى شتابىنداعى بارلاۋ ءبولىمىن باسقاردى. ونىڭ قاراما­عىندا جاپونيا, ەستونيا, ليتۆا, لاتۆيا, اقش, بولگاريا, ازەر­باي­جان, ماكەدونيا, البانيا سياقتى ەل­دەردىڭ وكىلدەرى بولدى. شتابتىق لاۋازىمدا بارلىعى 28 وفيتسەر قىز­مەت اتقاردى. بۇگىندە پولكوۆنيك قا­نات اۋباكىروۆ بريۋسسەلدەگى ناتو-نىڭ شتابىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري وكىلى رەتىندە ەلىمىز اسكەرىنىڭ ءمۇد­دەسىن قورعاۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا يراك رەسپۋب­ليكاسىندا مىندەتىن اتقارىپ كەلگەن بىتىمگەرشى-وفيتسەرلەر تۇراقتى اسكە­ري ءبو­لىم­دەر­دە قىزمەتتەرىن جال­عاس­تى­رىپ, جيناقتاعان جاۋىنگەرلىك ءتا­جى­ريبە­لە­رىن جاس بۋ­ىن­عا ۇيرە­تۋ­دە. ولار­دىڭ قاتا­رىن­دا مايورلار ەر­كە­بۇلان ەسەن­گەل­دى ۇلى ەم­بەرگەنوۆ پەن بولات سۇل­تان­ ۇلى دۇيسەمباەۆ جانە كاپيتان داۋلەت سا­دىق ۇلى ادىقادى­روۆ بار. ەركەبۇلان «يراكقا بوستاندىق» وپەراتسيا­سىنا 2004 جانە 2006 جىل­دارى ەكى مارتە قا­تىسقان ينجەنەرلىك-ساپەرلىك توپتىڭ كومانديرى. ەكىنشى دارەجەلى «اي­بىن» وردەنىمەن ما­­را­­پات­تالعان ول, بريگادادا ينجەنەرلىك قىز­مەت باس­تى­عى لاۋا­زى­مىن لايىقتى اتقارىپ ءجۇر. بولات 2004 جىلى, ال داۋلەت 2008 جىلى يراكقا ينجەنەرلىك-ساپەرلىك وت­ريادتىڭ اۋدارماشىسى رەتىندە با­رىپ قايتتى. ەكەۋى دە «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرلەرى. بولات شتاب باستىعىنىڭ ورىنباسارى – جەدەل ءبولىمنىڭ باستىعى, ال داۋلەت بولسا بىتىمگەرلىك بريگادانىڭ اۋدارما ءبولىمىنىڭ باستىعى. سونداي-اق وتريادتىڭ بارلىق اۋى­سىمىنداعى كەلىسىم-شارتتاعى اسكەري قىزمەتكەرلەر اسكەري بولىمدەردىڭ كا­سىبي-سەرجانتتار قاتارىن تولىق­تى­رىپ وتىردى. ولاردىڭ اراسىنداعى دايىندىعى اسا جوعارىلارى قىزمەت بابىمەن وسۋگە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك الدى. ماسەلەن, «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى 1 سىنىپتى سەرجانت اسىلحان قىدىرقان ۇلى دۋلاتوۆ 2004 جىلى بىتىمگەرلىك وپەرا­تسيالارعا قاتىسىپ, بۇگىندە قىزمەتىن اتالمىش بريگادادا جالعاستىرۋدا. 3-ءشى دەسانتتى-شابۋىلداۋشى روتا­نىڭ ستارشيناسى III دارەجەلى «اي­بىن» وردەنىن ومىراۋىنا تاققان كومەك ما­حانبەت ۇلى قۇرمانالى 2008 جىلى ينجەنەرلىك-ساپەرلىك وتريادتىڭ قۇرامىن­دا بولعان بىتىمگەر, بىلىكتى ساپەر. توعىز اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, بىتىمگەرلىك مىندەتىن اتقارىپ كەلگەن, ۇلىقتاۋعا لايىق, ەلى مەن جەرىن سۇيەتىن ازاماتتار بريگادادا جەتەرلىك. مۇنداعى ساردارلار مەن سار­باز­داردىڭ كوبى پولشا مەن اقش-تىڭ كواليتسيالىق كۇشتەرى اتىنان وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتال­عاندار. قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى از عانا ۋاقىتتا مول تاجىريبە جيناق­تا­دى. يراكتاعى ميسسيانىڭ ماڭىز­دى­لىعىن قورىتىندىلايتىن بولساق, بىرىنشىدەن, ول قازاقستاننىڭ ايماق­تا­عى كوش­باسشىلىق باعىتىن ايقىن­داپ, كوالي­تسيانىڭ اسىرەسە اقش-تىڭ مىعىم ءارى جۇيەلى سەرىكتەسى ەكەندىگىن انىقتادى. ەكىنشىدەن, قازاقستان ءۇشىن كوپۇلتتى كۇشتەردىڭ قۇ­رامىن­دا شىنايى جاع­دايلاردا ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ كەزىندەگى كواليتسيالىق وپەراتسيالاردا زور تاجىريبە جيناق­تالدى. ۇشىنشىدەن, كوا­­لي­تسياداعى اقش, ۇلىبريتانيا, كا­نادا جانە باسقا مەملەكەتتەردىڭ قورعا­نىس مينيسترلىكتەرىمەن ىنتى­ماق­تاس­تىق دەڭگەيىن كۇشەيتتى. ءتور­تىن­شىدەن, ين­جەنەرلىك-ساپەرلىك وتريادتىڭ العان تاجىريبەسى ءبىزدىڭ بىتىمگەرلىك ءبو­لىم­دەردى ناتو ستاندارتى بويىن­شا جاب­دىق­تاۋعا لايىقتى ەكەندىگىن دالەلدەدى. قازاقستاندىق بىتىمگەرلىك بريگادا كەلەشەكتە قۇرىلىمدى جەتىلدىرىپ, جەكە قۇرامنىڭ بازالىق ازىرلىگىن جاق­سارتىپ ونى جابدىقتاۋعا باسا نازار اۋدارماق. جەكە قۇرامدى بىتىمگەرلىك تاقىرىپ بويىنشا وقىتىپ-ۇيرە­تىپ, تىلدىك دايىندىقتى كۇشەيتۋگە كۇش سالماق. باسىمدىق ينجەنەرلىك بارلاۋ جانە مەديتسينا, تىل, سونداي-اق وفي­تسەر­لەردىڭ شتابتىق ازىرلىگىنىڭ دەڭ­گەيىن كوتەرۋگە بەرىلمەك. بۇل ناتو ارميالارى بولىمدەرىمەن قويان-قولتىق ءىس-قيمىل جاساۋدا بىرلەسىپ ماقساتقا جەتۋگە جانە بۇۇ-نىڭ ميسسياسىن ادال ورىنداۋعا ىقپال ەتپەك. ءجۇنىس ومار, قورعانىس مينيسترلىگى ءباسپاسوز قىزمەتى ءبولىمىنىڭ باستىعى, پولكوۆنيك. استانا.