ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستانعا» جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك تە, ارتىلار مىندەت تە كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – تاۋەلسىزدىك تاريحىن جازۋ, ەل شەجىرەسىن قالىپتاستىرۋ. وتكەن جىلى «ەلباسى» كىتابى وسىنداي ويمەن دايىندالعان بولاتىن.
«ەگەمەن» باسپاسى ەل ومىرىندەگى ەرەكشە بەلەس – قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋىنە, استانا سامميتىنىڭ تاماشا تابىسپەن وتۋىنە ارنالعان ماقالالار مەن سۇحباتتاردان تاريحشىلاردىڭ, ساياساتتانۋشىلاردىڭ, ديپلوماتتاردىڭ, جۋرناليستەردىڭ يگىلىگىنە جارايتىنداي «سالتانات» اتالاتىن كىتاپ قۇراستىردى. كىتاپ اتى ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «استانا سامميتىن وتكىزۋ – ءبۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ سالتاناتى» دەگەن ءسوزىنەن الىنعان. وندا ەقىۇ-عا توراعالىق پەن سامميت وتكىزۋ, پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, «ءبۇكىل ەل تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى ءارى اسا اۋقىمدى شارا» ەكەندىگى ناقتى ءدالەلدەنگەن, ەلباسىنىڭ وسى ءىستەگى تاريحي ەڭبەگى, ەگەر ءار ءنارسەنى ءوز اتىمەن اتاساق – قازاقتىڭ ەتەكتەگى باسىن تورگە, ءتور بولعاندا دا ەۋروپا تورىنە شىعارىپ بەرگەن ەرلىگى ايشىقتى اشىلعان.
جۋرناليستەر مەرەكەسىنىڭ الدىندا باس گازەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىمەن كوركەم بەزەندىرىلىپ, ساپالى قاعازعا باسىلىپ, جارىق كورگەن جاڭا جيناققا جازىلعان العىسوزدى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. ءسوز رەتىن پايدالانىپ, «سالتانات» كىتابىنا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ پەن «جەتى جارعى جانە قوجابەرگەن جىراۋ» قورىنىڭ ءتوراعاسى بەكەت تۇرعاراەۆ دەمەۋشىلىك جاساعانىن رازىلىقپەن ايتىپ, ارداقتى ازاماتتارعا العىسىمىزدى جەتكىزەمىز.
ادەتتە ماڭىزدى جاڭالىقتىڭ ءبارىن جۇرتتىڭ الدىمەن تەلەارنالاردان ەستىپ-بىلەتىنىنە ءبىز ابدەن ۇيرەنگەنبىز. ول زاڭدى دا. گازەت, قانشا دەگەنمەن, تاڭەرتەڭ شىعادى عوي. ال تەلەارنالار ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن حابار تاراتا بەرەدى. سويتسە دە, ءبىر تاڭ قالارلىعى, قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىققا سايلانعانى جايىندا ءسۇيىنشى حاباردى ءبىزدىڭ حالقىمىز الدىمەن تەلەارنالاردان ەستىگەن جوق, گازەتتەن, اتاپ ايتقاندا, «ەگەمەن قازاقستاننان» وقىپ-ءبىلدى.
ول قالاي بولعان دەيسىز عوي؟
قازاقستان توراعالىعى ءجونىندەگى شەشىم 2007 جىلعى 30 قاراشا كۇنى, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ مادريدتەگى كەڭەسىندە قابىلدانعانى بەلگىلى. مينيسترلەر اسا ماڭىزدى بۇل شەشىمگە كەشكى ساعات سەگىزگە جاقىنداعاندا داۋىس بەرگەن. يسپانيا استاناسىنا ارنايى جىبەرىلگەن ءتىلشىمىز قۋانىشتى حاباردى الدىمەن تەلەفونمەن جەتكىزگەندە ەۋروپامەن ۋاقىت ايىرماسىنا بايلانىستى استانادا ساعات تۇنگى ءبىر بولىپ قالىپ ەدى. بۇل كەزدە بىزدەگى تەلەارنالاردىڭ ءبىرازى حابار تاراتۋىن اياقتاپ, اياقتاماعاندارى جاڭالىقتار قىزمەتىن توقتاتىپ, قازاقشاسىن ەلۋ پايىزعا تولتىرۋدىڭ قامىمەن تۇنگى ۇزاق-سونار كونتسەرتتەرگە كىرىسىپ كەتكەن. سودان جۋرناليسىمىز قوناقۇيگە جەتكەنشە, ماتەريالىن تەرگەنشە, ەلەكتروندى پوشتامەن بەرگەنشە, ونى ءبىز كورگەنشە, تەكسەرگەنشە, بەتكە سالعانشا ساعات ءتىلى تۇنگى ۇشكە تاقاپ قالدى. تاڭعى ءتورتتىڭ توڭىرەگىندە گازەتكە قول قويدىق. ءبىرىنشى بەتتىڭ ماڭدايشاسىنا «سارابدال ساياساتتىڭ سالتاناتى» دەپ جارقىراتىپ جازدىق. ءسويتىپ, حالقىمىز قازاقستاننىڭ ەۋروپا تورىنە كوتەرىلگەنىن الدىمەن تاڭەرتەڭگى گازەتتەن وقىدى.
ءوزىنىڭ توقسان جىلدان اساتىن تاعىلىمدى تاريحىندا قاشاندا ەلدىكتىڭ ءسوزىن ايتۋمەن كەلە جاتقان «ەگەمەن قازاقستان» ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىنىڭ, بۇل ۇيىمنىڭ 11 جىلدان بەرى شاقىرىلماي كەلە جاتقان ءسامميتىنىڭ استانادا ءوتۋىنىڭ ءمان-ماڭىزىن جەرىنە جەتكىزە جازا ءبىلدى دەي الامىز. ونى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان مىنا كولەمدى جيناق ايقىن دالەلدەيدى. كىتاپ بەتتەرىنەن ءسىز ەلىمىزدىڭ ەقىۇ توراعالىعىنا نيەت تانىتقان تۇسىنان باستاپ, 2010 جىلدىڭ سوڭىندا استانا ءسامميتىن وتكىزگەن كەزىنە دەيىنگى ۋاقىت ارالىعىندا گازەتىمىزدە جاريالانعان سان الۋان ماقالالاردى, شەتەلدىك رەپورتاجداردى, سۇحباتتاردى وقيسىز, قازاقستان توراعالىعىنىڭ الەمدى تاڭداندىرعانداي تابىستى ءوتۋىنىڭ سىرىنا قانىعا تۇسەسىز, استانا سامميتىنىڭ شىن مانىندە سالاماتتى وي-نيەتتىڭ سالتاناتىنا اينالۋ سىرىن ۇعاسىز. قاي ماسەلەگە دە مەملەكەتتىك تۇرعىدان قارار بولساڭىز, تاۋەلسىزدىك تۋىن تىككەنىمىزگە جيىرما جىل دا تولماي جاتىپ قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى وسىنداي بيىك تۇعىرعا كوتەرىلگەن تۇڭعىش ازيالىق مەملەكەت, تۇڭعىش تمد مەملەكەتى, تۇڭعىش حالقىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەت, تۇڭعىش تۇركىتىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىرعان مەملەكەت بولۋى ءبىز ءۇشىن شىن مانىندە بولەكشە باقىت, باياندى باقىت ەكەنىن باعامدايسىز. باياندى باقىت بولاتىنى – بۇل بۇكىل ەلدىڭ باقىتى.
كىتاپ ماتەريالدارى ءسىزدى ەلىمىز ءۇشىن, ەلباسىمىز ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىنە بولەنتەدى. ەلباسىمىزبەن ماقتانعاندا ءبىز ەلىمىزدىڭ حالقى ءۇشىن الدىمەن ماقتانامىز. جالپى, حالقىمىزدا كىسى تانۋ, ادامدى ايىرا الۋ ەجەلدەن باعالى قاسيەت سانالادى. قازاقستان حالقى 1991 جىلعى 1 جەلتوقساننان بەرى كىسى تانۋدىڭ كەرەمەتىن كورسەتۋمەن كەلەدى. وسى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە ەل حالقى ءدايىم نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇلدىزىن جوعارىدان جاندىرۋمەن بولدى. 2011 جىلعى 3 ساۋىردەگى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازاقستان حالقى تانىتقان ازاماتتىق بەلسەندىلىك, ەلباسىن ءدال مۇندايلىق قولداۋ شىن مانىندە ەلدىك ەرلىگىنە اينالدى. ەلىم, جەرىم دەگەن, ەلدىڭ, جەردىڭ قامىن جەگەن ەرگە سەنۋ, تاڭداعان ازاماتىمىز اداستىرمايدى, العا باستايدى دەپ قيىن كۇندەردە دە سوڭىنان ەرۋ حالقىمىزدىڭ مەملەكەتشىل مىنەزىن, بىرلىكشىل بولمىسىن سان ءمارتە ايقىن ايعاقتادى. ال سول قيىن كۇندەردەن وتكەن, بۇگىنگى بەرەكەلى زامانعا جەتكەن حالىقتىڭ بۇل سايلاۋعا تۇگەلگە جۋىق كەلۋى, ەلباسىعا تۇگەلگە جۋىق داۋىس بەرۋى ابدەن كوكەيگە قونادى.
«ءار حالىقتىڭ باسشىسى وزىنە لايىقتى بولادى», دەگەن ءسوز بار. تاريحتىڭ تاعدىردىڭ تار كەزەڭىندە قازاقستان اسپانىنا نازارباەۆتاي ازاماتتى الىپ شىعۋىندا عاجايىپ ءادىلەتتىلىك جاتىر. قازاقتىڭ ماڭدايىنا ماڭدايى جارقىراعان نۇرسۇلتانداي پەرزەنت بىتۋىندە, ونىڭ عاسىرلار توعىسىندا, مىڭجىلدىقتار مەجەسىندە ەل بيلىگىنە كەلۋىندە عاجايىپ زاڭدىلىق جاتىر.
جىلدار وتەدى. نازارباەۆ فەنومەنىن تاريحي زەردەنىڭ تەرەڭ تالداۋىنا سالاتىن ۋاقىت تا جەتەدى. بولاشاقتىڭ ساياساتتانۋشىلارى, فيلوسوفتارى تۇلعانىڭ ەل تاريحىنداعى اتقارار ءرولى تۋرالى تولعاناتىن سول تۇستا نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتتى مەملەكەتتى قۇرۋداعى, ونى الەمگە تانىتۋداعى جەكە-دارا ەڭبەگى جايىندا جاسامپازدىق جۇمىستىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە جازاتىن بولادى.
نازارباەۆتىڭ ەسىمى الەم تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىنى مىنا جايدان دا كورىنەدى. قازاقستان توراعالىعى ارقىلى ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىنداعى, باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىنداعى, حريستياندىق پەن مۇسىلماندىقتىڭ اراسىنداعى مىڭداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان الىپ دۋالدى, قالىڭ قابىرعانى قۇلاتۋ ۇدەرىسى باستالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك ساياساتكەر رەتىندەگى تىندىرار ەڭ ءىرى ءىسى دە, الەمدىك تاريحتا قالدىرار ەڭ ءىرى ءىزى دە وسى بولۋى مۇمكىن. وڭايلىقپەن بىتە قويمايتىن, ءتىپتى ونداعان جىلداردىڭ ءىشىندە دە اياقتالا قالمايتىن بۇل ۇدەرىستىڭ دە اۋەلدە قازاق دالاسىندا باستالعانىن, ونى قازاق بالاسى باستاعانىن العىسكەر ادامزات رازىلىقپەن ەسكە الارىنا, ءبىزدىڭ ۇرپاقتارىمىز ماقتانىشپەن ايتارىنا سەنگىمىز كەلەدى. ال بۇل ۇلى ۇدەرىس 2010 جىلى – ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتكەن جىلى باستالعان.
قازاقتى ەۋروپا تورىنە الىپ شىققان, ەقىۇ ءسامميتىن تابىستى وتكىزۋ ارقىلى ايدىنىمىزدى تاسىتىپ, ابىرويىمىزدى اسىرعان سول جىلدىڭ وراسان ءماندى وقيعالارى كىتاپحانا قورىندا عانا ساقتالاتىن سارعايعان گازەت تىگىندىلەرىندە قالىپ قويماسىن, مەملەكەت شەجىرەسىن قۇراستىرۋعا, تاۋەلسىزدىك تاريحىن جازۋعا باس باسىلىمنىڭ ءبىر ۇلەسى بولىپ كىتاپ كۇيىندە توپتالىپ تۇرسىن دەپ وسى جيناقتى الدىڭىزعا تارتتىق, ارداقتى اعايىن! قابىل الىڭىز.
ەقىۇ-عا قازاقستان توراعالىعى – تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جاسالعان جاسامپازدىق جۇمىستىڭ جارقىن جەمىسى, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلعان سارابدال ساياساتتىڭ سۇلۋ سالتاناتى. سوندىقتان ءبىزدىڭ كىتابىمىز دا «سالتانات» دەپ اتالادى.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى.