قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىسى نۇرلان دانەنوۆپەن اڭگىمە
– بۇل جىل ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق بەلگىسىمەن وتۋدە. وسى جىلدار بويى ءسىز سىرتقى ساياسات سالاسىندا جۇمىس ىستەپ كەلدىڭىز. وتانىمىزدىڭ ەگەمەن ەل رەتىندە ءجۇرىپ وتكەن جولىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– وتكەن جىلداردا نەنى ىسكە اسىرا العاندارىمىزدى تۇپكىلىكتى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ كەشەگىمىزگە زەر سالىپ, بارلىعى نەدەن, قالاي باستالعانىن ەسكە ءتۇسىرۋ كەرەك.
تاۋەلسىزدىكتى بويعا ءسىڭىرۋ تەز دە ءتيىمدى, باتىل دا تەڭگەرىمدى شەشىمدەردى قابىلداۋدى تالاپ ەتكەن جاھاندىق گەوساياسي سىلكىنىستەرمەن قاتار ءجۇردى. باي تابيعي بايلىقتارعا يە بولسا دا, قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدارسىز, قارجىلىق رەسۋرستارسىز جانە ينۆەستيتسيالارسىز ەلىمىز قيىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق داعدارىستى باستان كەشىرۋگە ءماجبۇر بولدى.
الايدا گەوساياسي ورنالاسۋى جەدەل ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسىن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىن, تەڭگەرىمدى سىرتقى ساياسي باعىتتى ازىرلەۋدى تالاپ ەتەتىن, بايتاق اۋماعى بار, اياققا ەندى تۇرىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىڭ بۇل جالعىز عانا پروبلەماسى ەمەس ەدى. كوپتەگەن ساراپشىلار ءبىزدىڭ ەلىمىزگە «بالقان سيندرومى» دەپ اتالاتىن ىشكى جانجالدار مەن ىدىراۋدى تاڭعان بولاتىن. ارال تەڭىزىنىڭ تارتىلۋى سەمەي ءوڭىرىنىڭ ەكولوگياسى, تاعى باسقا كوپتەگەن پروبلەمالار دا ەڭسەنى ەزە تۇسكەن شاق-تىن.
مەملەكەتتىڭ ومىرشەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كۇردەلى وپەراتيۆتى مىندەتتەردى شەشە وتىرىپ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ بولاشاققا باستاعان يدەيالارى مەن باستامالارىن سول جىلدارى ۇسىنا باستادى. ستراتەگيالىق باعدارلامالار ءازىرلەندى, الىستى كوزدەگەن تاريحي ساياسي شەشىمدەر قابىلدانا باستادى. اڭگىمە بۇل ارادا ەۋرازيا يدەياسى, «قازاقستان-2020» دامۋ ستراتەگياسى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ قۇرىلتايى, سەمەي سىناق الاڭىن جابۋ, الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالىنان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ جونىندە بولىپ وتىر. ودان كەيىنگى بولعان وقيعالار ولاردىڭ ۇلتتىق, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىندە ماڭىزدى تۇعىر بولعانىن راستادى.
استانانىڭ كوپ ۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. ەۋروپا مەن ازيا اراسىندا ورىن تەپكەن, قازاقستان ءبارى تانىعان وڭىرلىك جەتەكشى ەل مارتەبەسىنە يە بولا وتىرىپ, رەسەي جانە قىتاي سياقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستەرى مەن ورتالىق ازياداعى جاقىن كورشىلەرىمەن, سول سياقتى ەۋرووداقپەن, اقش جانە جەر شارىنىڭ بارلىق قۇرلىقتارىنداعى باسقا مەملەكەتتەرمەن دە ءوزارا ءتيىمدى جانە سىندارلى ارىپتەستىكتى دامىتا باستادى. كوپ تاراپتى ديپلوماتيا ءپىشىنى بويىنشا دا ۇلكەن جۇمىستار جولعا قويىلا باستادى.
يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى (يكۇ) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە (سىمك) توراعالىعىن اتقاراتىن قازاقستاننىڭ ەقىۇ مەن يكۇ اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى ءرول اتقاراتىنىن بۇگىن كوپشىلىك جاقسى نىشان رەتىندە باعالايدى. بىراق سيمۆولدان بولەك, بارلىق دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق ءۇشىن ناقتى پراكتيكالىق مۇددەلىلىكتىڭ بار ەكەنى ءمالىم. ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇمكىن ارتىقشىلىعى بولار, وعان باتىستىڭ دا, شىعىستىڭ دا مەنتاليتەتى جات ەمەس, الەمنىڭ وسى ەكى بولىگىندە تۇراتىن حالىقتاردىڭ يگى ۇمتىلىستارى بىزگە بىردەي جاقىن. استانا جاسامپاز ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋعا ءوزىنىڭ ەرەكشە ۇلەسىن قوسا الاتىنىن بۇگىندە ءبۇتىن دۇنيە مويىنداپ ۇلگەردى دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق.
قازاقستاننىڭ بۇگىن قول جەتكىزگەن تابىستارىنىڭ ءبارى بىردەن بولا قويعان جوق, ارينە. ونىڭ ارتىندا پرەزيدەنت, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وراسان زور ينتەللەكتۋالدىق, مەملەكەتتىك قىزمەتى, حالىقارالىق بەدەلى, حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگى, سونداي-اق ءتوزىمى مەن شىدامى تۇردى.
– سوڭعى جىلدارى باق-تاردا فرانتسيانىڭ ىسكەر جانە رەسمي توپتارىمەن بولعان كەزدەسۋلەر, كەلىسسوزدەر جانە ساپارلار تۋرالى اڭگىمەلەنەتىن ماتەريالدار ءجيى كەزدەسەدى. اڭگىمە تۇتاستاي العاندا نە تۋرالى ءجۇرىپ جاتىر, كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرى قانداي جانە ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ءمانى قانشالىقتى؟
– شىعىستا ايتادى ەكەن: «ارتقا ءاربىر كوز سالعان, العا ەكى ەسە كوز تىگۋگە ءتيىس» دەپ. قازاقستاننىڭ العاشقى ەكى ونجىلدىعىنا كوزدەلگەن مىندەتتەر ورىندالدى جانە بۇگىن ءبىزدىڭ ەلدىڭ الدىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق ۇستىندارىنان شىعاتىن جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەر تۇر. ولارعا بۇرىنعى جىلدارداعىداي قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سەنىمدى شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەسىن پايدالانۋ ماڭىزدى. ونداي ەلدەردىڭ قاتارىنا كوپ سالالاردا جەتەكشى الەمدىك ۇستانىمدارعا يە جانە ەۋروپالىق وداقتىڭ لوكوموتيۆتەرى ءرولىنىڭ ءبىرىن ورىندايتىن فرانتسيا جاتادى.
سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن ءبىرىنشى بولىپ تانىعان ەلدەر ىشىندە فرانتسيا بار ەكەندىگىن ەسكە سالا كەتكىم كەلەدى. سوڭعى ءۇش جىلدا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ايتارلىقتاي جاندانا باستادى, قازاقستان-فرانتسيا قارىم-قاتىناسى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە, ياعني رەسمي ءمالىمدەمەلەرمەن شەكتەلىپ قالمايتىن, ناقتى جوبالار جانە قادامدارمەن راستالاتىن ناقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ فرانتسيا پرەزيدەنتى ن.ساركوزيمەن تۇراقتى تۇردە كەزدەسىپ تۇراتىنى ءمالىم. ولاردىڭ كەلىسسوزدەرىنىڭ تاقىرىپتارى سان الۋان جانە مازمۇنى تەرەڭ.
ءبىزدىڭ ەلدەر جانە مەملەكەت باسشىلارى وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا بەلگىلى ءبىر ۇلەس قوسا وتىرىپ, حالىقارالىق ارەنادا دا بەلسەندى ءوزارا ارەكەتتەسىپ وتىرادى. بۇل ەقىۇ-داعى قازاقستاندىق توراعالىق بارىسىندا ناقتى بايقالدى. بۇرىن بۇل تاقىرىپقا اڭگىمە ايتقان بولاتىنمىن. سوندىقتان تەك ءبىر عانا قاعيداتتىق كەزەڭدى اتاپ ءوتكىم كەلەدى, ياعني ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ يدەياسى العاش رەت ن.ساركوزيدىڭ 2009 جىلى قازاندا استاناعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن فرانتسيا پرەزيدەنتتەرىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە كورىنىس تاپقان بولاتىن. شىن مانىسىندە پاريج وسى ۇيىمداعى ەلىمىزدىڭ توراعالىعى باستالاردان بۇرىن ءبىرىنشى بولىپ ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندەگى ن.نازارباەۆتىڭ يدەياسىن رەسمي قولدادى.
ەكىجاقتى كەلىسسوزدەردىڭ بۇدان دا باسقا كوكەيكەستى باعىتتارى بار. 2010 جىلى قازاندا پاريجدە بولعان جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ كەزىندە ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى الەمدىك قارجى جۇيەسىن رەفورمالاۋ, ۆاليۋتالىق كۋرس تەربەلىسىن بولدىرماۋ تەتىگىن ازىرلەۋ جانە ازىق-ت ۇلىك پەن مينەرالدىق شيكىزات رىنوگىنداعى باعانى رەتتەۋ بويىنشا پىكىرلەرىمەن الماستى. وسى جاھاندىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ءادىس-ايلا جاعىنان جاقىندىق ءبىلىنىپ, كەيبىر جەرلەردە تىپتەن وتە ۇقساستىقتاردىڭ بار ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. پرەزيدەنت ن.ساركوزي فرانتسيانىڭ ت20-داعى توراعالىعى كەزەڭىندە استانانىڭ يدەيالارى مەن كوزقاراسىن ەسەپكە الاتىنىنا ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىن سەندىردى.
قازاقستاننىڭ يكۇ سىمك-ءنىڭ توراعاسى رەتىندە جۋىردا بولاتىن قىزمەتى شەڭبەرىندە پىكىر الىسۋلار وزىنشە بولەك جۇرۋدە. بۇل ارادا يكۇ-داعى توراعالىق اراب الەمىندەگى كوتەرىلىستەر جانە شەكارانى كوزگە ىلمەيتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ قاۋپى ساقتالىپ وتىرعان كۇردەلى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
ەگەر ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ەۋروپالىق ۆەكتورى تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا فرانتسيا ءبىزدىڭ ەۋروپالىق وداقپەن (ەو) ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندەگى سەنىمدى ارىپتەس بولىپ تابىلادى. سونداي-اق بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ جانە ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ تۋرالى قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى ەكىجاقتى حاتتاماعا قازاقستاننىڭ قول قويۋى جونىندەگى ماسەلەدە دە استانا ءپاريجدىڭ نىق قولداۋىنا سەنىم ارتادى.
– ءسىز قازاق-فرانتسۋز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى قانشالىقتى تابىستى دەپ ەسەپتەيسىز جانە ونىڭ ءناتيجەلەرىنە قانداي باعا بەرەسىز؟
– ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ايتارلىقتاي تابىستى دامۋدا, ول ەكىجاقتى قاتىناسىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى دا مازمۇندى سالا بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, ەكى ەل اراسىنداعى ەلەكتروۆوز قۇراستىرۋ جانە پورتاتيۆتىك راديوستانسالار ءوندىرىسى بويىنشا ءىرى جوبالاردىڭ, اۆياتسيا جانە عارىش سالاسىنداعى جوبالاردىڭ, قايتالاما قۋات كوزدەرى مەن كۇن باتارەياسى پانەلىنىڭ قازاقستاندىق تازالىعى جوعارى كرەمنيىنىڭ ءوندىرىسى جونىندەگى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ بولاشاعى زور. فرانتسيانىڭ كۇن قۋاتى ۇلتتىق ينستيتۋتى ساراپشىلارىنىڭ بەرگەن باعاسى بويىنشا, ءبىزدىڭ فوتوۆولتتىق ەلەمەنتتەرىمىز وزدەرىنىڭ ساپالىق سيپاتتارى جاعىنان ولاردىڭ الەمدىك بالامالارىنان اسىپ تۇسەدى.
دەسەك تە, جان-جاقتى توقتالعىمىز كەلگەن بىرقاتار اسپەكتىلەر بار. ءبىر قاراعاندا ونەركاسىپتىك تەحنولوگيالار ترانسفەرى ءمۇلدەم قاراپايىم نارسە بولىپ كورىنۋى ابدەن مۇمكىن جانە فرانتسۋزدار باسىنان باستاپ-اق بىزبەن بارلىق ونەركاسىپ قۇپيالارىن بولىسۋگە, ونداعان جىلدار بويعى بايقاۋ مەن قاتەلەر سىناعىنان وتكەن «ناۋ-حاۋدى» بەرۋگە, ءبىزدىڭ ماماندارعا كاسىپتىڭ بارلىق ۇڭعىل-شۇڭعىلدارىن ۇيرەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىپ وتىر.
فرانتسۋزدىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندا ينجەنەرلەر مەن كاسىبي تەحنيكالىق ماماندار جەتىسپەۋشىلىگى جەرگىلىكتى مازمۇنداعى مىندەتتەردى ورىنداۋدى قيىنداتادى. سوندا دا بولسا, ناعىز بىلىكتى ينجەنەرلەر مەن كاسىبي جۇمىسشىلار مۇلدەم جوق دەپ اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتۋگە دە بولمايدى. ال ولاردىڭ حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا سەرتيفيكاتسياسىنا كەلەتىن بولساق, ول باسقا ماسەلە. وسىعان بايلانىستى جامبىل وبلىسىنداعى مىڭارال قىستاعى ماڭىنداعى جوعارى تەحنولوگيالى جانە ەنەرگيانى ساقتايتىن قۇرعاق ادىسپەن تسەمەنت ءوندىرىسى بويىنشا بىرلەسكەن زاۋىت سالۋ ناقتى مىسال بولا الادى. زاۋىتتىڭ ەرەكشەلىگى سوندا, ونىڭ قۇرىلىسى تۋرالى كەلىسىم-شارت 2008 جىلى مەملەكەت باسشىلارى اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋمەن ءبىر ۋاقىتتا جاسالعان ەدى. ءوز رىنوگىندا ءۇشىنشى ورىن الاتىن فرانتسۋز كومپانياسى بۇل جوباعا 230 ميلليون ەۋرو ينۆەستيتسيا سالدى. قۇرىلىس 2010 جىلى قىركۇيەكتە اياقتالىپ, جوعارى ساپالى ءونىمنىڭ العاشقى پارتياسى قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلارعا سول جىلدىڭ جەلتوقسانىندا جەتكىزىلە باستالدى.
ارينە, تسەمەنت ءوندىرىسى اەروعارىش, راديوەلەكترونيكا نەمەسە اتوم سالاسى سياقتى ينجەنەرلەردى سونشالىقتى مۇقيات تەرەڭ دايىنداۋدى تالاپ ەتپەيدى. الايدا فرانتسۋز ارىپتەستەرىمىزدىڭ تسەمەنت جوباسىنداعى پراكتيكالىق ىستەرىنىڭ ايتارلىقتاي پايداسى مول. فرانتسۋزدار قازاقستاندا كەرەكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ۇلكەن اڭگىمە-دۇكەنگە اينالدىرماي, الماتىدا ينجەنەرلىك پەرسونالدى ىرىكتەپ تابۋدى بايىپپەن جۇرگىزىپ, مىڭارال قىستاعىنا تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردى الىپ كەلدى. باسقارما توراعاسى ەتىپ فرانتسۋزدى, باس ديرەكتورى ەتىپ قازاقتى قويدى. ناتيجەسىندە زاۋىت شتاتتىق كەستەمەن جۇمىس ىستەپ, ساپالى ونىمگە دەگەن سۇرانىس وندىرىستىك مۇمكىندىكتەن ايتارلىقتاي اسىپ ءتۇستى.
شىن مانىسىندە بۇل قازاقستان-فرانتسيا ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى عانا.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوڭعى ۇستىنىن ەسەپكە الا وتىرىپ, ءسىز فرانتسيانىڭ يننوۆاتسيانى مەملەكەتتىك قولداۋ سالاسىنداعى تاجىريبەسىنە قىسقاشا توقتالا كەتسەڭىز.
– يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قۇرۋ ىسىندە حالىقارالىق بۇگىنگى تاجىريبە جانە ءبىزدىڭ ارىپتەسىمىزدىڭ الەۋەتى كەرەك بولاتىنى كۇمانسىز. فرانتسۋزدار يننوۆاتسيالىق بيزنەستى قارجىلاندىرۋدا ۇلكەن ناتيجەگە جەتىپ وتىر. نەگىزگى كومەكتى مەملەكەت شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە جاساۋدا. ويتكەنى, ءىرى كومپانيالاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا (نيوكر) بولەتىن قارجىلارى جەتكىلىكتى.
فرانتسيانىڭ الەمدىك رىنوكتا اەروعارىش سالاسى, اتوم ونەركاسىبى, تەلەكوممۋنيكاتسيالىق قوندىرعىلار, اۆتوكولىك جاساۋ, فارماتسەۆتيكا مەن كوسمەتيكادا جەتەكشى ورىن الاتىنى ءمالىم.
ۇكىمەت ەلدىڭ جاھاندىق قاتاڭ جارىسقا ءتۇسۋى جاعدايىنداعى يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ شەشۋشى ءمانىن ابدەن تۇسىنەدى. ءسويتىپ, 2009 جىلى فرانتسۋزدار يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىندا سەكىرىس جاساۋ قاجەت دەپ شەشتى. 35 ميلليارد ەۋرو ءمولشەرىندە ءىرى مەملەكەتتىك نەسيە ءبولۋ ءىسى ۇيىمداستىرىلدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەن كادرلاردى كاسىبي دايىنداۋ مودەرنيزاتسياسىنا 11 ميلليارد ەۋرو, عىلىمي زەرتتەۋگە – 8, ونەركاسىپ, جوعارى تەحنولوگيالىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا – 6,5 ەكولوگيالىق باعدارلاماعا 4,5 ميلليارد ەۋرو ءبولىندى.
فرانتسيا ءۇشىن يننوۆاتسيانىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىنۋ ءۇشىن بۇل ءىرى قارجى قۇيۋلار مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى 149 ميلليارد ەۋرونى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 7,7 پايىزىن, ال مەملەكەتتىك قارىز 1591 ميلليارد ەۋرونى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 82,9 پايىزىن قۇراعان داعدارىستى جانە داعدارىستان سوڭعى كەزەڭدە بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
قورىتىندىلاي كەلە ايتقاندا قازاقستان ءۇشىن دامىعان ەلدەردىڭ, سونىڭ ىشىندە فرانتسيانىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەپ, پايدالانۋ ماڭىزدى ەكەنىن تاعى ءبىر قايتارا اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. سونىمەن قاتار, فرانتسيامەن ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىمىز ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرىپ وتىرعاندىعىن تاعى دا كولدەنەڭ تارتسام دەيمىن.
– 27-28 ماۋسىم كۇندەرى فرانتسيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى فرانسۋا فيوننىڭ شاقىرۋىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ فرانتسياعا – ەۋروپالىق وداقتاعى ەلگە ءوزىنىڭ تۇڭعىش رەسمي ساپارىن جاسايدى. بۇل ساپاردىڭ ماقساتى نەدە؟
– بۇل ساپار قازاقستان-فرانتسيا ءارىپتەستىگىن نىعايتۋعا جاسالاتىن ماڭىزدى قادام رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. جانە دە ءوزارا ءىس-قيمىل ۇدەرىستەرىنىڭ دايەكتىلىگى مەن ۇزدىكسىزدىگى سيپاتىنا باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايعاقتايتىن ساپار بولماق. ساپاردىڭ نەگىزگى ماقساتى مەملەكەت باسشىلارى قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىلاۋ, اسا ماڭىزدى جوبالاردى ىلگەرى جىلجىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋ جانە الداعى كەزەڭدەردە جوعارى دەڭگەيدە قاراستىرىلاتىن جاڭا باستامالار بويىنشا جوسپار ءتۇزۋ بولىپ تابىلادى.
كەلىسسوزدەر كەزىندە قازاقستان باسشىسى العا قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا وراي ەلىمىزدە جەتەكشى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, يننوۆاتسيالىق ءوندىرىستەر قۇرۋ, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جانە وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ءونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلاتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, فرانتسۋزدىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ مۇناي كاسىپورىندارى مەن مەتاللۋرگيا سالاسى ءۇشىن كاسىپورىندىق گاز ءوندىرۋ, قۋات ۇنەمدەۋشى جانە تابيعات قورعاۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, يننوۆاتسيالىق كاسىپورىنداردى ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ سياقتى جاڭا ۇسىنىستارى تالقىلاناتىن بولادى. سونىمەن قاتار, جاقىن بولاشاقتا ەكى ەلدىڭ اۋە كومپانيالارىنا استانا مەن پاريج اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىناسىنىڭ جۇزەگە اسىرۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ۋاعدالاستىقتى بەكەمدەۋ كوزدەلىپ وتىر.
قازاقستان-فرانتسيا ىنتىماقتاستىعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. ك.ءماسىموۆتىڭ الداعى ساپارى بارىسىندا 2010 جىلى قازاقستاندا فرانتسيا مادەنيەتىنىڭ ماۋسىمىن, ال 2014 جىلى فرانتسيادا قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ماۋسىمىن وتكىزۋ بويىنشا قۇجاتقا قول قويىلادى. وسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى تاعى ءبىر مارتە ناقتىلاي تۇسەتىنى كۇمانسىز.
اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا.