2011 جىلعى 14 ماۋسىمدا پرەزيدەنت, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 44-بابى 2-تارماعىنا, سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 69-بابى 1-تارماعىنىڭ 1-تارماقشاسىنا سۇيەنە وتىرىپ, پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋىن 2011 جىلعى 19 تامىزعا تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. جارلىقتىڭ 2-تارماعىنا سايكەس, ۇكىمەتكە, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ, وبلىستاردىڭ اكىمدەرىنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن ۇيىمدىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ» تاپسىرىلعان.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءوزىنىڭ 15 ماۋسىمداعى وتىرىسىندا پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ 2011 جىلعى 19 تامىزعا تاعايىندالعان سايلاۋىن ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ بويىنشا نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارىن قاراپ, بەكىتتى. كۇنتىزبەلىك جوسپار وسى جىلدىڭ 16 ماۋسىمى كۇنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانىپ, سايلاۋدىڭ وتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىستىق, استانا جانە الماتى قالالىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا جولداندى.
پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا تاڭداۋشىلار – ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى بولىپ تابىلاتىن رەسپۋبليكا ازاماتتارى قاتىسادى.
كونستيتۋتسيانىڭ 50-بابى 2-تارماعىنا سايكەس, «سەنات كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ءار وبلىستان, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالادان جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسىنان ەكى ادامنان وكىلدىك ەتەتىن دەپۋتاتتاردان قۇرالادى. سەناتتا قوعامنىڭ ۇلتتىق-مادەني جانە وزگە دە ەلەۋلى مۇددەلەرىنىڭ ءبىلدىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, سەناتتىڭ ون بەس دەپۋتاتىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى تاعايىندايدى».
سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى – التى جىل. «سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ جارتىسى ءاربىر ءۇش جىل سايىن قايتا سايلانىپ وتىرادى», دەلىنگەن كونستيتۋتسيانىڭ 50-بابىنىڭ 2-تارماعىندا. سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ جارتىسى سوڭعى رەت 2008 جىلعى 4 قازاندا سايلانعان بولاتىن.
2011 جىلعى 19 تامىزدا تاڭداۋشىلار ەل وڭىرلەرىنىڭ ارقايسىنان ءبىر-ءبىر دەپۋتات, ياعني بارلىعى 16 سەناتور سايلاۋى ءتيىس. سايلاۋ تەك بالاما نەگىزدە ءوتۋى كەرەك ء(بىر مانداتقا كەمىندە ەكى ۇمىتكەر بولۋى مىندەت).
حالىقارالىق قۇقىقتىق اكتىلەردە پارلامەنتتەردىڭ قۇرىلىمى تۋرالى قاناداي دا ءبىر ۇسىنىمدار جوق. شەت مەملەكەتتەردىڭ زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەت اتقاراتىن وكىلدى بيلىك ورگاندارىنىڭ قۇرامى, ادەتتە, قۇرىلىم نىسانىنا بايلانىستى بولىپ كەلەدى.
سونداي-اق, زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ اتاۋلارىندا, ساندىق قۇرامىن انىقتاۋدا, ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىندا دا بىرىڭعاي ستاندارتتار جوق. شەت مەملەكەتتەردەگى پارلامەنتتىك ءجۇيەلەر پارلامەنتتى قالىپتاستىرۋ ءتاسىلدەرى تۋرالى ءبىرتالاي ماعلۇمات بەرەدى.
قوس پالاتالى جۇيە (بيكامەراليزم) – زاڭ شىعارۋشى بيلىكتى ۇيىمداستىرۋ ءادىسى. بۇل ءادىس بويىنشا زاڭ شىعارۋشى جيىلىس (پارلامەنت) ەكى كوللەگيالدىق ورگاننان – پالاتالاردان (ادەتتە – جوعارى جانە تومەنگى, سيرەك جاعدايدا – تەڭ قۇقىلى) قۇرىلادى.
قوس پالاتالى پارلامەنتتەر الەمنىڭ 195 دەربەس مەملەكەتىنىڭ 78-ىندە بار. ولاردىڭ حالقى 3 ملرد. 570 ملن. ادام, ياعني دۇنيە ءجۇزى حالقىنىڭ 55,3%-ىن قۇرايدى. قوس پالاتالى پارلامەنت ءجۇيەسى بار مەملەكەتتەر جالپى كولەمى 91 ملن. 016,9 مىڭ شارشى شاقىرىم جەردى يەلەنەدى, بۇل – انتاركتيدانى قوسپاعاندا, جەر قۇرلىعىنىڭ 67,5%-ى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, ادامزاتتىڭ باسىم كوپشىلىگى, مەملەكەت قۇرىلىسىنىڭ نىسانىنا (ۋنيتارلىق نەمەسە فەدەراتيۆتىك) قاراماستان, پارلامەنت قۇرىلىمىندا قوسپالاتالىققا ارتىقشىلىق بەرەدى. بۇل زاڭدى دا, ويتكەنى قوس پالاتالى پارلامەنت زاڭ شىعارۋشى جانە اتقارۋشى بيلىك تارماقتارىنىڭ اراسىنداعى تۇراقتى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەدى, زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ءوز ىشىندە دە ءبىر پالاتانىڭ بيلىگى ەكىنشى پالاتامەن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تەجەلىپ وتىرادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, پارلامەنتتىڭ ناق وسى قۇرىلىمى نەعۇرلىم ساپالى زاڭنامالىق ءونىمنىڭ شىعۋىن قامتاماسىز ەتەدى: جوعارى پالاتا تومەنگى پالاتانىڭ شەشىمدەرىن مۇقيات تەكسەرۋدەن وتكىزەدى, سونداي-اق ولار تالقىلاۋ, پىكىر الماسۋ جانە دالەلدەۋ ناتيجەسىندە ءوزارا كەلىسىلگەن شەشىمگە كەلۋ ءۇشىن كەلىسۋ كوميسسيالارىن قۇرا الادى. ونىڭ سىرتىندا, پارلامەنتتىڭ ەكىنشى, كوبىنەسە جوعارى پالاتاسى, بۇكىل ەلدىڭ مۇددەسىن ءبىلدىرىپ قانا قويماي, وڭىرلەردىڭ, ەلدىڭ اۆتونومدىق قۇرىلىمدارىنىڭ ءمۇددەسىن دە قورعايدى. بۇل دا ماڭىزدى.
78 ەلدىڭ قۇرامىندا 59 ۋنيتارلىق ء(بىرتۇتاس) مەملەكەت جانە 19 فەدەراتيۆتىك مەملەكەت بار. فەدەراتيۆتىك قۇرىلىمى بار مەملەكەتتەردە, ادەتتە, پارلامەنتتىڭ ەكىنشى پالاتاسى, ءبىز اتاپ ءوتكەندەي, ەل وڭىرلەرىنىڭ مۇددەسىن بىلدىرەدى. 59 ۋنيتارلىق مەملەكەتتەر قاتارىندا ۇلىبريتانيا, يرلانديا, يسپانيا, يتاليا, نيدەرلاندتار, پولشا, رۋمىنيا, سلوۆەنيا, فرانتسيا, چەحيا, فيليپپين, وڭتۇستىك كورەيا, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى, جاپونيا جانە تاعى باسقا مەملەكەتتەر بار. ءبىرتۇتاس مەملەكەت بولىپ تابىلاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى دا وسى مەملەكەتتەر توبىندا.
21 ەلدە پارلامەنتتىڭ جوعارى پالاتاسى توتە سايلاۋ نەگىزىندە سايلانادى. 11 ەل وزدەرىنىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگاندارىنىڭ جوعارى پالاتاسىن جاناما سايلاۋ نەگىزىندە قالىپتاستىرادى. ءبىر تاڭقالارلىعى, 18 ەلدە پارلامەنتتەردىڭ جوعارى پالاتاسى تەك تاعايىنداۋ ارقىلى عانا قۇرىلادى. پارلامەنتتەردىڭ ەكىنشى پالاتاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ارالاس نىسانى (سايلاۋ ارقىلى جانە تاعايىنداۋ ارقىلى) 28 ەلدە قولدانىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوز پارلامەنتىنىڭ جوعارى پالاتاسىن قالىپتاستىرۋ جولى بويىنشا وسى 28 ەلدەن تۇراتىن توپقا كىرەدى. بۇل توپتا, سونداي-اق, بەلگيا, يتاليا, يسپانيا, الجير, ينديا, مالايزيا, تاجىكستان, وزبەكستان, يرلانديا جانە باسقا دا بىرقاتار مەملەكەتتەر بار.
دەموكراتيالىق ەلەكتورالدىق قاعيدالارعا سايكەس ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جوعارى پالاتا دەپۋتاتتارىن – سەناتورلاردى (32 دەپۋتات) جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ, ياعني ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋى ارقىلى قالىپتاستىرادى. سەناتتىڭ تەك شامالى بولىگىن عانا (15 ادام) پرەزيدەنت تاعايىندايدى. وسىلايشا گەندەرلىك تەپە-تەڭدىك رەتتەلىپ وتىرادى, قوعامنىڭ ۇلتتىق-مادەني جانە وزگە دە ەلەۋلى مۇددەلەرىنىڭ ءبىلدىرىلۋى قامتاماسىز ەتىلەدى, سەناتتىڭ قۇرامىنا ءتاجىريبەلى ساياساتكەرلەر مەن قاجەتتى سالا ماماندارىن ەنگىزۋ جۇرگىزىلەدى.
سايلاۋدى تىكەلەي ەل ازاماتتارى ەمەس, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى جۇزەگە اسىراتىن بولعاندىقتان, بۇل سايلاۋ جاناما سايلاۋ دەپ اتالادى. سەنات دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا ەل حالقىنىڭ ءوزى تىكەلەي نەگە قاتىسپايدى دەگەن ورىندى ساۋال تۋادى. بۇل جەردە قازاقستان پارلامەنتىنىڭ جوعارى پالاتاسى رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىنىن, ال وڭىرلەر, ءوز كەزەگىندە, اۋداندىق, قالالىق, 14 وبلىستىق ءماسليحاتتاردا جانە استانا مەن الماتى قالالارى ءماسليحاتتارىندا وكىلدىك ەتەتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. پارلامەنتتىڭ جوعارى پالاتاسىن بۇلاي قالىپتاستىرۋ, جالپى العاندا, الەمدىك ۇدەرىستەر مەن تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى.
سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارىن جاناما سايلاۋعا بەلگىلى ءبىر قاتىسى بارىن دا ايتا كەتكەن ءجون. سەناتورلاردى ازاماتتار توتە داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلاعان ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى سايلايدى, ولاي بولسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق حالقىنىڭ پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا جاناما تۇردە قاتىسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى دەۋگە ابدەن بولادى.
ونىڭ ۇستىنە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 71-بابىنا سايكەس, ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ءوز كانديداتۋراسىن ءوزىن ءوزى ۇسىنۋ تارتىبىمەن ۇسىنا وتىرىپ, بۇل سايلاۋعا تىكەلەي قاتىسا الادى. وسى ورايدا 2008 جىلى 4 قازاندا وتكەن سەنات دەپۋتاتتارى سايلاۋىندا ۇسىنىلعان بارلىق 88 دەپۋتاتتىققا كانديداتتىڭ 72-ءسى (82 پايىزعا جۋىعى) ءوزىن-ءوزى ۇسىنعاندار بولعانىن ايتا كەتسەك تە جەتكىلىكتى. بۇل – رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ دەموكراتيالىق ەرىك ءبىلدىرۋىنىڭ ناقتىلى كورىنىسى. جوعارىدا اتالىپ وتكەندەي, سەنات دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بالاما نەگىزدە جۇرەدى. بۇل – رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىر ورىنعا ەكىدەن كەم كانديدات ۇسىنىلعان بىردە-ءبىر ءوڭىردىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن ءسوز.
بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 213 ءماسليحات (وبلىستىق, (رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ جانە استانانىڭ), قالالىق, اۋداندىق ءماسليحاتتار) جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ قۇرامىنا 3 مىڭ 335 دەپۋتات سايلانعان.
ايتا كەتەيىن, بىرقاتار ەلدەردىڭ زاڭدارىندا پارلامەنتتىڭ ەكىنشى پالاتاسىنا بالاما نەگىزدە سايلاۋ تۋرالى نورما جوق. قازاقستاننىڭ بالاما سايلاۋ قاعيداتىن ۇستانۋى ونىڭ سايلاۋ ۇدەرىستەرى ماسەلەلەرىندە دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا بەيىلدىلىگىن كورسەتەدى. سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 76-بابىندا ءتيىستى ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق تەتىك كوزدەلگەن: «ءتىركەۋ مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن كانديداتتاردىڭ شىعىپ قالۋى ناتيجەسىندە سەنات دەپۋتاتتىعىنا ەكىدەن كەم كانديدات قالعان جاعدايدا, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءتيىستى وبلىستىق (رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا جانە استانا), قالالىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا, ءوز قاۋلىسىمەن سايلاۋدىڭ مەرزىمىن ۇزارتادى, بىراق ول ەكى ايدان اسپاۋعا ءتيىس». مۇنان ءارى وسى باپتا «بۇل جاعدايدا سەنات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ سايلاۋ تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن ەرەجەلەرگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى» دەلىنگەن.
ەگەر دەپۋتاتتاردى تاعايىنداۋدى دەموكراتيالىق جاناما سايلاۋمەن سالىستىراتىن بولساق, جوعارى پالاتا قۇرامىن قالىپتاستىرۋدىڭ بۇل ءتاسىلى كونسەرۆاتيۆتىك ءادىس دەپ اتالادى. ءبىرقاتار دامىعان دەموكراتيالىق مەملەكەتتەردە بۇل – پارلامەنتتىڭ ەكىنشى پالاتاسىن جاساقتاۋدىڭ ايتارلىقتاي تۇراقتانىپ قالعان نىسانى. مىسالى, ۇلىبريتانيادا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ ۇسىنىمى بويىنشا پاتشايىم ءومىر بويعى پەرلەردى – لوردتار پالاتاسىنىڭ مۇشەلەرىن سايلايدى. بۇگىن مۇنداي مارتەبەگە يەلەر سانى 676, بۇرىن ەكى ەسە كوپ بولعان. لوردتار وكىلەتتىگىنىڭ مەرزىمى شەكتەلمەيدى. كانادادا سەناتتىڭ بارلىق 105 مۇشەسىن پرەمەر-مينيستردىڭ ۇسىنىمى بويىنشا گەنەرال-گۋبەرناتور تۇراقتى مەرزىمگە سايلايدى جانە ولار تەك جاسى 75-كە كەلگەنشە عانا سەنات وتىرىستارىنا قاتىسادى. نەمىس جەرلەرى ۇكىمەتى مۇشەلەرىنەن قالىپتاستىرىلاتىن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى بۋندەستاگىندا وكىلەتتىكتىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمى جوق. جەرلەردىڭ ۇكىمەتى ولاردى تاعايىندايدى جانە وزدەرى قايتا شاقىرىپ الادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ 47 دەپۋتاتىنىڭ 15-ءىن قوعامنىڭ ۇلتتىق-مادەني جانە وزگە دە ەلەۋلى ءمۇددەلەرىنىڭ ءبىلدىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى تاعايىندايدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جانە شەت ەلدەردە پارلامەنتتىڭ جوعارى پالاتاسى دەپۋتاتىنىڭ مانداتىنا كانديداتتارعا قانداي تالاپتار قويىلادى؟
ەڭ الدىمەن بۇل – ازاماتتىقتىڭ بولۋى.
شەت ەلدەردىڭ زاڭنامالارىن تالداۋ ازاماتتىقتىڭ بولۋى تۋرالى تالاپ پارلامەنتتەرىندە ەكىنشى پالاتاسى بار بارلىق دەرلىك ەلدەردە جالپى مويىندالعان تاجىريبە بولىپ تابىلاتىنىن كورسەتىپ وتىر. مۇنداي تالاپ اۆستريا, ارگەنتينا, اۆستراليا, بەلارۋس, بەلگيا, ينديا, يرلانديا, يسپانيا, يتاليا, كولۋمبيا, مالايزيا, ماروككو, نيدەرلاندتار, پاكستان, پولشا, رۋمىنيا, سلوۆەنيا, اقش, چيلي, فرانتسيا, جاپونيا سىندى مەملەكەتتەردىڭ كونستيتۋتسيالارىندا جازىلعان.
مەكسيكا, تايلاند, تۋنيس پەن ۋرۋگۆايدا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ جوعارى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ تۋمىسىنان سول ەلدىڭ ازاماتى بولۋى تالاپ ەتىلەدى. چەحيا مەن ەگيپەتتە بەرگەن ءوتىنىشى نەگىزىندە ازاماتتىق العان تۇلعالاردىڭ كانديدات بولۋ قۇقى بار. گفر-دا بۇل تالاپ مەيلىنشە ليبەرالدى: ۇمىتكەردىڭ ءبىر جىل گەرمانيا ازاماتى بولۋى جەتكىلىكتى.
سەنات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتقا قويىلاتىن باسقا ءبىر تالاپ – ازاماتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا سوڭعى ون جىل تۇراقتى تۇرۋى. دەپۋتاتتىققا كانديداتتىڭ مەملەكەت اۋماعىندا تۇراقتى تۇرۋى تۋرالى تالاپ پولشا مەن تۋنيستە (كەمىندە بەس جىل), ارگەنتينادا (التى جىلدان كەم ەمەس), اقش-تا (ون جىلدان كەم ەمەس) بەلگىلەنگەن. بۇل تالاپ بولاشاق سەناتور حالىقتىڭ مۇقتاجدىقتارىن, ءوڭىردىڭ جانە تۇتاستاي العاندا ءوز ەلىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ءبىلۋى ءتيىس دەگەندى مەڭزەيدى. وسى كوزقاراس تۇرعىسىنان كەلگەندە, مۇنداي تالاپقا ساي سەناتور مەملەكەتتىڭ زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنا حالىق مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, بەلسەندى ءارى كاسىبي دەڭگەيدە قاتىسادى دەپ سەنىم ارتۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ زاڭناما سەنات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ جاسىنا دا قاتىستى ءبىرقاتار شەكتەۋلەر قويادى: كونستيتۋتسيانىڭ 51-بابىنا سايكەس, قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ جاسى وتىزعا تولعان بولۋى شارت. ارگەنتينا, بەلارۋس, ەگيپەت, ينديا, كولۋمبيا, مالايزيا, ماروككو, پاكستان, پولشا, اقش, ۋرۋگۆاي, فرانتسيا مەن جاپونيادا سەناتورلار ءۇشىن 30 جاس تسەنز بەلگىلەنگەن. برازيليا, رۋمىنيا, تاجىكستان مەن فيليپپيندە جاسى كەمىندە 35-كە تولعان ازامات سەناتور بولا الادى. سەناتورلار ءۇشىن ەڭ جوعارى جاس تسەنزى يتاليا, تايلاند, تۋنيس, چەحيا مەن چيليدە بەلگىلەنگەن: بۇل مەملەكەتتەردە جاسى 40-قا تولماعان ازامات سەنات دەپۋتاتى بولا المايدى.
قازاقستان سەناتى دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ جوعارى ءبىلىمى جانە كەمىندە بەس جىل جۇمىس ءوتىلى بولۋى ءتيىس. بارلىق ەلدەر مۇنداي تالاپتى مىندەتتى دەپ سانامايدى. سەناتورلارعا ءبىلىم دەڭگەيى بويىنشا تسەنز بەلگىلەگەن مەملەكەتتەر قاتارىندا ەگيپەت, فيليپپين مەن تايلاند بار. مىسالى, تايلاندتا سەنات (ۆيتۋساپح) دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ باكالاۆر دارەجەسى بولۋى ءتيىس. بۇل دۇرىس تا, ويتكەنى, زاڭ شىعارۋشى قىزمەتپەن كاسىبي دايىندىعى بار ادامدار اينالىسۋى كەرەك.
وسى تالداۋدى قورىتىندىلاي كەلە, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە پارلامەنتتىڭ قۇرىلىمى, سونداي-اق ونىڭ پالاتالارىن قالىپتاستىرۋ ءتارتىبى جالپى الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ جوعارى كاسىبي دەڭگەيىن, قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسىن, سونداي-اق وڭىرلىك مۇددەلەردىڭ ەلدىڭ جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگانىندا ءتيىمدى ءبىلدىرىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن تۇجىرىم جاساۋعا بولادى.
ونىڭ سىرتىندا, قازاقستاندىق زاڭنامامەن كوزدەلگەن سەنات دەپۋتاتتارى سايلاۋىنىڭ مىندەتتى تۇردە بالاما جۇيەدە وتكىزىلۋى, ونىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعى, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا ءوزىن ءوزى ۇسىنۋ جولىمەن ۇسىنىلعان كانديدات رەتىندە كەڭىنەن قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرىلۋى قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق سايلاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە جانە دامىتۋعا دەگەن ۇمتىلىسىنىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى.
مارات سارسەمباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى.