قايدا وقۋعا تۇسۋگە بولادى؟ بۇل بارلىق قازاقستاندىق مەكتەپ تۇلەكتەرى مەن ولاردىڭ اتا-انالارىن مازالايتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى. قۇجاتتار قابىلدانىپ, ەمتيحانداردان ءوتىپ, ستۋدەنت وقۋعا كىرىسۋگە دايىن بولعان كەزدە «مەن قالاي وقيمىن؟» دەگەن باسقا سۇراق تۋىندايدى. مەكتەپ قابىرعاسىنان شىققان جاستار جوعارى وقۋ ورنىنا بەيىمدەلۋ پروبلەماسىنا تاپ بولىپ, ءوزىنىڭ قابىلەتتىلىكتەرىن باعالاي المايدى جانە قازاقستاننىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعىنىڭ الدىندا بۇرىنعىدان دا كوكجيەگىن كەڭىنەن اشاتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋرالى بىلمەيدى. وقۋشىلاردىڭ ءوز بولاشاعىن قۇرۋدا قانشالىقتى «تاسى ورگە دومالاعانى» كوبىنە-كوپ مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قالاي تىعىز ارىپتەستىكتە بولعانىنا جانە ولاردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ قاجەتتىكتەرىن قالاي ەلەپ-ەسكەرگەندىگىنە بايلانىستى بولماق.
ورتا ءبىلىم بەرۋ وكىلدەرىمەن ءارىپتەستىك قارىم-قاتىناستاردى قولدايتىن تابىستى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جارقىن مىسالى قازاقستان مەنەدجمەنت, ەكونوميكا جانە بولجاۋ ينستيتۋتى (قمەبي) بولىپ تابىلادى. قمەبي-دە ءبىلىم بەرۋ تۇرعىسى قازاقستاندىق باسقا جوعارى وقۋ ورىندارى جۇيەسىنەن كوپ جاعىنان ايىرماشىلىعى بار, سوندىقتان ينستيتۋت وقۋشىلاردى ستۋدەنتتىك ومىرگە دايىنداۋعا بەلسەندى تۇردە قاتىسا وتىرىپ, تالاپكەرلەر مەن مەكتەپ اكىمشىلىگىنە قازاقستاننىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعىنىڭ الدىنان اشىلاتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋرالى اقپارات بەرەدى.
جاقىندا عانا اكىمدىكتەر مەن ءبىلىم باسقارماسىنىڭ قولداۋى بارىسىندا جوعارى وقۋ ورنى مەن ورتا وقۋ ورىندارى اكىمشىلىگىنىڭ اراسىنداعى ءوزگەشە ديالوگ بولىپ تابىلاتىن «قمەبي كوكتەمگى قابىلداۋلار» توپتاماسى اياقتالدى. ۇستىمىزدەگى جىلى وسىنداي قابىلداۋ الماتىدا ءۇشىنشى رەت ءوتىپ وتىر. استانا, شىمكەنت, اقتوبە جانە اتىراۋ قالالارىندا بۇل شارا ءبىرىنشى رەت بولدى. بەس قالاداعى 80-نەن اسا مەكتەپ وقۋشىلاردى دايىنداۋ ساپاسىن مويىنداۋ بەلگىسى رەتىندە قمەبي-دەن قۇرمەت گراموتالارىن الدى.
سونىمەن قاتار, قمەبي بۇكىل ەل بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن مەكتەپتەردە ينستيتۋتتىڭ جەتەكشى پروفەسسورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن قوناقكادە لەكتسيالار, اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمدەرىنە ارناپ شەبەرلىك سىنىپتارىن ۇيىمداستىرادى, سونداي-اق جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا ارناپ اقىسىز نەگىزدە ساباققا قاتىسۋ ارقىلى ءبىلىمدى ساپالى تۇردە جاقسارتۋ ماقساتىمەن اعىلشىن ءتىلى مەن ماتەماتيكا اۋەسقويلارى ءۇشىن كلۋبتار ۇيىمداستىرىلدى. ال كاسىبي بەيىمدىلىك سەمينارلار اياسىندا مەكتەپ تۇلەكتەرى قمەبي ۇسىنعان ماماندىقتار بويىنشا تابىستى مانساپتى قالاي جاساۋعا بولاتىنى تۋرالى تولىق اقپارات الۋلارىنا بولادى.
سونىمەن, 16 ماۋسىمدا شىمكەنت قالاسىندا قمەبي الدەقاشان ءداستۇرگە اينالعان, ياعني بولاشاق ستۋدەنتتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنا ارنالعان شارا – «ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتىنىڭ كۇنى» مەرەكەسىن وتكىزدى, وندا قمەبي وكىلدەرى ستۋدەنتتەرمەن جانە تۇلەكتەرمەن بىرگە بالالاردى ستۋدەنتتىك ومىرگە دايىنداپ, سونىمەن قاتار وزدەرىن قمەبي-دە كۇتىپ تۇرعان جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن پەرسپەكتيۆالار تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. ال, 25 ماۋسىمدا «ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتىنىڭ كۇنى» استانادا وتپەك.
وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە تالاپكەرلەر 10 پايىزدان 100 پايىزعا دەيىن قارجىلىق قولداۋ الۋ ءمۇمكىندىگى, تەك قمەبي-دەگى وقۋعا عانا تولەپ, سولتۇستىك امەريكانىڭ, ەۋروپا مەن شىعىس ازيانىڭ 70 ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بىرىندە الماسۋ باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ مۇمكىندىگى, سونداي-اق وسى جىلى ىسكە قوسىلاتىن قۇقىقتانۋ سالاسىنداعى كوپتەن كۇتكەن باكالاۆريات باعدارلاماسى (LL.B) سياقتى قمەبي-ءدىڭ ارتىقشىلىقتارى جايلى تولىق بىلە الادى.
قمەبي اكادەميالىق ماسەلەلەر جونىندەگى دەكانى, دوكتور دەينا ستيۆەنستىڭ ايتۋى بويىنشا, «وقۋشىلاردى قارقىندى وقۋعا مەكتەپ پارتاسىنان باستاپ دايىنداۋ قاجەت. بۇل ولاردىڭ جاڭا اكادەميالىق جاعدايلارعا جىلدامىراق بەيىمدەلىپ, وقۋدا جانە بولاشاق مانسابىندا ۇلكەن تابىستارعا جەتۋىنە كومەكتەسەدى. قمەبي مەكتەپتەردىڭ جوعارى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋىنە كومەكتەسۋگە ءاردايىم دايار, بۇرىنعىدان دا كوپ گرانتتار ءبولىپ, تالانتتى وقۋشىلارعا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋگە تىرىسادى. ءبىز تالاپتى جانە ەڭبەك سۇيگىش ستۋدەنتتەردى قولداي وتىرىپ, ءبىلىم سالاسىندا ۇنەمى وق بويى وزىق تۇرامىز».
ءار ءتۇرلى ستۋدەنتتىك شارالارعا قاتىسۋ (ول قمەبي-دە 30 شاقتى), شەتەلدە وقۋ تاجىريبەسى, تورتكۇل الەمنەن كەلگەن كورنەكتى پروفەسسورلاردان ءدارىس الۋ مۇمكىندىگى, ينتەرناتسيونالدىق ستۋدەنتتەر كونتينگەنتى, قازاقستاننىڭ بيزنەس سالاسىنداعى كوشباسشىلاردىڭ شەبەرلىك سىنىپتارى – بۇل جوعارى بىلىكتى ماماندار قالىپتاستىراتىن بىرەگەي تاجىريبە. ناق وسىنىڭ ناتيجەسىندە 20 جىل دەرلىك قمەبي تۇلەكتەرى قازاقستاندىق ەڭبەك نارىعىندا جوعارى باعالانىپ كەلەدى.
«مەنىڭ ويىمشا, قمەبي-دەگى تابىس كەپىلى, بۇل جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تەك تەوريالىق بىلىمگە عانا ەمەس, جەكە تۇلعانى, كوشباسشىلىق قاسيەتتەردى جانە ستۋدەنتتەردە سىندارلى ويلاۋدى دامىتۋعا كوپ كوڭىل بولەتىنى بولسا كەرەك ەدى, دەيدى قمەبي-ءدىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى ەرمانوۆ داۋلەت, ءبىز ۇنەمى وزگەشە بيزنەس ورتادا بولامىز, جاڭا جوبالار جاسايمىز, ناتيجەگە قول جەتكىزەمىز جانە جەڭىلىسكە توزە بىلەمىز, ءبىر تۇرىپ, ءبىر جىعىلامىز, ءبارىن قايتادان جاسايمىز, بىراق ءاردايىم العا قاراي جىلجيمىز. ماقساتقا ۇمتىلۋشىلىق, باتىلدىق جانە پەرسپەكتيۆالاردى كورە ءبىلۋ – مىنە, وسىنىڭ ءبارىن قمەبي بەرەدى. جاس كاسىبي مامانداردىڭ نەنى ۇيرەنۋ كەرەكتىگىنىڭ ەڭ باستى شارتى وسى دەپ ەسەپتەيمىن».
لەيلا ايداربەكوۆا.
* * *
قمەبي الماتى قالاسىندا قابىلداۋ ەمتيحاندارىنا قۇجاتتار قابىلداۋىن جالعاستىرادى: 2011 جىلدىڭ 22 ماۋسىم, 20 شىلدە, 3 تامىزىنا دەيىن. كەز كەلگەن ماسەلەلەر بويىنشا الماتىداعى 270-42-13, 270-43-20 تەلەفونىنا حابارلاسىڭىزدار نەمەسە admis@kimep.kz ەلەكتروندىق پوشتاسىنا حات جازىڭىزدار.