مىنا زاماندا جارىقسىز وتىرعان اۋىل بار دەسە, سەنەسىز بە؟ ءاسىلى, سەنبەيتىن شىعارسىز. دەي تۇرعانمەن سوزىمىزگە يلانۋىڭىزعا تۋرا كەلەدى. قازالى اۋدانىنىڭ اجار اۋىلى 13 جىل جارىقسىز وتىرىپتى.
توقىراۋ باستالعان جىلدارى اۋىل حالقى توپىرلاپ كوشە باستاعانى بەلگىلى. اجاردا دا سونداي جاعداي ورىن العان. مال باققان وتىرىقشى ەل جان باعۋدىڭ قامىمەن اۋدان ورتالىعىنا جاقىن اۋىلدارعا, قالاعا قاراي اعىلعان. ءسويتىپ اجاردا اينالاسى جيىرما ءتۇتىن ءۇي عانا قالعان. قولعا ىلىككەننىڭ ءبارىن ساتاتىن زاماندا ەلەكتر جەلىلەرى قيىلىپ, باعانالارى دا ءوز باعاسىن تاۋىپ كەتكەن سىقىلدى. سودان اۋىل جارىقسىز قالعان.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلى ىشىندە تالايدى باستان وتكەردىك قوي. ەل ەڭسەسىن تىكتەدى. ەكونوميكامىز قارىشتاپ ءوستى. ال اجارعا جارىق بارعان جوق. نەگە؟ ەڭ ءبىرىنشى – اجار وزبەكستانمەن شەكاراعا جاقىن جەردە ورنالاسقان. اۋدان ورتالىعىنان شالعايدا جاتىر. قۇمنىڭ اراسىنداعى قاراشا اۋىلعا ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋدىڭ ءوزى قيامەت. ودان كەيىن كوپ قارجىنى تالاپ ەتەدى. ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟
ايماق باسشىلارى اجارعا جەل ارقىلى ەلەكتر وندىرەتىن قۇرىلعى اپارىپ قويۋدى ءجون دەپ تاۋىپتى. سودان جەلمەن ەلەكتر وندىرەتىن قوندىرعىنىڭ سمەتالىق جوباسى جاسالعان. تەندەرى جاريالانعان. «دارىن-ج» جشس تەندەردى جەڭىپ الىپ, جۇمىسقا كىرىسكەن. اينالاسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اجارعا جاڭاعى ايتقان قوندىرعى قويىلدى.
شەكارالىق ايماقتا جاتقان اجارعا ءبىز دە اتباسىن تىرەدىك. الاقانداي عانا اۋىل. نەگىزگى كاسىپتەرى مال شارۋاشىلىعى ەكەن. تۇيەقۇمنىڭ ءار تۇسىنان اعاراڭداعان ۇيلەر كورىنەدى. قارا دومالاقتار جەردىڭ شاڭىن شىعارىپ شاۋىپ ءجۇر. اۋىل جۇرتى الاڭسىز تىرلىك كەشىپ جاتىر. مىنە, وسى اۋىل 13 جىل جارىقسىز وتىرعان. «باسقا تۇسسە باسپاقشىل» دەگەن وسى.
ەكى جەل ديىرمەن سەكىلدى قۇرىلعى اۋىلدىڭ كوركىن كىرگىزىپ-اق تۇر ەكەن. ونىڭ بىرەۋى عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. ەكىنشىسى قوسالقىسى كورىنەدى. بىرەۋىنىڭ ءوزى 40 كۆت جارىق وندىرەدى. بىراق مىنانداي قيىنشىلىعى بار. اۋىل الگى جەل ديىرمەن وندىرگەن جارىقتى بارىنشا جۇمساۋعا قاۋقارسىز. ەلەكتردەن ىسىراپ جوق. ويتكەنى, اۋىل حالقىندا تۇرمىستىق تەحنيكادان تەك تەلەديدار عانا بار. ال مۇزداتقىش, كىر جۋعىش سەكىلدى تۇرمىستىق تەحنيكا, كومپيۋتەر, ۇيالى تەلەفون سەكىلدى جاڭا زاماننىڭ تەحنولوگياسى اتىمەن جوق. سەبەبى, ايتپاسا دا بەلگىلى. ەندى وندىرىلگەن ەلەكتردى دەر كەزىندە جاراتىپ وتىرماسا, وندا جەل ديىرمەنگە قاۋىپ بار. ول قۇر اينالىپ, جارىقتى ءونىمدى ءوندىرىپ جاتقانىمەن, ەلەكتر قۋاتى كوپ جۇمسالمايدى. سودان جاڭاعى قوندىرعى كۇيىپ كەتۋى مۇمكىن. ەندى اجارلىق اعايىننىڭ الدىنان تۇرمىستىق تەحنيكا ساتىپ الۋ ماسەلەسى شىعىپ وتىر. اۋىل حالقى وعان وتە-موتە قۋانىشتى. ولارعا دا وركەنيەت جەتتى.
جارىقتىڭ جايى مىناداي بولعاندا, اۋىز سۋدىڭ احۋالى وڭىپ تۇرماعان شىعار دەپ ويلايتىن بولارسىز؟ اجاردا ونداي پروبلەمانىڭ بولعانى جاسىرىن ەمەس. بىراق اۋىل اۋىز سۋدان تارشىلىق كورىپ وتىرعان جوق. سەبەبى, وبلىس باسشىلىعى وسىدان ءبىرماشا جىل بۇرىن اجارعا سۋ تۇششىتقىش قويىپ بەرگەن. «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلداعى سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرى تولىقتاي جوندەلىپ, سورعى ستانساسى سالىنعان. ستانسا بۇعان دەيىن ديزەلدى ماتور ارقىلى ەلەكتر قۋاتىن الىپ, سۋ ءوندىرىپ وتىرعان. ەندى ستانسا دا جەلمەن ەلەكتر ءوندىرەتىن ورتالىققا قوسىلماق. اجارلىقتار ءىشىپ وتىرعان سۋدى كوردىك. ءموپ-ءمولدىر, تاپ-تازا. ورال قالاسىنان اكەلىپ قويىلعان «شۆەي» سۋ تۇششىتۋ قوندىرعىسى بۇلاقتان الىنعان سۋدى تازالاپ, حالىققا ۇسىنىپ وتىر. ءدامىن تاتتىق. اناۋ-مىناۋ مينەرالدى سۋدان كەم ەمەس. ءوزىمىز كۇندە ءىشىپ جۇرگەن «تاسساي» سەكىلدى اسەر قالدىردى. بۇگىندە اينالاداعى ەلدى مەكەننىڭ ءبارى توي-جيىن كەزىندە سۋدى اجاردان الدىرادى ەكەن. بۇل دا ونىڭ ساپالى سۋ ەكەنىنەن حابار بەرسە كەرەك.
ايتپاقشى, جەلمەن ەلەكتر وندىرەتىن قوندىرعىعا 35 ميلليوننان اسا تەڭگە, ال سۋ تۇششىتۋ قۇرىلعىسىنا 16 ميلليون تەڭگە جۇمسالىپتى. اجەپتاۋىر قارجى ەكەنى اقيقات. ال وسى قارجى اۋىل ومىرىنە جاڭا تىنىس اكەلىپ وتىر. وندا قارجىنىڭ ورىنسىز جۇمسالماعانى بۇل.
ەرجان بايتىلەس.
قىزىلوردا وبلىسى, قازالى اۋدانى.