بۇعان دەيىن جازعانىمىزداي, كەشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ جەتەكشىسى قايرات ءماميدىڭ توراعالىق ەتۋىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى حاتشىلىعى وتىرىسىنىڭ جۇمىسى ءارى قاراي جالعاستى. وندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى ءىV سەزىنىڭ باستى تاقىرىبى, كۇن ءتارتىبى جانە ونى وتكىزۋدىڭ ءپىشىنى تۋرالى ماسەلە قارالدى.
سەنات توراعاسى قايرات ءماميدىڭ اتاپ وتكەنىندەي, كۇن ءتارتىبىندەگى بۇل ماسەلە ماڭىزدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. وسىعان بايلانىستى وتىرىسقا توراعالىق ەتۋشى قاتىسۋشىلارعا كەلەسى جىلعى سەزد اناعۇرلىم كەڭەيتىلگەن پىشىندە وتەتىندىگىن ءمالىم ەتتى. توراعانىڭ اتاپ وتۋىنشە, بۇعان ءدىن ليدەرلەرىنىڭ كەزدەسۋى جانە پلەنارلىق وتىرىستار كىرەدى. فورۋمدى رەسمي تۇردە اشۋدىڭ الدىندا ءدىن ليدەرلەرى كەڭەسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جانە كەڭەس قۇرامىن بەكىتۋ ءۇشىن ءدىن ليدەرلەرىنىڭ كەزدەسۋلەرىن ۇيىمداستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. كەزدەسۋدەن كەيىن پلەنارلىق وتىرىستارعا كەزەك بەرىلەدى.
سەزدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا بارلىق دەلەگاتسيا باسشىلارى, ولارمەن بىرگە كەلگەن ادامدار, سونداي-اق شاقىرىلعان قوناقتار قاتىسادى. ال سەزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اشاتىن بولادى. ودان سوڭ ءدىن ليدەرلەرى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى رەتىنە قاراي ءسوز الادى. وسى جەردە ايتا كەتەيىك, سەزدىڭ اشىلۋ راسىمىندە ءدىن ليدەرلەرى مەن ءبىرىنشى باسشىلار عانا ءسوز سويلەيدى. قالعان دەلەگاتتاردىڭ پلەنارلىق وتىرىستاردا ءسوز الۋلارىنا بولادى. سونىمەن قاتار, پىكىرتالاستارعا كوبىرەك ۋاقىت قالدىرۋ جايى دا قاراستىرىلعان.
سەزدىڭ العاشقى كۇنىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جانە ەكىنشى كۇننىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا سەكتسيالىق وتىرىستار ءارى قاراي جالعاستىرىلادى. ءاربىر سەكتسيالارعا بەلگىلى ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرى, تانىمال تۇلعالاردان تۇراتىن سپيكەرلەر مەن مودەراتورلار تاعايىندالادى. سەزد دەلەگاتتارى وزدەرىنىڭ قالاۋى بويىنشا بەلگىلى ءبىر سەكتسيانى تاڭداپ الۋلارىنا بولادى.
سەنات توراعاسى, سونداي-اق سەزدىڭ باستى تاقىرىبىنىڭ مازمۇنىنا دا توقتالدى. حاتشىلىق سەزدى «بەيبىتشىلىك. كەلىسىم. جاسامپازدىق: ادامزاتتىڭ قالاۋى» اتتى تاقىرىپتا وتكىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل تاقىرىپ بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدەگى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىنە قاتىستى الىنعان. بۇدان بولەك تاعى دا ءتورت بلوكتان تۇراتىن سەكتسيالىق وتىرىستار تاقىرىپتارى ۇسىنىلماقشى, دەدى قايرات ءمامي وسى تۋرالى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ءححى عاسىردا دامۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءدىن ليدەرلەرىنىڭ ءرولى. ەكىنشىسى – ءدىن جانە مۋلتيكۋلتۋررەاليزم, ءۇشىنشىسى – ءدىن جانە ايەل: رۋحاني قۇندىلىقتار مەن پروبلەمالار. ءتورتىنشىسى – ءححى عاسىردىڭ جاستارى جانە ولاردىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى.
وتىرىس بارىسىندا وعان قاتىسۋشىلار سەزدىڭ كۇن ءتارتىبىنە, باستى تاقىرىبىنا بايلانىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن دە ءبىلدىردى. مىسالى, گەرمانيانىڭ يسلام جانە حريستياندىق-مۇسىلماندىق قاتىناستار جونىندەگى قاسيەتتى گەورگي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى كريستيان ترولل تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتىڭ نەگىزگى ءتىلى قايسى ءتىل بولاتىنىنا بايلانىستى سۇراق قويدى. ءويتكەنى, قۇجاتتىڭ اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسىندا ءتۇسىنبەۋشىلىكتەر كەزدەسەدى. وسىعان قاتىستى قايرات ءمامي بۇل ەسكەرتپەنىڭ ورىندى ەكەنىن, سەبەبى, ورىس تىلىندە دايىندالعان قۇجات ءماتىنىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارعان كەزدە قاتەلىكتەر كەتكەنىن ايتا كەلىپ, قۇجات ءماتىنى تۇزەتىلەتىنىن مالىمدەدى.
ساۋد ارابياسى يسلام ىستەرى ءجونىندەگى مينيسترلەر كونفەرەنتسياسىنىڭ باس حاتشىسى مادجيد ابدۋلازيز ات-تۇركي كريستيان ءتروللدىڭ پىكىرىمەن كەلىسەتىنىن بىلدىرە وتىرىپ, قۇجاتتىڭ اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسى شىنىندا دا كۇردەلى ەكەندىگىن, سوندىقتان ونى تۇسىنىكتى ەتىپ ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى. يزرايل باس سەفارد ءراۆۆينىنىڭ وكىلى مەير دانينو سەزد حاتشىلىعى ءۇشىن ورىس تىلىنەن باسقا تىلدەرگە اۋدارما جاساۋ ونشا قيىن ەمەستىگىنە نازار اۋدارتتى. بۇكىلالەمدىك ليۋتەراندىق ءشىركەۋىنىڭ وكىلى يۋري نوۆگورودوۆ سەزدىڭ باستى تاقىرىبىنا بايلانىستى وي ءبولىستى. ونىڭ پىكىرىنشە, باستى تاقىرىپتاعى ءاربىر ءسوز اتاۋىمەن كەلىسۋگە بولادى. ويتكەنى, «بەيبىتشىلىك. كەلىسىم. جاسامپازدىق: ادامزاتتىڭ قالاۋى» دەگەن ءسوزدەردە ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ لەبى سەزىلىپ تۇر. ال يراننىڭ يسلام جانە مادەني بايلانىستار ءجونىندەگى ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى موزافاري موحامماد حۋسەين مەن پاكستان حالىقارالىق يسلام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فاكۋلتەت دەكانى موحامماد زيا-ۋل-حاك سەزدىڭ باستى تاقىرىبىمەن كەلىسەتىندەرىن ءبىلدىردى.
وسىنداي تالقىلاۋلاردان سوڭ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ IV سەزى كۇن ءتارتىبىنىڭ جوباسى قاتىسۋشىلار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ بەكىتىلدى. ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ەسكەرتپەلەر بويىنشا جۇمىس توبى ولاردى تاعى دا پىسىقتاي تۇسەتىن بولادى. سونىمەن, حاتشىلىق وتىرىسىنا قاتىسۋشىلار ءدىن ليدەرلەرى كەڭەسى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن بەكىتىپ, ونى سەزدىڭ قاراۋىنا ۇسىندى. سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ IV سەزىنىڭ 2012 جىلعى 30-31 مامىردا وتەتىندىگى ايقىندالدى جانە ءتورتىنشى سەزدىڭ باستى تاقىرىبى ناقتىلاندى. وتىرىس قورىتىندىسىندا ءتيىستى حاتتاما قابىلداندى. ال حاتشىلىقتىڭ كەلەسى وتىرىسى IV سەزد قارساڭىندا, ياعني 2012 جىلدىڭ 28-29 مامىرىندا وتەدى.
حاتشىلىق وتىرىسىن پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي قورىتتى. ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز دىندەرىمىز بەن مادەنيەتتەرىمىزدىڭ ءارتۇرلى بولعانىمەن, بارشامىزدى ءبىر ورتاق ەرىك-جىگەر مەن ۇمتىلىس بىرىكتىرىپ وتىرعانىن دالەلدەدى, دەدى توراعا. ولار – قاۋىپسىزدىك, ىنتىماقتاستىق, ءوزارا سىيلاستىق, تەڭ قۇقىلىق, ادىلەتتىلىك, ءتوزىمدىلىك, رۋحاني ادامگەرشىلىك قاعيداتتارى ۇستەمدىك قۇراتىن بەيبىت ءومىردى ورنىقتىرۋعا دەگەن ورتاق ۇمتىلىس. ءبىز سىندارلى پىكىر الماسۋلار مەن بىرلەسە كۇش-جىگەر جۇمساۋ ارقىلى كوپتەگەن پروبلەمالاردى شەشە الاتىنىمىزعا, ادامداردى ءبولىپ تۇرعان كەدەرگىلەردى ەڭسەرەتىنىمىزگە, ورتاق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جولىندا ويداعىداي العا جىلجيتىنىمىزعا كوز جەتكىزدىك.
بۇگىندە الەم ءوز دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنا بەت الدى. وسىعان بايلانىستى تۋىندايتىن بەلگىلى ءبىر ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىرعاقسىزدىق ءبىزدىڭ الدىمىزعا جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر, دەدى توراعا ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلىپ. ولاردىڭ ەڭ باستىلارى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, جەر بەتىندەگى وركەنيەتتىڭ دامۋ جولىمەن ودان ءارى العا جىلجۋىنا قاجەتتى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. ءارينە, بۇعان قول جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. الايدا ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىرعانداي, ىزگى نيەت, پاراساتتى ءباتۋا, كەلىسىلگەن ءىس-قيمىل جانە ءوزارا قولداۋ بولعان جاعدايدا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ اتالعان مىندەتتەردى وڭ تۇرعىدان شەشۋىنە الەۋەتى ابدەن جەتەدى. جالپى, ءبىزدىڭ كونفەسسياارالىق فورۋم وسىنداي جاسامپازدىق ۇدەرىسكە لايىقتى ۇلەس قوسا الادى دەپ كامىل سەنەمىن, دەدى قايرات ءمامي.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.